Kayseri'nin yaklaşık 20 kilometre kuzeydoğusundaki Kültepe höyüğünde, bu yaz Türk ve Güney Koreli arkeologlar Warşama Sarayı'nın doğusundaki açmalarda çalışıyordu. Ortak kazının ikinci sezonuydu. Toprağın altından kenarları kırılmış, kireç beyazı bir zemin çıktı. Doğu-batı yönünde 163, kuzey-güney yönünde 165 santimetre ölçülen bu zemini Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy 20 Ekim 2026'da duyurdu: Kültepe'nin 78 yıllık kazı tarihinde bulunan ilk mozaik döşeme.1
Kültepe adı arkeolojide 4.000 yıl önce Asurlu tüccarların yazdığı kil mektuplarla anılır. 1948'de başlayan kazıların ağırlığı da hep Tunç Çağı'nda kaldı.
Bu yazıda neler var?
- Tüccar mektuplarıyla ünlü bir höyükte, çok daha geç bir dönemin zemininin nasıl ortaya çıktığı.
- Döşemenin altına hangi malzemelerin hangi sırayla serildiği ve bunun Romalı bir mimarın tarifine nasıl benzediği.
- Mozaiğin hemen batısındaki sarayda bulunmuş, bir kraldan ötekine yazılmış öfkeli mektubun içeriği.
- Bakanlığın açıklamasında hâlâ cevapsız kalan sorular.
Sarayın doğusunda dört kat
Kazı, Bakanlığın Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Kültür Mirası İdaresi'ne bağlı Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü arasında imzalanan bir mutabakatla 2025'te başladı. Kazı başkanı Ankara Üniversitesi'nden Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu.1 Açmalar, höyüğün tepesindeki Warşama Sarayı'nın hemen doğusunda.2 Ekip bu yıl aynı alanda üst üste dört Helenistik kültür tabakası belirledi. Kültepe'de bu döneme ait tabakaların birbirinden ayrılması da ilk kez oluyor. Helenistik dönem, Büyük İskender'in öldüğü MÖ 323'ten Mısır'ın Roma'ya geçtiği MÖ 30'a kadar uzanır; mozaikli yapı bu aralığa tarihleniyor.1
Bugüne ulaşan parça yaklaşık 2,7 metrekare. Yapının çevresinde aynı döşemeye ait başka parçalar da bulundu, bu yüzden ekip mozaiğin aslında daha geniş bir alanı kapladığını düşünüyor.1
- 163 × 165 cm
- Kültepe'deki Helenistik mozaik döşemenin bugüne ulaşan bölümünün ölçüsü.T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 20 Ekim 2026
- 78 yıl
- 1948'de başlayan Kültepe kazılarında bu nitelikte bir döşemenin ilk kez bulunmasına kadar geçen süre.T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 20 Ekim 2026
- 4 tabaka
- Warşama Sarayı'nın doğusunda üst üste belirlenen Helenistik kültür tabakası sayısı.T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 20 Ekim 2026
- 23.000'den fazla
- Kültepe'de bulunan, çoğu Asurlu tüccarlara ait çivi yazılı kil tablet.Larsen, Ancient Kanesh, 2015
Zeminin altındaki reçete
Ekip döşemenin nasıl hazırlandığını da çözdü. Önce zemin düzlenmiş, üstüne kırma taş ve ince topraktan bir temel serilmiş. Temelin üstüne küçük dere çakıllarından bir tabaka gelmiş. Döşemenin kendisinde seramik parçaları, kireç ve başka malzemeler kullanılmış.1
Bu sıra, Romalı mimar Vitruvius'un MÖ 1. yüzyılın son çeyreğinde yazdığı Mimarlık Üzerine On Kitap'taki döşeme tarifine benziyor. Vitruvius önce el dolusu taşlardan bir yatak serilmesini, üstüne üç ölçü kırma taşa bir ölçü kireç karıştırılıp tahta tokmaklarla defalarca dövülmesini ister. Onun üstüne dövülmüş tuğla ile kireçten, yine üçe bir oranında ve en az altı parmak kalınlığında bir çekirdek tabakası gelir. Yüzey en son, cetvel ve suteraziyle döşenir.3 Kültepe'deki seramik parçaları bu çekirdekteki dövülmüş tuğlayı hatırlatıyor. Ekip katmanların kalınlığını ve karışım oranlarını açıklamadı, bu yüzden benzerlik şimdilik yalnızca malzemelerin sırasıyla sınırlı.
Bir kralın mektubundan en az 1.500 yıl sonra
Mozaiğin hemen batısındaki saray, Kaniş kralı Warşama'nın adıyla anılıyor. Kazının ilk başkanı Tahsin Özgüç'ün ekibi 1955'te bu sarayda üç tablet buldu. Biri bir kraldan ötekine yazılmış mektuptu ve Kültepe'deki binlerce tablet arasında konusu bakımından benzeri yoktu.4 Mektubu, Mama kralı Anum-Hirbi Warşama'ya göndermişti. Kemal Balkan'ın 1957'deki yayınına göre Anum-Hirbi, Warşama'ya bağlı Taişama kralının Mama'nın 12 şehrini yakıp sığırlarını ve koyunlarını götürdüğünden yakınıyor. Warşama'nın babası İnar, Harsamna şehrini dokuz yıl kuşatırken kendi halkının Kaniş'e tek bir akın yapmadığını hatırlatıyor. Sonunda kapattığı kervan yolunu açacağını söylüyor ve iki kral arasında elçi gidip gelmesini istiyor.5
Bu kervan yolları Kültepe'yi zengin eden şeydi. Höyüğün eteğindeki tüccar mahallesinde, yani karumda, 23.000'den fazla çivi yazılı tablet çıktı. Çoğu, Asur'dan eşek kervanlarıyla kalay ve kumaş getirip Anadolu'da gümüş ve altına satan tüccarların mektupları, sözleşmeleri ve hesaplarıdır.6 Hititler de kendi dillerine "neşili" diyordu; ad, Kaniş'in öteki adı Neşa'dan geliyor.6 Bu tabletler UNESCO'nun Dünya Belleği listesinde.2
Açıklamada olmayanlar
Mozaik döşendiğinde bölge Kapadokya Krallığı'nın toprağıydı. Strabon krallığın başkenti Mazaka'yı Erciyes Dağı'nın eteğinde anlatır; Mazaka bugünkü Kayseri'dir.7 Kültepe'nin o dönemde köy mü kasaba mı olduğu, mozaikli yapının ev mi yoksa kamu binası mı olduğu açıklamada yok.
Bakanlığın paylaştığı yakın çekim fotoğrafta yüzeyde desen ya da figür seçilmiyor ve açıklama bezemeden hiç söz etmiyor. Döşemenin çakıl taşlarıyla mı, kesilmiş küçük taş küplerle mi, yoksa kireçli harca gömülmüş seramik kırıklarıyla mı yapıldığı da yazılmadı. Tarihin hangi buluntuya dayandığı belli değil; elde yalnızca dönem aralığı var. Ölçek için bir karşılaştırma: Kastamonu'daki Pompeiopolis'te açılan MS 4. yüzyıl mozaiği yaklaşık 105 metrekareydi, Kültepe'deki parça bunun kırkta biri kadar.
Ekip dört tabakanın her birinden çıkan buluntuları ve mimariyi karşılaştırarak Kültepe'nin Helenistik dönemi için ayrıntılı bir kronoloji kurmayı hedefliyor.2 Bu kronoloji ve kazının bilimsel raporu yayımlanana kadar elde Bakanlığın 20 Ekim 2026 tarihli açıklaması ve Warşama Sarayı'nın doğusundaki 163'e 165 santimetrelik zemin var.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü açıklaması ve Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un paylaşımı, 20 Ekim 2026. Aktaran: Hürriyet, "Kültepe'de 78 yıllık kazı tarihinde bir ilk! 2 bin yılı aşkın geçmişe sahip mozaik döşemeli yapı gün yüzüne çıkarıldı", 20 Ekim 2026. hurriyet.com.tr ↩
- Türkiye Today (20 Ekim 2026). "Türkiye's Kultepe reveals 2,000-year-old mosaic in archaeological first". Bakanlık fotoğrafları ve kazı alanı bilgisi. turkiyetoday.com. Ayrıca Archaeology Magazine, "Mosaic Flooring Uncovered at Kultepe-Kanesh in Central Anatolia", 21 Ekim 2026. archaeology.org ↩
- Vitruvius. De Architectura, VII. kitap, 1. bölüm, 3. paragraf (MÖ 1. yüzyıl sonu). Latince metin: F. Krohn baskısı, Leipzig: Teubner, 1912; İngilizce çeviri: M. H. Morgan, 1914. perseus.tufts.edu ↩
- Günbattı, C. (1987). Yeniden İşlenen Bir Kültepe Tableti (Kt. g/t 42 + z/t 1). Belleten, 51(199). Ankara: Türk Tarih Kurumu. dergipark.org.tr ↩
- Balkan, K. (1957). Letter of King Anum-Hirbi of Mama to King Warshama of Kanish. Türk Tarih Kurumu Yayınları VII. Seri, No. 31a. Ankara: Türk Tarih Kurumu. ↩
- Larsen, M. T. (2015). Ancient Kanesh: A Merchant Colony in Bronze Age Anatolia. Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781316344781 ↩
- Strabon. Geographika, XII. kitap, 2. bölüm, 7. paragraf (Mazaka ve Argaios Dağı). ↩
- Görseller: Kapak, Kültepe'deki Helenistik mozaik döşemenin yakın çekimi (kırpıldı, hafif karartıldı) ve kazı alanının hava fotoğrafı; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı basın görselleri. Tüccar mektubu ve zarfı: Dosseman, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Bilgi grafiği kafa1milyon; kaynaklar dipnot 1, 3, 5 ve 6. ↩
Bu yazı arkeoloji haberidir. Buluntuya dair bilgiler Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 20 Ekim 2026 açıklamasına dayanıyor; kazının bilimsel raporu henüz yayımlanmadı.
Elvan
Derin Geçmiş'in sesi. Kazı raporlarını, makale dipnotlarını ve müze envanterlerini okuyup hikâyeye çeviriyor. Bir buluntuyu anlatırken kimin kazdığını da söylemeyi ilke sayar.
