Robert Smalls, 1839'da Güney Karolina'nın Beaufort kasabasında köle olarak doğmuştu. Charleston limanında büyüdü: önce liman işçisi, sonra yükleyici, en sonunda da tehlikeli suları bilen bir dümenci. İç Savaş patladığında Güney'in mühendis birliğinin emrindeki Planter adlı yan çarklı nakliyede dümen tutuyordu. Gemi silah taşıyor, mayın döküyor, kale kaleye mesaj koşturuyordu. Smalls her rotayı, her ıslık kodunu, her sığlığı ezbere biliyordu. Abluka hattı limanın birkaç mil dışındaydı; özgürlük gözle görülüyordu ama arada toplar vardı.1
1862 baharında Smalls ve güvendiği mürettebat sessizce bir plan kurdu. Kaçış yalnız kendi için olmayacaktı. Hannah ve çocuklar, diğer aileler de gemide olacaktı. Yakalanırlarsa ceza ölüm demekti; aileleri geride bırakmak, Smalls'a göre o ölümden beterdi. Planın bir parçası da buydu: kimse tek başına kurtulmayacaktı.
- 1862'de Charleston limanında, beyaz subaylar karadayken Planter'ı alan Robert Smalls ve mürettebatı.
- Ailelerin önce başka bir iskelede saklanıp gece gemisine nasıl bindiği.
- Fort Sumter'ı doğru ıslıkla geçen ve USS Onward'a beyaz bayrak açan o birkaç saat.
- Ödül parasından Kongre koltuğuna uzanan, Beaufort'ta biten uzun ikinci hayat.
Kaptan karada, gemi limanda
Planter'ın üç beyaz subayı, emirlere aykırı olsa da geceyi sık sık karada geçirirdi. Kaptan Charles Relyea mürettebata güveniyordu; kölelerin gemiyi alıp kaçabileceğini aklına getirmiyordu. 12 Mayıs akşamı gemi Southern Wharf'ta yatıyordu. Güvertede fazladan toplar vardı: John Adası'na taşınan bataryadan kalan dört parça. Smalls fırsatı gördü.2
Aileler önce Cooper Nehri'ndeki North Atlantic Wharf'ta, Etiwan adlı başka bir teknenin ambarında bekledi. Saat üç civarı Planter kazanı yeniden yakıldı. Smalls kaptanın geniş kenarlı şapkasını taktı, ceketini giydi. Uzaktan bakınca köprüdeki siluet doğru görünmeliydi. Bir nöbetçi geminin ayrıldığını fark etti ama alarm vermedi; limanda tanıdık bir nakliyenin hareketi şüphe doğurmamıştı.
Gemi yavaşça iskeleden ayrıldı, aileleri aldı, limanın dış kanalına yöneldi. Kadınlar ve çocuklar güverte altında kaldı. On altı kişi, bir gece, tek gemi. Smalls'ın hesabı basitti: karanlıkta fazla dolaşmak şüphe uyandırırdı; şafak sökmeden kaleleri geçmek, ışıkta ablukaya yetişmek gerekiyordu.
Islık, Sumter, beyaz bayrak
Limanı çevreleyen kaleler, tanıdık gemilere tanıdık sinyalle izin verirdi. Smalls o sinyalleri aylarca dinlemişti. Castle Pinckney ve Fort Ripley geride kaldı; Fort Johnson yanından hız artırıldı. Asıl sınav Fort Sumter ile karşısındaki Fort Moultrie arasındaydı: çapraz ateş hattı. Saat dört on beş civarı Planter Sumter'a yaklaştı. Smalls doğru ıslığı çaldı. Nöbetçi geçişe izin verdi. Alarm yoktu.2
Son engel kendi taraflarından geliyordu. Ablukadaki USS Onward, Güney bayrağı taşıyan bir gemiyi saldırı sanıp ateşe hazırlandı. Smalls daha önce bunu hesaplamıştı: kendi silahlarıyla direnmek, olmazsa gemiyi batırmak. Aileleriyle birlikte geri dönmek istemiyorlardı. Bu kez direğe aceleyle beyaz bir çarşaf çekildi. Onward ateş etmedi. Gemi yanaştı; Smalls kimliğini açtı.
O sabah Flag Officer Samuel F. Du Pont, Denizcilik Bakanı Gideon Welles'e yazdığı raporda olayı "bu cesur işi böylesine ustalıkla" diye özetledi ve Smalls'ı ismen andı. Planter'da kod kitapları, liman bilgisi ve silah vardı; hepsi Kuzey'e geçmişti. Du Pont, Smalls'ı "şimdiye kadar hatlara gelenlerin en üstünü" diye tarif etti; bilgiyi "son derece önemli" buldu.3
Ödül, savaş, Kongre
Kongre 30 Mayıs 1862'de Planter ve yükünün değerinin yarısını Smalls ile arkadaşlarına ödül olarak verdi. Gemi ve silahlar 9.168 dolara biçildi; yarısı 4.584 dolardı. Smalls'ın payı 1.500 dolar oldu. Rakamlar tartışmalıydı, bazıları geminin daha değerli olduğunu söylüyordu; yine de o para, bir zamanlar ücreti sahibine giden bir dümenci için başka bir hayata açılan kapıydı.4
Smalls savaş boyunca pilot olarak çalıştı, Charleston sularındaki mayınları anlattı, Planter'a yeniden bindi. Yeniden Yapılanma döneminde Güney Karolina yasama organına girdi; sonra ABD Temsilciler Meclisi'ne seçildi. Doğduğu Beaufort'taki evi, bir zamanlar köle olarak yaşadığı McKee ailesinin eviydi; yıllar sonra o evi satın aldı. 1915'te orada öldü.5
Bir gecenin ağırlığı
Bu hikâye bazen tek bir "kahraman anı" gibi anlatılır. Oysa asıl güç, o gecenin hazırlığındaydı: kimin güvenileceği, ailelerin nerede saklanacağı, hangi ıslığın hangi kaleye ait olduğu, ablukaya yaklaşınca bayrağın ne zaman ineceği. Smalls limanı ezbere biliyordu çünkü yıllarca o limanın işini görmüştü. Sistem ona güvenmişti; o da sistemin alışkanlığını tersine çevirdi.
Sen Charleston'ı haritada bir nokta olarak görürsün. Smalls için o nokta, ailelerinin ambar kapısının arkasında beklediği, Sumter'ın topunun menziline giren ve şafakta bir çarşafın hayatı değiştirdiği bir geceydi. Gemiyi çalmak cesaretti. Aileyi de almak, o cesareti bir vaade çevirdi.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- National Park Service, "The Planter" (Fort Sumter and Fort Moultrie NHP / Reconstruction Era NHP): gemi boyutu (147 ft), Ripley emrindeki görevler, mürettebat listesi ve Smalls'ın dümencilik rolü. ↩
- NPS aynı makale: 12-13 Mayıs 1862 gecesi Southern Wharf'tan ayrılış, Etiwan'da bekleyen aileler, Relyea'nın şapkası, Fort Sumter geçişi (~04:15) ve USS Onward'a beyaz bayrak. ↩
- Flag Officer Samuel F. Du Pont'un 13 Mayıs 1862 tarihli raporu (Welles'e iletilen Parrott / Du Pont metni): Planter'ın teslimi, silahlar ve Robert Smalls'ın adı. American Battlefield Trust birincil kaynak derlemesi. ↩
- ABD Kongresi'nin 30 Mayıs 1862 tarihli Planter yardım yasası; gemi+yük değeri 9.168 $, yarısı 4.584 $; Smalls'ın payı 1.500 $. Hagley Müzesi / Du Pont arşivi özeti ve HistoryNet derlemesi. ↩
- ABD Kongre Kütüphanesi biyografi kaydı ve Reconstruction Era NHP: Smalls'ın pilotluk hizmeti, Güney Karolina yasama organı ve ABD Temsilciler Meclisi üyeliği; Beaufort'taki Robert Smalls House. ↩
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
