2006'da Journal of Morphology dergisinde iki araştırmacı, Vancouver Adası'nın batısındaki Barkley Sound'dan topladıkları minik bir deniz örümceğinin yumurtadan çıkıp büyümesini evre evre anlattı. Hayvana bir ad da verdiler: Tanystylum bealensis. Ancak türün resmî tanımı hiçbir zaman yayımlanmadı ve ad, zoolojide geçerli sayılmayan "çıplak ad" olarak kaldı.1
O hayvanın geçerli adı 26 Ağustos 2026'da geldi. British Columbia Üniversitesi'nden (UBC) Cormac Toler-Scott ve ekibi, Organisms Diversity & Evolution dergisinde Salish Denizi ve Vancouver Adası'nın batı kıyısından iki yeni deniz örümceği türü tanımladı: Tanystylum kiixin ve Callipallene pilosuspedes.2 Üniversitenin basın bülteni, ikincisinin üç dudaklı ağzını Star Wars'taki kum canavarı Sarlacc'ın çukuruna benzetti.3 Benzetmenin bir payı var. Elektron mikroskobu görüntülerinde ağzın çevresi duyu tüyleriyle kaplı, bacaklar da kıvrık dikenlerle dolu. Yalnız ikisinin de bacak açıklığı birkaç milimetre.
- Yeni türlerden biri yirmi yıl önce bir dergide çizilmiş, ama adı bilimsel olarak hiç geçerlilik kazanmamıştı.
- Bu örümceğin üstü çoğu zaman kir ve küçük parazitlerle kaplı çıkıyor ve sebebi vücudunun yapısında.
- Kırmızı gözlü ikinci tür tek bir dişiden tanımlandı ve cinsinin bu kıyıdaki sınırını kuzeye taşıdı.
- Deniz örümcekleri oksijeni kalpten çok bağırsaklarıyla taşıyor; yumurtaları da erkekler sırtlanıyor.
Yirmi yıl adsız kalan tür
Toler-Scott bu çalışmayı UBC'deki yüksek lisans tezi için yaptı. Eylül 2023 ile Ağustos 2024 arasında Quadra Adası, Vancouver, Bamfield ve Victoria çevresinde, kıyı çizgisinden 18 metre derinliğe kadar dalış yaptı. Dalışlarda yosun, hidroit ve deniz örümceğine ev sahipliği yapabilecek başka canlılar torbalara toplandı, laboratuvarda tek tek büyüteç altında ayıklandı.4 Sonuçta yedi tür çıktı. Beşi bilinen türlerdi ve bu çalışmayla taramalı elektron mikroskobuyla yeniden betimlendi. İkisi yeniydi.
Bölge bu konuda boş bir sayfa sayılır. Tezdeki tabloya göre Salish Denizi'nde ve Vancouver Adası'nın batı kıyısında bugüne dek güvenilir biçimde kaydedilmiş sığ su deniz örümceği türü yalnızca 17. Ekip bunu bölgede hayvanların uzmanı ve kaynağı az olmasına bağlıyor. Oysa Salish Denizi'nin çevresinde 9 milyonu aşkın insan yaşıyor.4
Tanystylum kiixin'in tip örneği, yani türü temsil eden ve müzede saklanan asıl birey, 14 Ağustos 2024'te Quadra Adası'nda 10-15 metre derinlikte toplanan bir dişi. Ekip, 2006 makalesindeki hayvanın da büyük olasılıkla bu tür olduğunu yazıyor, çünkü o örnekler neredeyse aynı yerden, Bamfield yakınındaki Cape Beale'den gelmişti.2 Türü ayırt etmek kolay olmadı. Görünüşte Kaliforniya'dan bilinen T. occidentalis'e benziyor ve araştırmacılar onunla sık sık karıştırıldığını düşünüyor. Hortumu sivri, dokunaçları beş eklemli. DNA ağacında ise en yakın akrabası Atlantik'te ve Akdeniz'de yaşayan T. orbiculare çıktı.
Ad, Huu-ay-aht halkının eski başkenti Kiix̣in'den geliyor. "Kii-hin" diye okunan kelime, köyün dibine çarpan dalgaların sesini taşıyor. Kanada 1999'da Kiix̣in'i ulusal tarihî alan ilan etti. Parks Canada'nın kaydına göre burası, güney British Columbia kıyısındaki yüzü aşkın köy arasında geleneksel ev kalıntıları hâlâ ayakta duran bilinen tek yer.5
Kendini temizleyemeyen örümcek
Deniz örümceklerinin başın hemen arkasında, yumurta taşımaya yarayan ek bir çift uzantısı var. Pek çok türde bu uzantının ucunda tarak gibi dikenler bulunur ve hayvan bacaklarını onunla temizler. T. kiixin'de bu uzantılar küçük ve hantal. Hayvan kendini temizleyemiyor.3
Sonuç mikroskopta görülüyor. Toplanan bireylerin üstü kir, döküntü ve kendi küçük parazitleriyle kaplıydı. Bunların arasında tek hücreli canlılar da vardı. Toler-Scott durumu "bir ekosistemin içinde, bir ekosistemin içindeki ekosistem" diye tarif ediyor. Örümcek de kendi başına bir konuk: makaleye göre T. kiixin, tüy gibi dallanan bir hidroit olan Plumularia setacea'nın üstünde, birkaç kuşağın bir arada bulunduğu kalabalık topluluklar halinde yaşıyor ve onunla besleniyor. Tür yalnızca suyun sürekli yenilendiği, akıntıya açık noktalarda bulundu. Aynı hidroitin bulunduğu daha korunaklı koylarda tek bireye rastlanmadı.2
Tek dişi, dört kırmızı göz
İkinci türden elde yalnızca bir birey var. Yumurtalı bir dişi, 16 Temmuz 2024'te Bamfield açıklarında 10 metre derinlikte, yine Plumularia setacea'nın üstünde bulundu. Adı Latince "kıllı" ve "ayaklar" kelimelerinden kurulan pilosuspedes, bacak uçlarını kaplayan uzun, kıvrık dikenlere gönderme yapıyor.2
Bacakları gövdesinin üç katı uzunlukta. Gözleri koyu kırmızı ve dört tane. Kısa hortumun ucundaki ağız üç dudaklı ve dudakların ucu ince tüylerle kaplı. Kıskaçlı ön uzantılar yiyeceği ısırmadan önce tutmaya yarıyor. T. kiixin'in tersine bu türün yumurta taşıyan uzantıları çevik. Araştırmacılar mikroskop altında hayvanın bu uzantıları bacaklarına sarıp üstlerindeki tarak dikenleriyle kendini temizlediğini izledi.3 Dişinin yumurtalıklarındaki yumurtalar 200 mikrometreyi geçiyordu. Ekip bu büyüklüğe bakarak türün, akrabaları gibi, yavrularını ilerlemiş bir evrede bıraktığını tahmin ediyor. Bunu doğrulamak için yavruların da incelenmesi gerekiyor. Dünyada bilinen 36 Callipallene türü var ve Kuzey Amerika'nın batı kıyısında bu cinsten bir türün Kaliforniya'nın kuzeyinde kaydedilmesi ilk kez oluyor.2
Örümceğe benzeyen ayrı bir kol
Deniz örümcekleri adlarına rağmen örümcek değil. Akrepler, örümcekler ve at nalı yengeçleriyle akraba olan, denizden hiç ayrılmamış eklembacaklılar. Bilinen 1.392 türleri var ve bacak açıklıkları 1 milimetreden 50 santimetreye kadar uzanıyor.4 Solungaçları yok, oksijeni doğrudan derilerinden alıyorlar. 2017'de Current Biology'de yayımlanan bir çalışma, oksijenin bacak uçlarından gövdeye kalpten çok bağırsağın dalga dalga kasılmasıyla taşındığını gösterdi. Bağırsağın kolları neredeyse her bacağın ucuna kadar uzanıyor. Ekip, 12 türde aynı mekanizmayı gördü.6
Üremeleri de alışılmış düzenin tersine işliyor. Dişinin yumurtalıkları bacaklarına yayılmış durumda. Yumurtaları erkek o ek uzantılarla toplayıp bacaklarından salgıladığı bir yapıştırıcıyla kendi gövdesine yapıştırıyor ve yavrular çıkana dek taşıyor.3 Kıyıya yakın küçük türlerin çoğu da daha büyük canlıların üstünde asalak gibi yaşıyor, hortumlarıyla onların sıvısını emiyor.
Toler-Scott, çalışmaya iklim değişikliğinin deniz örümceklerini nasıl etkilediğini merak ederek başladığını, ama bölgedeki türlerin listesi bile eksik olduğu için önce onları tanımlaması gerektiğini anlatıyor. Ekip makaleye Salish Denizi'nin deniz örümcekleri için bir tanımlama anahtarı ekledi ve daha önce DNA'sı hiç okunmamış beş türün dizilerini GenBank'a yükledi. Toler-Scott tek bir saha sezonunda çalıştığını ve bölgede belgelenmemiş başka türler de olduğunu söylüyor.3 İki yeni türün tip örnekleri şimdi Vancouver'daki Beaty Biyoçeşitlilik Müzesi'nde S009480 ve S009484 numaralarıyla saklanıyor.2
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Gillespie, J. M. ve Bain, B. A. (2006). "Postembryonic development of Tanystylum bealensis (Pycnogonida, Ammotheidae) from Barkley Sound, British Columbia, Canada". Journal of Morphology, 267(3), 308-317. doi:10.1002/jmor.10402 ↩
- Toler-Scott, C., Park, E., Gordon, H. ve Leander, B. S. (2026). "Sea spiders of the Salish Sea: Comparative morphology and molecular phylogenetic analysis of seven coastal species (Arthropoda, Pycnogonida)". Organisms Diversity & Evolution, 26 Ağustos 2026. doi:10.1007/s13127-026-00707-3 ↩
- Walls, A. "Hairy-legged red-eyed sea spiders discovered in the Salish Sea". British Columbia Üniversitesi basın bülteni, 23 Eylül 2026. news.ubc.ca ↩
- Toler-Scott, C. (2025). Sea spiders of the Salish Sea: Comparative morphology and molecular phylogenetic analysis of seven coastal species. Yüksek lisans tezi, Zooloji, British Columbia Üniversitesi, Eylül 2025 (yöntem, bölgedeki 17 türlük kayıt tablosu; dünyadaki 1.392 tür sayısı Bamber vd. 2025, World Pycnogonida Database). ↩
- Parks Canada, "Kiix̣in Village and Fortress National Historic Site of Canada", Kanada Tarihî Yerler Kaydı. parks.canada.ca ↩
- Woods, H. A., Lane, S. J., Shishido, C., Tobalske, B. W., Arango, C. P. ve Moran, A. L. (2017). "Respiratory gut peristalsis by sea spiders". Current Biology, 27(13), R638-R639. doi:10.1016/j.cub.2017.05.062 ↩
Kapak fotoğrafı: Tanystylum kiixin, ışık mikroskobu, ölçek çizgisi 500 mikrometre. Fotoğraf: Cormac Toler-Scott / British Columbia Üniversitesi.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
