Bilim yazıları e-postana gelsin mi?
Her gün siteye bakman gerekmesin; yeni yazı çıktığında ve haftalık özette biz haber verelim. Reklam yok.

9 Mart 2022'de Cambridge Üniversitesi Kütüphanesi'nin 17 katlı kulesinde, dördüncü kattaki müdür odasının önüne parlak pembe bir hediye çantası bırakıldı. Koridorda kamera yoktu. Çantada bir arşiv kutusu, kutunun içinde de streç filme sarılmış iki küçük defter vardı. Kahverengi zarfın üstünde makineyle basılmış birkaç kelime duruyordu: "Librarian Happy Easter X", yani "Kütüphaneciye mutlu Paskalyalar".1

Defterler Charles Darwin'indi ve 21 yıldır kayıptı. Birinde, Darwin'in 1837'de türlerin ortak bir atadan dallanarak ayrıldığını ilk kez çizdiği küçük ağaç taslağı vardı.

Bu yazıda neler var?

Yanlış rafta sanılan iki defter

Defterler Eylül 2000'de fotoğraf çekimi için kütüphanenin en değerli parçalarının durduğu güvenli depodan çıkarıldı. Çekim kasımda bitti. Ocak 2001'deki rutin sayımda, cep kitabı büyüklüğündeki kutunun yerinde olmadığı anlaşıldı. Sonraki müdürler kutunun yaklaşık on milyon kitap, harita ve el yazmasının durduğu depolarda yanlış bir rafa konduğunu düşündü. Yıllar içinde birkaç arama yapıldı, sonuç çıkmadı.1

2020'nin başında kütüphane müdürü Jessica Gardner kurumun tarihindeki en büyük aramayı başlattı. Uzman ekipler depoları bölge bölge taradı, Darwin arşivinin 189 kutusu tek tek açıldı. Defterler yine çıkmadı. Kültürel miras hırsızlığı uzmanlarıyla varılan sonuç, büyük olasılıkla çalındıklarıydı. Kasım 2020'de Cambridgeshire Polisi ve Interpol'le dünya çapında bir çağrı yapıldı ve pembe çanta bu çağrıdan 15 ay sonra geldi.

Darwin'in el yazısıyla dolu defter sayfası; sol üstte I think yazısı, altında harflerle işaretlenmiş dallı bir ağaç çizimi
Darwin'in B defterinin 36. sayfası, 1837. Sol üstte "I think" (sanırım) yazıyor; A, B, C ve D harfleri ortak bir kökten ayrılan türleri gösteriyor. Kamu malı, Wikimedia Commons.

Kütüphaneden Katrina Dean ve koruma bölümü başkanı Jim Bloxam filmi açıp defterleri inceledi. Sayfalarda belirgin bir yıpranma ya da hasar yoktu. Çantayı kimin bıraktığı bilinmiyor; polis dosyası kapanmadı.

Kamyonetten çatı katına

Paul McCartney, Höfner 500/1 bası 1961'de Hamburg'da satın aldı. Keman gövdeli bas "Love Me Do", "She Loves You" ve "Twist and Shout" kayıtlarında çalındı. 10 Ekim 1972 gecesi Londra'nın Notting Hill semtinde, ekipman taşıyan 3 tonluk bir kamyonetin arkasından çalındı.2

Höfner'den Nick Wass aramaya 2018'de başladı, ama uzun süre işe yarar bir ipucu gelmedi. Mayıs 2023'te gazeteciler Scott ve Naomi Jones ekibe katılınca çağrı dünya basınına yayıldı ve 100'den fazla ihbar geldi. McCartney'nin eski yol ekibinden Ian Horne hırsızlık gecesini doğruladı. İzler, basın semtteki Admiral Blake barının işletmecisine verildiğini gösterdi; bas oradan Hastings'teki bir sıra evin çatı katına gitmişti. Haberleri gören Cathy Guest çatıya çıktı, gitarın fotoğraflarını çekti ve yaklaşık 13 kilometre ötedeki McCartney'nin evine götürdü.3

Vitrinde duran, sedef koruyuculu, kahverengiden sarıya açılan keman gövdeli solak bir Höfner bas gitar
Aynı modelden, solak çalgıcılar için yapılmış bir Höfner 500/1. McCartney'nin çalınan bası değil. Museum of Making Music, Carlsbad, 2012. Fotoğraf: doryfour, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Wass Almanya'dan geldi ve bası bir gün boyunca söküp fotoğrafladı, filme aldı. Sapın eklemi kırılmıştı, akort burguları başka bir enstrümandandı, manyetikler çalışmıyordu. Gövdede 1960'lardan kalma kırmızımsı bir püskürtme boya onarımı vardı ve McCartney'nin o yıllardaki bir stüdyo fotoğrafında bas aynı boyayla görünüyordu. Wass ertesi gün arayıp "Bu o, Paul'un bası" dedi. McCartney'nin sitesi 15 Şubat 2024'te basın Höfner tarafından doğrulandığını duyurdu.4

Eşini bulan pabuçlar

Judy Garland'ın 1939 yapımı Oz Büyücüsü'nde giydiği kırmızı pabuçlardan bugüne en az dört çift kaldı. Bunlardan biri 28 Ağustos 2005 sabahı erken saatlerde Minnesota'nın Grand Rapids kasabasındaki Judy Garland Müzesi'nden çalındı. 12 yıl boyunca tek bir iz çıkmadı. 2017 yazında bir adam pabuçların sigortacısına gidip geri dönüşleri için bilgi verebileceğini söyledi. FBI'a göre bu teklif kısa sürede şantaja döndü ve pabuçlar Temmuz 2018'de Minneapolis'te gizli bir operasyonla ele geçirildi.5

FBI pabuçları Washington'daki Smithsonian Amerikan Tarihi Müzesi'ne götürdü. Müzede 1979'dan beri bir çift sergileniyordu ve koruma uzmanı Dawn Wallace o çifti 200 saatten fazla incelemişti. Müzedeki iki pabucun birbirini tutmadığı zaten biliniyordu: topuk kapakları, fiyonklar ve genişlik farklıydı. Müzenin koruma enstitüsünde yapılan, nesneye zarar vermeyen analiz pullarda selüloz nitrat katmanları ve ışığı yansıtan gümüş bir astar buldu; bugünkü pullarda gümüş yerine alüminyum var. Yan yana konunca bir eşleşme daha çıktı. Kurtarılan sol pabuç müzedeki sağın, kurtarılan sağ da müzedeki solun eşiydi. Smithsonian resmî doğrulama yapmadığını, yalnızca malzeme, yapım ve yıpranmanın kendi çiftiyle tutarlı olduğunu açıkladı.6

Hırsız Terry Jon Martin Ekim 2023'te suçunu kabul etti. Müzenin cam kapısını ve vitrini küçük bir balyozla kırmıştı. Avukatının mahkemeye sunduğu nota göre, eski bir tanıdığı pabuçlarda gerçek mücevher olması gerektiğini söylemişti. Mahkeme Ocak 2024'te ağır hasta olan 76 yaşındaki Martin'e hapis cezası vermedi, müzeye 23.500 dolar tazminat ödemesine hükmetti.7 Pabuçlar Mart 2024'te sahibi Michael Shaw'a döndü ve 7 Aralık 2024'te Heritage Auctions'ta komisyonla birlikte 32,5 milyon dolara satıldı.8

Etiketteki yıl

Roman Totenberg'in 1734 yapımı Ames Stradivarius'u Mayıs 1980'de, Massachusetts'teki Longy Müzik Okulu'nda verdiği konserin ardından çalındı.9 Totenberg şüphesini odasının önünde görülen genç bir kemancıya, Philip Johnson'a yöneltti. Yetkililer bunu arama izni için yeterli bulmadı. Johnson 2011'de öldü, Totenberg bir yıl sonra 101 yaşında.10

2015'te Johnson'ın eski eşi, kendisine kalan şifreli bir keman kutusunun kilidini kırdı. İçerideki etikette Stradivari'nin adı ve 1734 yılı yazıyordu. Fotoğraflar Pittsburgh'daki keman yapımcısı ve eksper Phillip Injeian'a gitti. Injeian'ı ilk kuşkulandıran şey tarih oldu: sahte Stradivarius etiketleri genellikle 1710 ile 1727 arasını gösterir, oysa usta 1737'de öldüğü için 1734 çok geç bir yıldır. Injeian, Herbert Goodkind'in bilinen Stradivarius'ları fotoğraflarıyla listeleyen kataloğunda 1734 bölümünü açtı ve çalınmış Ames'i buldu.11

26 Haziran 2015'te Manhattan'da bir otel odasında kemanı eline aldı. Arka kapağın sağ alt tarafında, katalog fotoğraflarındaki koyu halka duruyordu. FBI ajanları kemanın çalınmadan önce alınmış milimetrelik ölçülerini telefonlarında açtı. Injeian ölçtükçe sayıları okudu, hepsi tuttu.10 Keman 6 Ağustos 2015'te Totenberg'in üç kızına teslim edildi.9

Bilgi grafiği: McCartney'nin Höfner bası 1972'den 2023'e 51 yıl, Totenberg'in Stradivarius'u 1980'den 2015'e 35 yıl, Darwin'in defterleri 2001'den 2022'ye 21 yıl, Garland Müzesi'ndeki pabuçlar 2005'ten 2018'e 13 yıl kayıp kaldı
Dört eşyanın kayıp kaldığı süre. En uzun bekleyen McCartney'nin basıydı. Grafik: kafa1milyon.com; veri Cambridge Üniversitesi Kütüphanesi, paulmccartney.com ve FBI.

Dört vakanın hiçbirinde eşyanın yerini bir laboratuvar ya da veri tabanı bulmadı. Defterler ve bas, dünya basınına yayılan bir çağrıdan sonra döndü. Pabuçlar sigortacıya gelen bir şantaj teklifiyle, keman da bir eksperin kataloğu açmasıyla ortaya çıktı. Pulların gümüş astarı, kırık sap, koyu halka ve milimetrelik ölçüler ise eşya bulunduktan sonra, dönenin kaybolanla aynı olduğunu göstermek için devreye girdi. Totenberg'in kemanıyla birlikte çalınan iki antika yay 2015'ten beri hâlâ aranıyor.12

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. University of Cambridge (2022). "Missing Darwin notebooks returned to Cambridge University Library", 5 Nisan 2022. cam.ac.uk; Cambridge University Libraries, Yıllık Rapor 2021-22. lib.cam.ac.uk ↩
  2. The Beatles Story / The Lost Bass Project (2024). "Get Back: Paul McCartney's Missing Bass", 16 Şubat 2024. beatlesstory.com ↩
  3. Guitar World, "How Paul McCartney was reunited with his lost Beatles bass" (Nick Wass ile söyleşi). guitarworld.com; BBC News, "Paul McCartney reunited with guitar stolen 51 years ago", 15 Şubat 2024. bbc.com ↩
  4. paulmccartney.com, "Statement on Höfner Bass", 15 Şubat 2024. paulmccartney.com; "The Lost Bass: How the 1961 Höfner Bass Found its Way Home". paulmccartney.com ↩
  5. FBI (2018). "Ruby Slippers Recovered", 4 Eylül 2018, 18 Mart 2024 güncellemesiyle. fbi.gov ↩
  6. Smithsonian National Museum of American History (2018). "Recovered Ruby Slippers visit museum for examination by conservators, curators, and the FBI" ve "Dorothy's Ruby Slippers" bilgi notu. americanhistory.si.edu ↩
  7. Duluth News Tribune, "Dying ruby-slipper thief sentenced to supervised release, restitution", 29 Ocak 2024. duluthnewstribune.com; ABD Minnesota Bölge Mahkemesi, United States v. Terry Jon Martin, karar duruşması tutanağı. courtlistener.com ↩
  8. Heritage Auctions (2024). "Dorothy's Ruby Slippers From 'The Wizard of Oz' Sell for $32.5 Million at Heritage Auctions", Aralık 2024. ha.com ↩
  9. FBI New York ve ABD Güney New York Savcılığı (2015). "Manhattan U.S. Attorney and FBI Announce Return of Stolen Stradivarius Violin to Heirs of Musician Roman Totenberg", 6 Ağustos 2015. fbi.gov ↩
  10. Nina Totenberg (2015). "A Rarity Reclaimed: Stolen Stradivarius Recovered After 35 Years", NPR, 6 Ağustos 2015. npr.org ↩
  11. Phillip Injeian (2015). "The rediscovery of the 'Ames' Stradivarius", The Strad. thestrad.com; Herbert K. Goodkind (1972). Violin Iconography of Antonio Stradivari 1644-1737. ↩
  12. FBI (2015). "Recovered Stradivarius Returned After 35 Years", 7 Ağustos 2015. fbi.gov. Görseller: kapak, Smithsonian'daki kırmızı pabuç, Kevin Burkett, CC BY-SA 2.0; Darwin'in 1837 taslağı, kamu malı; Höfner 500/1, doryfour, CC BY-SA 2.0. Hepsi Wikimedia Commons. ↩
Kategoriler ve Etiketler
Bilim kayıp eşyalar charles darwin paul mccartney oz büyücüsü stradivarius sanat hırsızlığı
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.