Bu hafta bir kitapçıya girip "en çok ne satıyor" diye sorsan, cevap büyük ihtimalle tek kelimeyle gelecek. Kitapyurdu'nun haftalık çok satanlar listesinde birinci sırada Taş Kağıt Makas var; D&R'ın çok satanlarında da ilk ikide. Daha tuhafı şu: aynı yazarın bir başka romanı, Kocamın Karısı, iki listede de hemen yanı başında duruyor. Türkiye'de raflar şu an İngiliz yazar Alice Feeney'nin. Peki 2021'de yazılmış, Türkçeye 2023'te çevrilmiş bir psikolojik gerilim, 2026 yazında neden yeniden zirveye çıktı?
- İki çok satan listesinin zirvesindeki kitap 18. baskıda ve yazarı, okuru aldatmayı meslek edinmiş eski bir BBC gazetecisi.
- Romanın kalbindeki tuhaf detay: kahraman kendi karısının yüzünü tanıyamıyor. Bu bir fantezi değil; gerçek ve sandığından çok daha yaygın bir nörolojik durum.
- X'te kitabı "date gecesi"ne çevirenler de var, "beklentimi karşılamadı" diyenler de. İki taraf da haklı olabilir; nedenini yazdık.
- Bu satış patlamasının fitilini Türkiye'de değil, Netflix'te Ocak ayında yayınlanan bir dizi ateşledi; bağlantı yazının içinde.
Ters köşenin kraliçesi
Alice Feeney romana geçmeden önce on beş yılı aşkın süre BBC'de gazetecilik ve yapımcılık yaptı. İlk romanı 2017'de çıktı ve daha o kitapta okurla kuracağı ilişkinin sözleşmesini yazdı: bana güvenme. Feeney'nin bütün kitapları aynı oyun üzerine kurulu; sana bir hikâye anlatır, sen hikâyeye yerleştiğin anda zemini çeker. Amerikan eleştiri dergisi Kirkus, Taş Kağıt Makas incelemesine okurlarının artık ilk sayfadan itibaren "beni nasıl kandırıyor?" diye sorduğunu yazarak başlamıştı.1
Taş Kağıt Makas bu oyunun en bilinen örneği. Kurgusu kısaca şöyle, ve merak etme, buradan sonrası kitabın arka kapağında da yazan kadarı: on yıllık evlilikleri tükenmek üzere olan bir çift, hafta sonu için İskoçya'nın dağlarında şapelden bozma, ücra bir eve gider. Kar bastırır, elektrik gidip gelir; gerisi kitabın işi. Kitabın adı da şuradan: çift, karar veremediği her konuyu taş kağıt makas oynayarak çözmektedir. Her konuyu.
1978 doğumlu İngiliz yazar. Yirmi bir yaşında BBC'ye girdi, on beş yıl muhabirlik ve yapımcılık yaptı; ilk romanını işe giderken trende yazdı. Bugün sekiz romanı kırk dile çevrilmiş, New York Times ve Sunday Times çok satanlar listelerinde milyonlarca kopyaya ulaşmış durumda. Devon kırsalında yaşıyor ve her kitabında aynı sözü tutuyor: anlatıcıya güvenme.
Karısının yüzünü tanımayan adam
Romanın en akılda kalıcı detayı, kocanın yüz körlüğü: adam kendi karısının yüzünü bile tanıyamaz. Kulağa kurgu kolaylığı gibi geliyor ama prosopagnozi denen bu durum gerçek. Yüz tanıma, beynin şakak lobundaki özelleşmiş bir bölgede yürütülen ayrı bir iştir; o devre doğuştan zayıf olduğunda ya da hasar gördüğünde insan gözleri, burnu, ağzı tek tek görür ama bütünü bir kimliğe bağlayamaz. Almanya'da yapılan bir yaygınlık çalışması, doğuştan yüz körlüğünün her 40 kişiden birinde, yani nüfusun yaklaşık yüzde 2,5'inde bulunduğunu ortaya koydu.2 Ünlü nörolog Oliver Sacks da, Brad Pitt de bu durumla yaşadığını anlatmıştı. Feeney'nin zekice tarafı şu: yüz körlüğünü süs olarak değil, romanın güven sorusunun motoru olarak kullanıyor. Karşındakinin yüzünü tanıyamıyorsan, kim olduğunu neye dayanarak biliyorsun?
Okuru ne yapıyor?
Bu kitabı okuyanların anlattıklarını yan yana koyunca ortak bir ritim beliriyor. Neredeyse herkes ilk sayfalarda aynı tereddüde düşüyor: giriş ağır, sahne yavaş kuruluyor. Ama aynı okurlar birkaç bölüm sonra "elimden bırakamadım, gece yarısı bitirdim" noktasına geliyor. Kitabı gece okuyanlar bazı sayfalarda kalp atışlarının hızlandığını itiraf ediyor; hangi sayfalar olduğunu söylemeyeceğiz. En sık paylaşılan tepki de şu: okur bir yerde durup "nasıl ya" diyor, çünkü Feeney tam da güvendiğin zemini ayağının altından çekiyor.
Madalyonun bir de öbür yüzü var. "Yorumlardan beklentim çok yükselmişti, karşılamadı" diyenler az değil; finaldeki bazı kararları fazla kolaya kaçmış, birkaç karakterin gerekçesini zayıf bulanlar da. Bu çatlak yurt dışı eleştirisinde de aynen görülüyor: Publishers Weekly kurguyu ustalıklı bulurken, ters köşelerin bir kısım okurda "tatmin olmaktan çok kandırılmış" hissi bırakabileceğini yazmıştı.3 Taş Kağıt Makas bir edebiyat şöleni değil; kısa bölümlerle hızla ilerleyen, bir oturuşta biten bir kurgu makinesi. Dikkat süresinin kısaldığı bir çağda bu kadar iyi çalışmasının sebebi de bu. Sanatatak'taki değerlendirmenin vurguladığı gibi Feeney ters köşeyi yalnızca şaşırtmak için değil, karakterin psikolojisini derinleştirmek için kullanıyor;4 kitabı türdeşlerinden ayıran da bu. Yine de çözülen bulmaca ikinci okumayı pek kaldırmıyor: sürprizi bilerek gelirsen zanaatin tadını çıkarırsın, büyük edebiyat bekleyerek gelirsen kapıda hayal kırıklığı bulursun.
Yıllardır yanında uyuduğun insanı gerçekten tanıyor musun? Taş Kağıt Makas üzerine
Netflix işin neresinde?
Bu satış patlamasının fitilini büyük ihtimalle bir dizi ateşledi. Feeney'nin bir başka romanından uyarlanan His & Hers, Ocak 2026'da Netflix'te yayınlandı; Tessa Thompson ile Jon Bernthal'ın oynadığı, Jessica Chastain'in şirketinin ürettiği dizi 80 ülkede bir numaraya çıktı ve o ay dünyanın en çok izlenen dizisi oldu.5 Diziden yazara gelen milyonlarca yeni okur, rafta yazarın en bilinen kitabını buldu: Taş Kağıt Makas. Türkçedeki 18. baskı dalgası da bu küresel rüzgârın kıyımıza vuran hali.
Taş Kağıt Makas'ın kendi uyarlaması da yolda sayılır: kitap daha raflara çıkmadan beş ay önce, Nisan 2021'de Netflix altı bölümlük bir dizi duyurmuştu. Projeyi üstlenen isim küçümsenecek biri değil: The Crown'un yapımcısı Suzanne Mackie, kendi şirketi Orchid Pictures'ın ilk işlerinden biri olarak bu romanı seçti ve çekimlerin İskoçya'da yapılacağını açıkladı.6 Aradan geçen sürede proje sessizliğe gömüldü; şu an yayın tarihi yok. Yani kitabı şimdi okuyanlar, dizi geldiğinde "ben sonu biliyorum" diyebilecek grupta.
Dünya raflarından
Haftanın Türkiye listelerinde dünyadan iki dalga daha okunuyor. İlki Japonya'dan: kimliğini gizleyen, yüzünü hiç göstermeyen yazar Uketsu'nun "tuhaf" serisi (Tuhaf Ev, Tuhaf Binalar, Tuhaf Resimler) D&R çok satanlarında üç kitapla birden yer alıyor. El çizimi krokiler üzerinden ilerleyen bu mimari korku-bulmaca türü, Japonya'da milyonlar sattıktan sonra geçen yıl İngilizceye, ardından Türkçeye geçti ve tuttu. İkinci dalga daha tanıdık: Gece Yarısı Kütüphanesi ile dünya çapında fenomene dönüşen Matt Haig'in yeni romanı Gece Yarısı Treni, Türkçe çevirisiyle D&R listesinin bir numarası. Yani bu haftanın fotoğrafı net: Türk okuru artık dünya vitriniyle neredeyse eş zamanlı okuyor.
Taş Kağıt Makas'a dönersek: kar fırtınasında ıssız bir şapel, birbirine yalan söyleyen bir çift ve kimin ne olduğunu son sayfaya kadar bilemediğin bir anlatı istiyorsan, bu hafta Türkiye'nin en çok okuduğu kitap tam bunu anlatıyor. Netflix, kitabın altı bölümlük uyarlamasını Nisan 2021'de, roman raflara çıkmadan beş ay önce duyurmuştu; Feeney'nin bir başka romanından uyarlanan His & Hers ise Ocak 2026'da yayına girdi.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Kirkus Reviews (2021). "Rock Paper Scissors by Alice Feeney" incelemesi: "ustalıkla kurgulanmış, düğümleri temiz atılmış gotik gerilim". ↩
- Kennerknecht, I. ve ark. (2006). "First report of prevalence of non-syndromic hereditary prosopagnosia", American Journal of Medical Genetics, 140A(15). Doğuştan yüz körlüğü yaygınlığı ~%2,5 bulundu. ↩
- Publishers Weekly (2021). "Rock Paper Scissors" incelemesi, Flatiron Books. ↩
- Sanatatak (2026). "Taş Kâğıt Makas'ın sırrı ne?" — Türkçe baskının 18. baskıya ulaştığını ve yeniden liste birinciliğini aktaran değerlendirme. ↩
- Macmillan Publishers yazar sayfası ve alicefeeney.com (2026). His & Hers Netflix uyarlaması: Ocak 2026, 80 ülkede 1 numara, ayın dünyada en çok izlenen dizisi; Tessa Thompson & Jon Bernthal, yapım Freckle Films (Jessica Chastain). ↩
- Variety (Nisan 2021). "Alice Feeney's Rock Paper Scissors Gets Series Adaptation For Netflix" — Suzanne Mackie / Orchid Pictures, 6 bölüm. ↩
kafa1milyon
Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.
