Eylül 2018'de Paris'in 8. bölgesindeki küçük bir şapelin alt katında adli tıp uzmanı Philippe Charlier, taşların arasındaki harç derzlerine delik açtırdı ve içeri tıbbi endoskopi kameraları sokturdu. Ekranda tahta sandıklar belirdi. Bazılarının üstü kalın deriyle kaplanmış gibiydi, üçü kısmen çökmüştü, içleri toprak ve kemik parçasıyla doluydu. Charlier görüntülerde bir parmak kemiği ve 10 santimlik bir kamış kemiği parçası seçti.1 Sondajlara göre alt katın dört duvarının her birinin arkasında böyle bir kemik odası vardı.2

Yapının adı Chapelle expiatoire, yani Kefaret Şapeli. 1793'te idam edilen XVI. Louis ile Marie Antoinette'in gömüldüğü mezarlığın üstüne kuruldu. O mezarlığın kemiklerinin ise iki yüz yıl boyunca Paris'in yeraltı mezarlarına taşındığı sanılıyordu.

Bu yazıda neler var?

Giyotinin yanındaki mezarlık

La Madeleine mahalle mezarlığı 1722'de Anjou-Saint-Honoré sokağında açıldı. Mayıs 1770'te, geleceğin XVI. Louis'si ile Marie Antoinette'in düğünü için bugünkü Concorde Meydanı'nda verilen havai fişek gösterisinde izdiham çıktı. Ölenlerden 133'ünün cesedi önce sergilendi, sonra bu mezarlığa gömüldü.3 Yirmi iki yıl sonra meydanın adı Devrim Meydanı oldu ve siyasi idamlar için giyotin oraya kuruldu. Ekim 1792'den başlayarak idam edilenlerin cesetleri birkaç yüz metre ötedeki La Madeleine'e taşındı. Fransa'nın ulusal anıtlar kurumu Centre des monuments nationaux (CMN), buraya gömülen giyotin kurbanlarının sayısını yaklaşık 500 olarak veriyor. Aralarında kadın hakları savunucusu Olympe de Gouges, Manon Roland, Madame du Barry, Marat'yı öldüren Charlotte Corday, Philippe Égalité ve 21 Jirondin milletvekili var.3

XVI. Louis 21 Ocak 1793'te, Marie Antoinette 16 Ekim 1793'te idam edildi. İkisi de ayrı birer çukura, tabut içinde konuldu ve üstleri kireçle örtüldü. Küçük mezarlık kısa sürede doldu ve 24 Mart 1794'te kapatıldı. Aynı gün giyotine giden gazeteci Jacques-René Hébert ile arkadaşları büyük olasılıkla buraya gömülen son ölülerdi.3

Arazi devlet malı olarak 1797'de satıldı, 1802'de yeniden el değiştirdi. İkinci alıcı, bitişikteki evde oturan kralcı Pierre-Louis Olivier-Desclozeaux'ydu. Bahçeyi ziyarete açtı ve kralla kraliçenin çukurlarını bildiğini söyledi.

Kireç tabakası ve iki jartiyer

Napolyon 1814'te tahttan inince XVI. Louis'nin kardeşi XVIII. Louis kral oldu ve ağabeyinin naaşını aratmaya başladı. Şansölye Charles-Henri Dambray 22 Mayıs 1814'te tanıkları dinledi. Kazı 18 Ocak 1815 sabahı saat sekizde başladı. Tutanağa göre işçiler on ayak uzunluğunda bir çukur açtı, 10-11 parmak kalınlığında bir kireç tabakasını kaldırdı ve altında yaklaşık beş buçuk ayak boyunda bir tabutun izini buldu. Kafatası bütündü ve duruşu başın gövdeden ayrılmış olduğunu gösteriyordu. Çukurdan iki elastik jartiyer de çıktı; heyet onları krala götürülmek üzere ayırdı.4

Kralın kalıntıları ertesi gün, sokak tarafındaki duvara daha yakın bir noktada bulundu. Bu çukurda kumaş izi yoktu, tanıklar yine de bunun XVI. Louis olduğuna ikna oldu.5 İki tabut 21 Ocak 1815'te, idamın 22. yıl dönümünde, Fransız krallarının gömüldüğü Saint-Denis Bazilikası'na taşındı. Şapelin ilk taşı da o gün törenle kondu.3

Bronz bir madalyanın arka yüzü; ortada büyük harflerle Latince Lvdovici XVI ve Mar. Ant. Avst. yazıyor, üstte 1815 yılının Roma rakamları var
XVIII. Louis için 1815'te basılan madalyanın arka yüzü. Latince yazı 18, 19 ve 21 Ocak 1815 günlerini sayıyor ve XVI. Louis ile eşi Marie Antoinette'in bedenlerinin çukurda bulunup atalarının mezarlarına geri verildiğini söylüyor. Madalyacı: Bertrand Andrieu. Görsel: Paris Musées / Musée Carnavalet, CC0.
Bilim · Tarih yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Fontaine'in dört mahzeni

Napolyon'un 1815 baharında Elbe'den dönüşü projeyi durdurdu. İnşaat 1816'da, Napolyon'un eski baş mimarı Pierre Fontaine'in yönetiminde başladı. XVIII. Louis'nin talimatı kayıtlarda duruyor: kurbanlarla dolu bu topraktan inşaat için hiçbir şey dışarı çıkarılmayacaktı.3 Fontaine günlüğüne, temeller kazılırken "olağanüstü sayıda kemik" çıktığını, bunların yetkililerin önünde toplanıp dört mahzene konduğunu yazdı. Mahzenlerin yerini belirtmedi.2

Şapel 21 Ocak 1824'te açıldı ve 1826'da X. Charles döneminde tamamlandı. Ziyaretçi bugün önce sokaktan 3 metre yüksekte duran bir iç bahçeye çıkıyor. Bahçenin iki yanındaki taşlar, 10 Ağustos 1792'de Tuileries Sarayı basıldığında ölen İsviçreli muhafızları anıyor. Ortadaki çift sıra beyaz gül 1974'te dikildi.6 Alt kattaki siyah mermer sunak ise XVI. Louis'nin 22 yıl yattığı noktayı gösteriyor.7

Taş duvarlı dar bir koridorun sonunda koyu renkli mermer bir sunak, üstünde mavi ve sarı renkli yuvarlak bir vitray
Alt kattaki sunak, XVI. Louis'nin kalıntılarının 19 Ocak 1815'te çıkarıldığı yerde duruyor. 2018'de kameralar bu katın duvarlarından içeri sokuldu. Fotoğraf: couscouschocolat, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.
Rakamlarla
133 ceset
Mayıs 1770'teki düğün havai fişeği izdihamında ölüp La Madeleine mezarlığına gömülenler.Centre des monuments nationaux
500 kişi
Devrim Meydanı'nda giyotinle idam edilip bu mezarlığa gömüldüğü tahmin edilenler.Centre des monuments nationaux
2,40 metre
2018'de duvarların arkasında bulunan dört kemik odasının her birinin yaklaşık yüksekliği; derinlikleri 3 metre kadar.Paris Belediyesi, Parcours Révolution
22 Temmuz 1914
Şapelin tarihi anıt olarak koruma altına alındığı gün.Fransa Kültür Bakanlığı, Mérimée PA00088809

Yıkım kararları

Kralcılar için bir yas yeri olan şapel, cumhuriyetçilerin gözünde devrimi suçlayan bir anıttı. 1830 Temmuz Devrimi'nden sonra iç frizdeki zambak motifleri kazındı. Yeni kral Louis-Philippe yine de yapıya dokunmadı. François-Joseph Bosio'nun XVI. Louis heykeli 1834'te, Jean-Pierre Cortot'nun Marie Antoinette heykeli 1835'te içeri yerleştirildi.3

En büyük tehlike 1871'de geldi. Paris Komünü'nün Kamu Selameti Komitesi 6 Mayıs 1871'de şapelin yıkılmasına karar verdi. Jacques Libman adında biri kendini zengin bir Amerikalı olarak tanıttı ve yapıyı satın almak istediğini söyleyerek işi uzattı. Komün 21-28 Mayıs arasında bastırıldığında şapel hâlâ ayaktaydı. Sonraki on yıllarda çoğu Paris Belediye Meclisi'nden gelen yaklaşık yirmi yıkım önerisi daha verildi. 1883'te başbakan Jules Ferry son papazın yerine kimseyi atamadı ve şapel ibadete kapandı. Son öneriyi 1910'da sosyalist milletvekili Victor Dejeante sundu, Jean Jaurès destek verdi, öneri yasalaşmadı.3 Dört yıl sonra şapel tarihi anıtlar listesine girdi.8

Yeraltı mezarlarındaki yanlış adres

Kemikler sorusunu yeniden açan, şapelin yöneticisi Aymeric Peniguet de Stoutz oldu. Paris'in yeraltı mezarlarında "eski La Madeleine mezarlığının kemikleri" yazan bir plaka var ve 19. yüzyıldan beri kaynaklar kemiklerin oraya taşındığını yazıyordu. Plakadaki adres ise La Ville-l'Évêque sokağının 1 ve 2 numarasıydı. Şapelin altındaki mezarlık Anjou sokağındaydı; plaka, eski La Madeleine kilisesinin yanındaki başka bir mezarlığı gösteriyordu.2 Peniguet de Stoutz bunun üzerine Fontaine'in çizimlerine baktı. İlk tasarımda alt kat, taşıyıcı ayakların arasında dolaşılabilen açık bir alandı. Bugün ayakların arası duvarla kapalı ve 1853 tarihli bir ısıtma planında bu duvarların arkasında dört boşluk görünüyor.9

Zaman çizelgesi: 1722 mezarlık açılıyor, 1770 izdiham ve 133 ceset, 1793 kral, kraliçe ve yaklaşık 500 giyotin kurbanı, 1815 mezarlar açılıyor, 1826 şapel bitiyor, 1871 Komün yıkım kararı, 1914 tarihi anıt, 2018 kameralar dört kemik odasını buluyor
Kraliçenin mezarı açıldıktan 203 yıl sonra kameralar aynı mezarlığın kemiklerine ulaştı. Grafik: kafa1milyon; tarihler dipnotlardaki kaynaklardan.

Kameralar 2018'de bu boşluklara girdi. Charlier düzgün iskeletler beklenmemesi gerektiğini, görülenin toprakla karışık kemik parçaları olduğunu söyledi.1

Kimin kemikleri olduğu bilinmiyor. Fontaine mezarlıkta bulduğu bütün kemikleri dört mahzene koyduğunu yazmıştı. Bu doğruysa içeride yalnızca giyotin kurbanları yok, 1722'den beri mahalleye hizmet eden bir mezarlığın binlerce ölüsü de var.9 Peniguet de Stoutz 2020'de kemiklerden DNA örneği alınmayacağını, XVIII. Louis'nin isteğine saygı gösterileceğini söyledi. Charlier ise çökmüş bir tonozun altından yapılacak ek incelemeyi 2021'de gerçekleştirmeyi umuyordu.1 Anıtın 2026 tanıtım broşürüne göre kemikler hâlâ alt katın dört duvarının arkasında duruyor.10

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Le Mitouard, É. (27 Haziran 2020). "On a retrouvé les ossements des guillotinés de la Concorde à Paris !". Le Parisien. leparisien.fr ↩
  2. Centre des monuments nationaux. "La redécouverte des ossuaires". chapelle-expiatoire-paris.fr ↩
  3. Centre des monuments nationaux. "Histoire de la Chapelle expiatoire". chapelle-expiatoire-paris.fr ↩
  4. "Procès-verbal de la découverte des restes de la Reine, le 18 janvier 1815", Dambray, Blacas, Bailly de Crussol, La Fare ve Distel imzalı tutanak; tam metin aktarımı. leblogdumesnil.unblog.fr ↩
  5. "The Exhumation of Louis XVI and Marie-Antoinette" (2020). Rodama: a blog of 18th-century and Revolutionary France. rodama1789.blogspot.com; Musée Carnavalet, "Exhumation des restes de Louis XVI et de Marie-Antoinette, 18-21 janvier 1815", madalya kaydı. parismuseescollections.paris.fr ↩
  6. Centre des monuments nationaux. "Le campo santo, jardin intérieur de la Chapelle expiatoire". chapelle-expiatoire-paris.fr ↩
  7. Paris Belediyesi. "La Chapelle expiatoire : un lieu de mémoire", Parcours Révolution. parcoursrevolution.paris.fr ↩
  8. Fransa Kültür Bakanlığı. "Chapelle expiatoire", Mérimée kaydı PA00088809. pop.culture.gouv.fr ↩
  9. "Les ossements des guillotinés de la Concorde sont-ils dans la chapelle expiatoire?", Aymeric Peniguet de Stoutz ile söyleşi (16 Eylül 2020). Historia. historia.fr ↩
  10. Centre des monuments nationaux (2026). Chapelle expiatoire tanıtım broşürü. chapelle-expiatoire-paris.fr ↩

Kapak: Kefaret Şapeli'nin iç bahçesi; solda 10 Ağustos 1792'de ölen İsviçreli muhafızları anan taşlar, ortada 1974'te dikilen beyaz güller. Fotoğraf: Jean-Marie Hullot, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons.

Kategoriler ve Etiketler
Bilim kefaret şapeli fransız devrimi marie antoinette xvi. louis paris tarih
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.