Geçen hafta listenin üstlerinde Alice Feeney'in Kocamın Karısı vardı. Bu hafta Kitapyurdu'nun altıncısı ile D&R'ın altıncısı aynı kitap: Algernon'a Çiçekler. Özgün adı Flowers for Algernon. Daniel Keyes önce Nisan 1959'da The Magazine of Fantasy & Science Fiction'da öykü olarak yayımladı; Hugo aldı. 1966'da roman oldu, Nebula'yı paylaştı. Türkçesi Handan Ünlü Haktanır çevirisiyle Koridor'dan geliyor. Yeni bir çıkış değil. Yine de iki zincirde birden ilk onda.
- İki listede birden altıncı: 1959'dan beri basılan klasik, 2026 Eylül'ünde hâlâ Kitapyurdu ve D&R'ın ilk onunda.
- Arka kapaktaki vaat net. Charlie Gordon düşük IQ ile doğmuş; Algernon adlı farede denenen ameliyat ona da uygulanıyor. İlerleme raporlarının dili önce çocuksu, sonra değişiyor.
- Nürnberg Yasası 1947'de, Belmont Raporu 1979'da bilgilendirilmiş onamı yazdı. Keyes'in romanı bu iki milat arasında, insan deneyi sorusunu kurguda tutuyor.
- New York Times "inandırıcı ve dokunaklı" dedi; Nature 2016'da kitabı deneysel biyolojinin etik aynası diye andı. 325 sayfa, Koridor, çeviren Handan Ünlü Haktanır.
Öğrencinin sorusundan Hugo'ya
Daniel Keyes 9 Ağustos 1927'de Brooklyn'de doğdu. On yedisinde ABD deniz ticaret filosuna girdi; sonra Brooklyn College'da psikoloji okudu. Marvel Science Fiction'da editörlük yaptı, moda fotoğrafçılığına baktı, özel eğitim sınıflarında öğretmenlik etti. Ohio Üniversitesi'nde İngilizce profesörü oldu. 15 Haziran 2014'te Boca Raton'da öldü.1
Kitaba giden kıvılcım, Keyes'in kendi anlattığı bir sınıf anısı. Zihinsel engelli öğrencilerden biri sormuş: çok çalışır, dönem sonuna kadar zeki olursa onu "normal" sınıfa alırlar mı? Keyes bu cümleyi unutmamış. Önce kısa öykü yazmış; okur baskısıyla romanı büyütmüş. Cliff Robertson'ın Charly filmi 1968'de çıktı, Robertson En İyi Erkek Oyuncu Oscar'ını aldı. Kitap otuz ülkede, yirmi yedi dilde; yayınevi metnine göre beş milyonu aşkın kopya satmış.2
Algernon'a Çiçekler · Daniel Keyes · Çeviren Handan Ünlü Haktanır · Koridor Yayıncılık · ilk Türkçe baskı 18 Mart 2015 · 325 sayfa · 13,5x21, karton kapak · ISBN 9786054629862. Özgün adı: Flowers for Algernon.
Yayınevi liste fiyatı 360 TL. 8 Eylül 2026 öğleden sonra D&R 247,50 TL, Kitapyurdu 247,50 TL yazıyordu. D&R ürün sayfası kitabı "haftanın en çok satan 6. kitabı" diye işaretliyordu.
Bağlantı bilgi içindir: işbirliği, sponsorluk ya da satış ortaklığı değil, tıklamadan komisyon almıyoruz. Fiyatlar yukarıdaki tarihte alındı, değişebilir.
Brooklyn, 1927–2014. Psikoloji mezunu, özel eğitim öğretmeni, Ohio Üniversitesi İngilizce profesörü. Flowers for Algernon ile Hugo (1960) ve Nebula (1966) aldı; SFWA 2000'de Author Emeritus unvanı verdi. Fotoğraf: Open Library yazar kaydı.
Arka kapakta ne var, gerisi kitapta
Arka kapak şunu söylüyor. Charlie düşük bir IQ ile doğmuştur. Bilim insanları zekâyı yükseltecek deneysel bir ameliyat arıyordur; fare Algernon'da deneme başarılı geçmiştir. Charlie adaydır. Ameliyattan sonra durumu günlüğe benzer ilerleme raporlarıyla izlenir. İlk raporlar çocuksu dil ve imla hataları taşır. Etki görünmeye başlayınca Charlie arkadaşlar edineceğini, alayın biteceğini, aşık olduğu kadına açılabileceğini umar. Zekâsı normalin çok üstüne çıkınca çevresi onu yadırgar, kıskanır; istediği arkadaşlık yine gelmez, yine yalnızdır.
Kapak bir soruyla kapanır. Algernon'da ani bir gerileme başlar. Aynı şey Charlie'de de olacak mıdır? Romanın işi buradan sonra başlar. Biz kapakta duruyoruz.
Onam yazılmadan önce yazılan roman
Charlie'nin "evet" demesi, arka kapakta da geçen ameliyatın kapısı. Gerçek hayatta bu kapının adı bilgilendirilmiş onam. 1947 Nürnberg Yasası, deneklerin gönüllü ve anlaşılır onayını ilk maddede tuttu. ABD'de 1979 Belmont Raporu saygı, yarar ve adalet üçlüsünü araştırma etiğinin iskeleti yaptı.3 Keyes romanı 1966'da bitirdi; yani Nürnberg'den sonra, Belmont'tan önce. Kurgu, onamın hâlâ yamalı olduğu yılların havasını taşıyor.
Nature dergisi 2016'da Ananyo Bhattacharya'nın kalemiyle kitabı "deneysel biyolojinin etik aynası" diye andı.4 Tıp fakültelerinde hâlâ örnek metin olarak açılıyor: denek riski anladı mı, yarar kimde, geri çekilme hakkı var mı. Keyes tıbbi bir kılavuz yazmadı. Yazdığı şey, zekâyı "düzeltme" vaadinin insanı nereye bıraktığı.
Okur neden hâlâ tutuyor
Türkçe yorumlarda aynı çizgi tekrarlanıyor. Bir taraf kitabı bir oturuşta bitirip dilin dönüşümüne tutunuyor: imla hatalı ilk satırlardan temiz, keskin cümlelere geçiş. Diğer taraf temposu yavaş buluyor; bilimkurgu etiketini bekleyen bazı okur daha çok iç monolog görünce şaşırıyor. 1000Kitap'ta on binlerce okuma kaydı var; ağustos-eylül bandında da yeni bitirme notları düşüyor. Klasik, ama raflarda "eski" gibi durmuyor.
New York Times "inandırıcı, sürükleyici ve oldukça dokunaklı" diye yazmış. Library Journal "önemini uzun süre kaybetmeyecek" demiş. The News & Observer bazı sahnelerin aklından çıkmayacağını not düşmüş.5 Bunlar arka kapakta da duran cümleler; abartıyı satıcıdan değil, o yılların eleştirisinden alıyoruz. Kitabı satmıyoruz. Listenin altıncısına neden oturduğunu anlatıyoruz.
İnandırıcı, sürükleyici ve oldukça dokunaklı bir hikaye. New York Times, arka kapak alıntısı
Dünya raflarından
Eylül başı NYT birleşik kurgu listesinde Allen Levi'nin Theo of Golden'ı uzun haftalardır üstte; Destek Yayınları Theo adıyla Selda Terek çevirisini çıkardı. Ann Patchett'in Whistler'ı aynı bandda dolaşıyor; Türkçe çevirisi bekleniyor. Freida McFadden'in Brain Damage'i yeni girişler arasında. Türkiye'de ise Taş Kağıt Makas ve Kocamın Karısı hâlâ Feeney rafını taşıyor; Gece Yarısı Treni ilk beşte.
Algernon'a Çiçekler 18 Mart 2015'te Koridor'dan Türkçeye indi. 8 Eylül 2026 itibarıyla Kitapyurdu haftalık altıncısı, D&R altıncısı. 325 sayfa, liste fiyatı 360 TL, iki zincirde de 247,50 TL.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Daniel Keyes biyografisi: danielkeyesauthor.com "DANIEL KEYES BIO"; Wikipedia "Daniel Keyes"; SFWA Author Emeritus (2000). Doğum 9 Ağustos 1927, Brooklyn; ölüm 15 Haziran 2014, Boca Raton. ↩
- Öykü: The Magazine of Fantasy & Science Fiction, Nisan 1959; Hugo 1960. Roman: Harcourt, 1966; Nebula 1966 (paylaşımlı). Charly (1968), Cliff Robertson Oscar. Satış/çeviri rakamı: Koridor Yayıncılık ürün metni (27 dil, 30 ülke, 5 milyon+). Öğrenci anısı: Keyes, Algernon, Charlie and I: A Writer's Journey (2000) ve yazar sitesi. Türkçe: Handan Ünlü Haktanır, Koridor, ISBN 9786054629862, ilk baskı 18.03.2015. ↩
- Nürnberg Yasası (1947), madde 1: gönüllü, bilgilendirilmiş onam. Belmont Report (1979), National Commission for the Protection of Human Subjects: respect for persons, beneficence, justice. Miami ethics curriculum ve akademik tahliller Flowers for Algernon'u onam örneği olarak kullanır. ↩
- Bhattacharya, Ananyo. "In retrospect: Flowers for Algernon", Nature 536, 394–395 (2016). doi:10.1038/536394a. ↩
- Arka kapak alıntıları: New York Times; The News & Observer; Library Journal (Koridor/D&R ürün metni). Listeler: Kitapyurdu haftalık çok satanlar ve D&R çok satanlar, 8 Eylül 2026 taraması (kitap-radar/son-tarama.json). Fiyatlar aynı gün D&R 247,50 TL, Kitapyurdu 247,50 TL, liste 360 TL. ↩
kafa1milyon
Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.
