1991'de New York'ta, ajan Amanda Urban'ın elinde 866 sayfalık bir roman dosyası vardı. Yazarı 27 yaşındaydı ve daha önce hiç kitap yayımlamamıştı. Urban dosyayı birkaç yayınevine birden gönderdi, aralarında bir açık artırma başladı ve Knopf romanı 450 bin dolara aldı.1 Gizli Tarih ertesi yıl, bir ilk roman için alışılmadık bir rakam olan 75 bin adetlik ilk baskıyla çıktı.2
Aynı roman bu ekim Türkiye'de yeniden konuşuluyor. İthaki Yayınları kitabı Güneş Becerik Demirel'in yeni çevirisiyle 22 Eylül 2026'da yayımladı. 20 Ekim'de D&R'ın haftalık çok satanlar listesinde 6. sıradaydı; listenin başında hâlâ Roma'nın Beş Günü duruyor. Kitapyurdu'nda ise dört haftada 949 adet satılmış, 1.220 okurun favori listesine girmişti.3 Bir önceki Türkçe baskı, Pegasus'un 2018'de Merve Sevtap Ilgın çevirisiyle çıkardığı 656 sayfalık kitaptı ve kitapçıların çoğunda "tükendi" yazıyordu.
- 27 yaşında, tek kitabı olmayan bir yazarın ilk romanı için New York'ta yayınevleri açık artırmaya girdi.
- Romandaki kolejin adı uydurma, ama okurlar onu Vermont'ta gerçek bir okula benzetiyor.
- Bir gruba girmenin bedeli arttıkça o gruba bakışımızın nasıl değiştiğini 1959'da bir laboratuvar deneyi ölçtü.
- Hollywood bu romanı otuz yıldır çekmeye çalışıyor; hakların bugün kimde durduğu belli.
Vermont'ta küçük bir kolej
Arka kapağın anlattığı kadarı şöyle. New England'daki seçkin Hampden Koleji'nde Antik Yunanca okuyan küçük, kapalı bir öğrenci grubu var; hepsi karizmatik hocalarının etkisinde, okuldaki herkesten farklı bir hayat sürüyor. Richard Papen bu gruba katıldığında nihayet olmak istediği kişiye dönüşebileceğini düşünüyor. Arka kapak sonrasını tek cümleyle geçiyor: birlikte aştıkları ahlaki sınırlar, araya giren bir cinayet ve hepsinin hayatının değişmesi.
Hampden uydurma bir okul. Yine de okurların çoğu onu Tartt'ın 1982'de geçtiği Bennington Koleji'ne benzetir; yazar bu eşleştirmeyi hiçbir zaman doğrudan kabul etmedi.4 Romanın ilk sayfaları Bennington'daki ikinci yılında yazıldı. Okul arkadaşı Bret Easton Ellis metni 1983'ten itibaren bölüm bölüm okudu, Tartt'ı kendi ajanıyla tanıştıran da oydu. Kitap sonunda ona ithaf edildi.1
Gizli Tarih · Donna Tartt · Özgün adı The Secret History (1992) · Çeviren Güneş Becerik Demirel · İthaki Yayınları · Türkçe basım 22 Eylül 2026 · 640 sayfa · 13,5x21 cm, karton kapak · ISBN 9786052657829.
Yayınevi liste fiyatı 590 TL. 20 Ekim 2026 öğleden sonra Kitapyurdu 371,41 TL, D&R sepette 371,31 TL gösteriyordu. D&R tahmini kargo tarihini 22 Ekim veriyor.
Bağlantı bilgi içindir: işbirliği, sponsorluk ya da satış ortaklığı değil, tıklamadan komisyon almıyoruz. Fiyatlar yukarıdaki tarihte alındı, değişebilir.
23 Aralık 1963'te Mississippi'nin Greenwood kasabasında doğdu, yakındaki Grenada'da büyüdü. Mississippi Üniversitesi'nde bir yıl okuduktan sonra Bennington'a geçti ve orada Claude Fredericks'ten klasik dersler aldı. Üç romanı var: Gizli Tarih (1992), Küçük Arkadaş (2002) ve 2014 Pulitzer Kurmaca Ödülü'nü alan Saka Kuşu (2013). Gizli Tarih 24 dile çevrildi, 5 milyondan fazla sattı. Kitabı çıkmadıkça söyleşi vermiyor.5
- 450.000 dolar
- Knopf'un 1991'deki açık artırmada Tartt'ın ilk romanı için ödediği bedel.Vanity Fair, Eylül 1992
- 75.000 adet
- Gizli Tarih'in 1992'deki ilk baskısı.Publishers Weekly, 1992
- 97,6 / 80,2
- Utandırıcı bir sınavdan geçerek gruba girenlerle sınavsız girenlerin aynı sıkıcı tartışmaya 135 üzerinden verdiği ortalama puan.Aronson ve Mills, 1959
Kapıdan zor geçilen grup
Arka kapak, Richard'ın kapalı bir gruba girişini anlatıyor. Sosyal psikolojinin en çok anılan deneylerinden biri de tam bu kapıyı ölçtü. 1959'da Stanford Üniversitesi'nde Elliot Aronson ile Judson Mills, cinsellik psikolojisi üzerine bir tartışma grubuna katılmak isteyen 63 kadın öğrenciyi rastgele üçe böldü.6 İlk gruptakiler doğrudan içeri alındı. İkinci gruptakiler mikrofona utandırmayan birkaç kelime okudu. Üçüncü gruptan ise müstehcen kelimeleri ve romanlardan iki açık sahneyi yüksek sesle okumaları istendi.
Sonra hepsi aynı ses kaydını dinledi. Kayıt bilerek sıkıcı hazırlanmıştı: üç öğrenci hayvanların ikincil cinsiyet özelliklerini yarım yamalak cümlelerle, mırıldanarak konuşuyordu ve makale onu hayal edilebilecek en değersiz tartışmalardan biri diye tarif ediyor. Kaydı puanlama sırası gelince gruplar ayrıştı. Doğrudan girenler tartışmaya 135 üzerinden ortalama 80,2 verdi, hafif okumayla girenler 81,8. Utandırıcı sınavdan geçenler ise 97,6.
Araştırmacılar sonucu Leon Festinger'in bilişsel uyumsuzluk kuramıyla açıkladı. İnsan, utanarak girdiği bir odanın boş çıkmasını kolay kabullenmiyor; zihin aradaki gerilimi grubu gözünde büyüterek kapatıyor. 1966'da Harold Gerard ile Grover Mathewson utandırma yerine hafif elektrik şoku kullanarak aynı sonucu yeniden buldu.7 İki deney de 1950'ler ve 60'ların Amerikan kampüsünde, birkaç düzine öğrenciyle yapıldı ve rakamlar bugünün okuluna olduğu gibi taşınamaz.
Okurun övdüğü ve yorulduğu yer
Türkçe okur yorumlarının neredeyse hepsi romanın dilini ve havasını övüyor. Ayrılık karakterlerde başlıyor.
Okurların bir kısmı bu öğrencilerin hiçbirini sevemediğini yazıyor, bir kısmı da onlardan hem nefret edip hem vazgeçemediğini. Kitabı en çok beğenenler genellikle ikinci gruptan çıkıyor. En sık şikâyet romanın ortasında toplanıyor: ikinci yarıda temponun düştüğünü, 640 sayfanın gereğinden uzun tutulduğunu ya da bir ilk romanın dağınıklığını taşıdığını söyleyen az değil. Bitirenlerin çoğu ise son bölümde hızın yeniden arttığını anlatıyor. Bu ikiye bölünme 1992'de de vardı. Publishers Weekly olay örgüsünü temelde inandırıcı bulmadığını, klasik edebiyat göndermelerinin de kendini fazla beğendiğini yazdı ama Tartt'ın anlatımının bu kusuru çoğu yerde kapattığını kabul etti.2 The New York Times'tan Michiko Kakutani ise romanı "acımasız bir tempoyla akan eğlence" diye övdü.8
Bugün Gizli Tarih, eski diller, tozlu kütüphaneler, tüvit ceketler ve karanlık sırlar üzerine kurulu "dark academia" denen kampüs akımının ilk kitabı sayılıyor. Penguin'in yayımladığı derlemeye göre TikTok'ta romanla ilgili videolar 248 milyon izlenmeyi geçmişti.5
Otuz yıldır çekilemeyen film
Romanın beyazperdeye hiç geçmemesi de merakı diri tutuyor. Haklarını 1992'de yönetmen Alan J. Pakula aldı, senaryo için Joan Didion ile John Gregory Dunne'ı çağırdı; proje ilerlemedi, Pakula 1998'de bir trafik kazasında öldü. 2002'de Gwyneth ve Jake Paltrow kardeşler Miramax için yeniden denedi, aynı yıl babaları Bruce Paltrow'un ölümüyle iş yarıda kaldı ve haklar Tartt'a döndü. 2019'da Saka Kuşu'nun filmi hem eleştirmenlerden hem gişeden kötü not aldı. Tartt'ın Londra'daki ajansı RCW bugün hakların yazarda olduğunu, satılık olmadığını ve Tartt'ın romanın filme alınmasıyla ilgilenmediğini söylüyor.9
Dördüncü roman için ne başlık açıklandı ne tarih. Tartt Kasım 2023'te yayımlanan bir söyleşide yeni romanı yazıp yazmadığı sorulunca tek kelimeyle cevap verdi: "Yazıyorum."5
Dünya raflarından
İsveç Akademisi 8 Ekim'de 2026 Nobel Edebiyat Ödülü'nü 76 yaşındaki Kanadalı şair ve çevirmen Anne Carson'a verdi. Gerekçede "klasik gelenekle oyunbaz bir söyleşi içinde çağdaş edebiyata yeni biçimler kazandıran" bir yapıttan söz ediliyor. Carson Toronto Üniversitesi'nde Latince ve Yunanca okudu, Sappho'yu ve Euripides'in oyunlarını İngilizceye çevirdi. Türkçede Metis Yayınları'ndan iki kitabı var, Kocanın Güzelliği ile Kırmızının Otobiyografisi. Livera Yayınevi 2024 tarihli Wrong Norma'yı Eğri Gönye adıyla, Deniz Çiftçi'nin çevirisiyle kasımda yayımlayacağını duyurdu.10
Publishers Weekly'nin 18 Ekim tarihli ciltli kurgu listesinde 1. sırada Freida McFadden'ın yeni gerilim romanı The Witch var. Yazarın Hizmetçi'si bu hafta D&R'da 3. sırada. Yeni romanın Türkçesi Cadı adıyla 16 Ekim'de Olimpos Yayınları'ndan, Zehra Uzun'un çevirisiyle 376 sayfa olarak çıktı.11
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Vanity Fair, "Introducing Donna Tartt", Eylül 1992 (866 sayfalık dosya, Knopf'un 450.000 dolarlık teklifi, Bret Easton Ellis'in tanıklığı). ↩
- Publishers Weekly, The Secret History incelemesi, 1992 (75.000 adet ilk baskı). ↩
- D&R ve Kitapyurdu haftalık çok satanlar listeleri ve ürün sayfaları, 20 Ekim 2026 ölçümü; İthaki Yayınları künyesi (ISBN 9786052657829); Pegasus Yayınları künyesi, Gizli Tarih, 20 Şubat 2018 (ISBN 9786052994016). Kapak görselinin arka planı: Jennings Hall, Bennington Koleji, Jared C. Benedict, 2004, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons. ↩
- Encyclopaedia Britannica, "The Secret History" maddesi. ↩
- Pulitzer Kurulu, 2014 Kurmaca Ödülü; Penguin Books New Zealand, "7 surprising facts about The Secret History"; Town & Country söyleşisi, 2013; The Queen's Reading Room, "Q&A with Donna Tartt", Kasım 2023. Portre: "Donna Tartt.jpg", Antonio Monda, 21 Ekim 2015, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons. ↩
- Aronson, E. ve Mills, J., "The effect of severity of initiation on liking for a group", Journal of Abnormal and Social Psychology 59(2), 177-181, 1959. doi:10.1037/h0047195 ↩
- Gerard, H. B. ve Mathewson, G. C., "The effects of severity of initiation on liking for a group: A replication", Journal of Experimental Social Psychology 2(3), 278-287, 1966. ↩
- Michiko Kakutani, The Secret History eleştirisi, The New York Times, 1992. ↩
- The Optionist bülteni, Tartt'ın ajansı RCW'nin açıklaması; Collider, "Hollywood Can't Figure Out How to Adapt Donna Tartt's The Secret History". ↩
- Svenska Akademien, Nobel Edebiyat Ödülü 2026 basın bülteni, 8 Ekim 2026; BBC News, 8 Ekim 2026; Metis Yayınları yazar sayfası; Livera Yayınevi duyurusu, 10 Ekim 2026. ↩
- Publishers Weekly ciltli kurgu çok satanlar listesi, 18 Ekim 2026; Olimpos Yayınları, Cadı künyesi (ISBN 9786258931167, 16 Ekim 2026); D&R haftalık çok satanlar, 20 Ekim 2026. ↩
kafa1milyon
Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.
