28 Temmuz 2010'da Tokyo polisi, Adachi ilçesindeki bir evde mumyalaşmış bir beden buldu. Kayıtlara göre burada şehrin en yaşlı erkeği, 111 yaşına giren Sogen Kato yaşıyordu ve belediye memurları onu yaş günü için kutlamaya gelmişti.1 Kato 1980 civarında ölmüştü. Eşi 2004'te ölünce dul aylığı ona bağlandı; kızı ve torunu ölümü hiç bildirmedi, parayı çekmeye devam etti. BBC'nin aktardığına göre bu altı yılda hesaba yaklaşık 9,5 milyon yen yatmıştı.2

Japonya o yaz kendi yaşlılarını saymaya başladı. Çıkan sayılar, rekor kitaplarındaki en uzun ömürlerin hangi belgelere dayandığını da tartışmaya açtı.

Bu yazıda neler var?

Kütükte yaşayan 234 bin kişi

Kato'dan sonra belediyeler 100 yaşını geçmiş sakinlerini kapı kapı aradı. 2 Ağustos'ta, kayıtlara göre 113 yaşında olan Tokyo'nun en yaşlı kadını Fusa Furuya'yı kızının 1980'lerden beri görmediği anlaşıldı. Adalet Bakanlığı 27 Ağustos ile 6 Eylül arasında aile kütüğü (koseki) kayıtlarının yüzde 90'ını taradı. 10 Eylül'de açıklanan sonuca göre kütükte hâlâ yaşıyor görünen ama nerede olduğu bilinmeyen 234.354 kişi vardı; 77.118'i yaşıyor olsaydı 120'yi, 884'ü 150'yi geçmiş olacaktı.13

Çubuk grafik: Japonya'da Eylül 2010'da aile kütüğünde yaşıyor görünen ama bulunamayan 234.354 kişi, bunlardan 120 yaşını geçmesi gereken 77.118 kişi, yetkililerin yaşadığını doğruladığı 44.449 kişi ve kütükte 150 yaşını geçmiş görünen 884 kişi
Aile kütüğündeki kayıp kişi sayısı, yerel memurların tek tek gördüğü 100 yaş üstü sayısının beş katından fazla. Bu kişilerin çoğu ölüm kaydı hiç düşülmemiş eski doğum kayıtları; resmi nüfus sayımına girmiyorlar. Grafik: kafa1milyon, veri Japonya Adalet Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı, 2010.

Sayı büyük ama Japonya'nın yaşam beklentisini bozmadı. Yasuhiko Saito, Vanessa Yong ve Jean-Marie Robine 2012'de bu kişilerin nüfus kütüğünde ve sayımda yer almadığını gösterdi. 234 bin kişi, 1872-1910 arasında kaydedilen doğumların yüzde 0,5'i ediyordu. Sağlık Bakanlığı'nın 1 Eylül 2010 listesindeki 44.449 yüz yaşındaki ise yerel memurlarca görülüp doğrulanmıştı. Yazarlar 90 yaş üstü kadınlarda ölüm oranını yüzde 5 yüksek varsaydıklarında bile kadınların doğumdaki yaşam beklentisinin yalnızca 0,1 yıl düştüğünü hesapladı.1

Ortalama sağlam kaldı. 110 yaşını geçenlerin listesi ise her yıl birkaç yüz kişiden oluşuyor ve tek bir yanlış kayıt bile sıralamayı değiştirebiliyor.

Doğum belgesi gelince azalan 110 yaşındakiler

Oxford ve University College London'da çalışan demograf Saul Justin Newman bu listelere baktı. Gerontoloji Araştırma Grubu'nun (GRG) ABD'deki 110 yaş üstü kayıtlarının yüzde 82'si, kişinin doğduğu eyalette doğum belgesi zorunlu hale gelmeden önceki yıllara düşüyordu. Belge sistemini tamamlayan 42 eyalette geçişten sonra doğanlar arasında 110'u görenlerin sayısı yüzde 80 azaldı; 1900 nüfusuna göre oranlandığında düşüş yüzde 69 oldu.4 Aynı yıllarda nüfus artıyor, ortalama ömür uzuyordu.

Doğum günlerinde de bir iz var. Listedeki kişilerin doğum tarihleri ayın birinde ve beşe bölünen günlerde beklenenden sık çıkıyor. Demograflar buna yaş yığılması diyor: tarihini bilmeyen biri çoğu zaman yuvarlak bir gün söylüyor. Uluslararası Uzun Yaşam Veritabanı'nda (IDL) titizlikle doğrulanmış sayılan kişilerin yalnızca yüzde 18'inin dosyasında doğum belgesi var, ABD'de doğanlarda bu oran sıfır.4

Rakamlarla
234.354
Japonya'da Eylül 2010'da aile kütüğünde yaşıyor görünen ama varlığı doğrulanamayan 100 yaş üstü kişi.Japonya Adalet Bakanlığı, 10 Eylül 2010; Saito ve ark., Demographic Research, 2012
%82
GRG'deki ABD'li 110 yaş üstü kayıtlarının, doğdukları eyalette doğum belgesi zorunlu olmadan önceki döneme düşen payı.Newman, bioRxiv 704080
%18
IDL'de titizlikle doğrulanmış 110 yaş üstü kişiler arasında dosyasında doğum belgesi bulunanların payı.Newman, bioRxiv 704080, 4. sürüm, 2025
122 yıl 164 gün
Jeanne Calment'ın 1997'deki ölümünde kayda geçen yaşı; bugüne kadar kırılmayan rekor.Robine ve ark., Journals of Gerontology A, 2019

Newman bu çalışmayla 12 Eylül 2024'te ilk kez verilen Ig Nobel Demografi Ödülü'nü aldı.5 Ig Nobel, önce güldüren sonra düşündüren araştırmalara veriliyor. Makale ise hakemli bir dergide hâlâ yayımlanmadı. Dördüncü sürümü 3 Kasım 2025'te bioRxiv'e kondu ve Newman bu sürüme dokuz hakemle yazışmasının yaklaşık 20 bin kelimelik metnini ekledi.4

Bilim yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Okinawa'da kaybolan kütükler

Newman'ın en çok ses getiren iddiası, uzun ömrün sırrı diye anlatılan mavi bölgeler üzerine. Okinawa, Sardinya ve Yunanistan'daki İkarya, kendi ülkelerinin ortalamasına göre geliri ve okuryazarlığı düşük, ortalama ömrü kısa bölgeler çıkıyor. Okinawa'da buna bir savaş ekleniyor. 1945'teki Okinawa Muharebesi'nde ada kentleriyle birlikte doğum ve ölüm kütüklerinin yaklaşık yüzde 90'ı yok oldu. Savaştan sonra insanlar yeni belge istedi ve tarihleri hafızadan, farklı takvimlerle, çoğu Japonca bilmeyen bir ABD askeri yönetimine bildirdi. Newman'ın hesabına göre yeniden düzenlenen kütük sayısı, Okinawa'daki bölgeler arasında 100 yaşa ulaşma farkının yüzde 79'unu açıklıyor.4

Siyah beyaz fotoğraf: Mayıs 1945'te Okinawa'nın başkenti Naha'nın yıkılmış kenar mahallesinde çamurlu yolda yürüyen iki ABD askeri ve önlerinde bir tank
Mayıs 1945, Naha'nın kenar mahalleleri: ABD 6. Deniz Piyade Tümeni'nin tankları ve askerleri hava ve topçu bombardımanıyla yıkılmış evlerin arasından kente giriyor. Adanın doğum ve ölüm kütüklerinin büyük kısmı bu muharebede kayboldu. Fotoğraf: USMC Archives, CC BY 2.0.

Mavi bölgeleri tanımlayan araştırmacılar bu tabloya katılmıyor. Michel Poulain ve Giovanni Mario Pes'in ekibi 2004'te Sardinya'da 1880-1900 doğumlu yüz yaşındakileri sivil kayıtla, kilise defteriyle ve soy ağacıyla tek tek karşılaştırdı. Bir vaka bu yöntemle düştü. Villagrande'de 1985'te 110 yaşında öldüğü yazılan kadın, aslında 22 ay sonra doğan kız kardeşiydi ve gerçek yaşı 107'ydi.6

Steven Austad ile Pes, Aralık 2025'te The Gerontologist'te yayımladıkları yanıtta mavi bölgelerin 110 yaş üstü sayısına dayanmadığını, 90 yaşını geçenlerin nüfustaki oranıyla tanımlandığını hatırlattı. Aynı yazı, 1940 sonrası doğan kuşaklarla birlikte Okinawa'nın artık mavi bölge ölçütünü karşılamadığını da kabul ediyor.7

Belge gerçek, peki kişi?

Belgenin sağlam olması da her zaman yetmiyor. Guinness, Japonyalı Shigechiyo Izumi'yi 1986'daki ölümünde 120 yıl 237 günle en uzun yaşamış erkek olarak kaydetmişti. Tokyo Metropoliten Gerontoloji Enstitüsü'nden Toshihisa Matsuzaki 1987'de aile kütüğünü inceleyip doğum tarihinin yanlış olduğunu bildirdi. Bugün kabul edilen açıklamaya göre Izumi'ye, kendisinden 15 yaş büyük ölmüş bir ağabeyinin adı ve kaydı verilmişti. Guinness rekoru 2011'de sildi; Gerontoloji Araştırma Grubu Izumi'nin öldüğünde büyük olasılıkla 105 yaşında olduğunu yazıyor.8

El yazısıyla doldurulmuş Fransızca doğum kaydı: Arles, 110 numara, Calment Jeanne Louise, 1875
Arles nüfus kütüğündeki 110 numaralı kayıt. 22 Şubat 1875'te düzenlenen belgeye göre gemi marangozu Nicolas Calment'ın kızı Jeanne Louise bir gün önce sabah yedide doğdu. Tartışma bu belgenin doğruluğuyla ilgili değil; 1997'de ölen kadının belgedeki kişi olup olmadığıyla ilgili. Belge: Arles Belediyesi nüfus kaydı, kamu malı (Wikimedia Commons).

En iyi belgelenmiş vaka sayılan Jeanne Calment da tartışmanın dışında kalmadı. Calment 4 Ağustos 1997'de Arles'ta 122 yıl 164 günle öldü. Rus araştırmacı Nikolay Zak 2018'de, 1934'te ölenin kızı Yvonne değil Jeanne olduğunu, Yvonne'un miras vergisinden kaçmak için annesinin kimliğine geçtiğini öne sürdü.9 Yaşı 1990'larda doğrulayan Jean-Marie Robine ile Michel Allard'ın da yer aldığı ekip 2019'da ayrıntılı bir yanıt yayımladı ve iddianın bilimsel yayın düzeyine ulaşmadığını yazdı.10 Austad ve Pes'e göre Calment'ın yaşını en az 30 ayrı belge destekliyor. Zak ile Philip Gibbs ise 2023'te, Calment'ın imzasının Şubat 1932 ile Ocak 1933 arasında birden değiştiğini gösteren 1931-1933 tarihli mali belgeler yayımladı.11 DNA testi yapılmadı. İki taraf da kendi okumasında duruyor.

Newman, belgelerin kimlik değişimini yakalayamayacağını, bunun için bedenin kendisinin ölçülmesi gerektiğini savunuyor. Önerdiği yöntemler arasında dokudaki amino asitlerin yıllar içinde ayna görüntüsü biçimine dönme oranı ve izotop bozunması var; adli tıp diş dokusunda yaş tahmini için ilkini zaten kullanıyor. Newman'a göre doğrulanmış 110 yaş kayıtlarının hiçbiri böyle bir biyolojik ölçüme dayanmıyor, Calment'ın 122 yıl 164 günü de 1875 tarihli doğum kaydı ve 1997 tarihli ölüm kaydı üzerinde duruyor.4

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Saito, Y., Yong, V. ve Robine, J.-M. (2012). "The mystery of Japan's missing centenarians explained". Demographic Research, 26(11), 239-252. doi.org/10.4054/DemRes.2012.26.11 ↩
  2. BBC News (10 Eylül 2010). "More than 230,000 Japanese centenarians 'missing'". bbc.com ↩
  3. The Japan Times (11 Eylül 2010). "234,000 centenarians listed in registries missing" (Japonya Adalet Bakanlığı açıklaması). japantimes.co.jp ↩
  4. Newman, S. J. (2019-2025). "Supercentenarian and remarkable age records exhibit patterns indicative of clerical errors and pension fraud". bioRxiv ön baskı, hakem denetiminden geçmedi; 4. sürüm 3 Kasım 2025. doi.org/10.1101/704080 ↩
  5. UCL Institute of Education (13 Eylül 2024). "UCL demographer's work debunking 'Blue Zone' regions of exceptional lifespans wins Ig Nobel prize". ucl.ac.uk ↩
  6. Poulain, M., Pes, G. M., Grasland, C. ve ark. (2004). "Identification of a geographic area characterized by extreme longevity in the Sardinia island: the AKEA study". Experimental Gerontology, 39(9), 1423-1429. doi.org/10.1016/j.exger.2004.06.016 ↩
  7. Austad, S. N. ve Pes, G. M. (2025). "The validity of Blue Zones demography: a response to critiques". The Gerontologist, 65(12), gnaf246. doi.org/10.1093/geront/gnaf246 ↩
  8. Gondo, Y., Hirose, N., Yasumoto, S., Arai, Y. ve Saito, Y. (2017). "Age verification of the longest lived man in the world". Experimental Gerontology, 99, 7-17 (Matsuzaki 1987 ve Guinness 2011 kararı). Ayrıca Gerontology Research Group, "Debunked cases". doi.org/10.1016/j.exger.2017.08.030 ↩
  9. Zak, N. (2019). "Evidence That Jeanne Calment Died in 1934, Not 1997". Rejuvenation Research, 22(1), 3-12. doi.org/10.1089/rej.2018.2167 ↩
  10. Robine, J.-M., Allard, M., Herrmann, F. R. ve Jeune, B. (2019). "The Real Facts Supporting Jeanne Calment as the Oldest Ever Human". The Journals of Gerontology: Series A, 74(S1), S13-S20. doi.org/10.1093/gerona/glz198 ↩
  11. Gibbs, P. ve Zak, N. (2023). "Comment on 'The real facts supporting Jeanne Calment as the oldest ever human'". SocArXiv ön baskı. doi.org/10.31235/osf.io/sghfa ↩

Kapak: Jeanne Calment'ın Arles nüfus kütüğündeki doğum kaydı (1875) ve 1895'te 20 yaşındayken çekilmiş fotoğrafı. İkisi de kamu malı, Wikimedia Commons.

Kategoriler ve Etiketler
Bilim uzun ömür demografi mavi bölgeler jeanne calment japonya yaşlanma
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.