Japonya'da Demografik Değişimler ve Sosyal Politikalar

1966, Japon takviminde hinoeuma yılıydı, yani ateş atı. Halk inancına göre o yıl doğan kızlar huysuz olur, evlendikleri adamın ömrünü kısaltırdı. Çiftler hesabını buna göre yaptı. 1965'te Japonya'da 1.823.697 bebek doğmuştu. 1966'da bu sayı 1.360.974'e indi, ertesi yıl 1.935.647'ye çıktı.¹²

Altmış yıllık döngü 2026'da yine ateş atına geldi. Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı'nın 28 Ağustos'ta yayımladığı ön verilere göre yılın ilk altı ayında, Japonya'da yaşayan yabancıların bebekleri de dahil, 342.068 doğum oldu. Bu, geçen yılın aynı döneminden 2.788 fazla. Yılın ilk yarısında doğumlar 2015'ten beri ilk kez arttı.³

Kayıtların en düşüğü

Bir önceki yılın tablosu daha kötüydü. 2025'te Japonya'da 671.236 Japon bebek doğdu. Kayıtların başladığı 1899'dan beri en düşük sayı bu ve düşüş üst üste onuncu yıl sürdü. Toplam doğurganlık hızı, yani bir kadının hayatı boyunca doğurması beklenen ortalama çocuk sayısı 1,14'e indi. Aynı yıl 1.589.489 kişi öldü. Göçü saymadan, yalnızca doğum ile ölüm arasındaki farkla nüfus bir yılda 918.253 kişi azaldı.¹

Oran ülkenin her yerinde aynı değil. En yüksek doğurganlık 1,52 ile Okinawa'da, en düşük 0,96 ile Tokyo'da. Tokyo, 1'in altında kalan tek il.⁴

Düşüşün hızı resmi tahminleri de geride bıraktı. Ulusal Nüfus ve Sosyal Güvenlik Araştırma Enstitüsü (IPSS) 2023'teki ana senaryosunda 2025 için 1,25 doğurganlık öngörüyordu ve yıllık doğumların 670 bine ancak 2040'ta ineceğini hesaplıyordu. O eşiğe on beş yıl erken gelindi. Gerçekleşen 1,14, aynı raporun kötümser senaryosundaki 1,10'a daha yakın.⁴⁵

1966 ile 2026 arasındaki fark, inancın gücünden çok annelerin yaşıyla ilgili. 1966'daki düşüşün büyük kısmı ikinci ve üçüncü çocuklardaydı; o çiftler doğumu bir yıl ötelemeyi göze alabiliyordu.² Bugün ilk çocuğunu doğuran annenin ortalama yaşı 31,0. 2025'te doğumların arttığı tek yaş grubu da 30-34 yaş oldu.¹ Bakanlık ilk yarıdaki artışı evliliklere bağlıyor: 2025'te 489.119 çift evlendi ve evlilikler üst üste ikinci yıl arttı.¹³

Çocuk için maaştan kesinti

Hükümetin cevabı para oldu. Aralık 2023'te açıklanan Çocuklar İçin Gelecek Stratejisi, tam uygulandığında yaklaşık 3,6 trilyon yenlik bir destek paketi öngörüyor. Ekim 2024'ten beri çocuk yardımında gelir sınırı yok, yardım lise çağı bitene kadar ödeniyor ve üçüncü çocuktan itibaren aylık 30.000 yene çıktı. 2025'ten beri hamile kadına toplam 100.000 yenlik destek veriliyor. Bebek doğduktan hemen sonra anne ve baba 14'er gün izin alırsa, 28 güne kadar net maaşın tamamı ödeniyor.⁶

Bu paranın bir kısmı Nisan 2026'da herkesin bordrosuna girdi. Çocuk ve Çocuk Yetiştirme Destek Katkısı, sağlık sigortası primine eklenerek kesiliyor. Çalışanlarda oran maaşın yüzde 0,23'ü ve işverenle yarı yarıya ödeniyor.⁶ Çocuk ve Aile Ajansı'nın hesabına göre sigortalı başına ortalama aylık katkı 2026'da yaklaşık 250 yen, 2028'de 450 yen olacak. Toplanan tutar da 600 milyar yenden yaklaşık 1 trilyon yene çıkacak.⁷

Ajansa göre bu yeni ödemeler, bir çocuğa lise çağı bitene kadar ortalama 1,46 milyon yen ek destek getiriyor.⁷

Yetmişinde hâlâ işte

Doğumlar artsa bile bugün doğan bebek işe yirmi yıl sonra başlar. Aradaki boşluğu iki grup dolduruyor. Birincisi yaşlılar. İçişleri ve İletişim Bakanlığı'nın Eylül 2026 verilerine göre 65 yaş ve üstü nüfus 36,24 milyon, yani toplam nüfusun yüzde 29,6'sı. 2025'te bu yaş grubundan 9,43 milyon kişi çalışıyordu. Japonya'daki her yedi çalışandan biri 65 yaşın üstünde. 65-69 yaş arasındakilerin yüzde 54,5'i, 70-74 yaş arasındakilerin yüzde 36,2'si işte.⁸

Bu işlerin çoğu güvenceli değil. 65 yaş üstü ücretli çalışanların yüzde 76,1'i yarı zamanlı, sözleşmeli ya da geçici kadroda. Tarım ve ormancılıkta çalışan her iki kişiden biri 65 yaşın üstünde.⁸

Stajyer programının sonu

İkinci grup yabancılar. Ekim 2025 sonunda Japonya'da 2.571.037 yabancı çalışıyordu; on yıl önce bu sayı 908 bindi. En kalabalık grup 605.906 kişiyle Vietnamlılar.⁹ Ülkede yaşayan yabancıların sayısı 2025 sonunda ilk kez 4 milyonu aşarak 4.125.395'e çıktı. Bu, nüfusun yüzde 3,36'sı.¹⁰¹¹

Bu işçilerin 499.394'ü Teknik Stajyer Eğitim Programı ile çalışıyordu.⁹ Program kâğıt üzerinde gelişmekte olan ülkelere beceri aktarmak için kurulmuştu. Göçmenlik idaresi de kendi açıklamasında programın amacıyla uygulamasının birbirinden koptuğunu ve işçilerin haklarının korunmasında sorunlar bulunduğunu kabul ediyor. En çok eleştirilen kural işyeri değiştirme yasağıydı. İşveren iflas etmedikçe ya da benzeri zorunlu bir durum çıkmadıkça stajyer başka bir işe geçemiyordu.¹²¹³

Haziran 2024'te çıkan yasa bu programı kaldırıyor. Yerine 1 Nisan 2027'de "işte yetiştirme" anlamına gelen ikusei shūrō sistemi geliyor ve amaç bu kez açıkça işgücü. Üç yıl çalışan işçi, beş yıla kadar kalış hakkı veren Belirli Beceri 1 vizesinin düzeyine hazırlanıyor. Aynı iş kolunda kalmak şartıyla, alana göre bir ya da iki yıl sonra kendi isteğiyle işveren değiştirebilecek. İşe başlarken Japonca şartı da aranacak.¹²¹³

Kapı sınırsız açılmıyor. Hükümet 23 Ocak 2026'da, Mart 2029'a kadar iki kanal için toplam 1.231.900 kişilik tavan koydu: Belirli Beceri 1 için 805.700, yeni sistem için 426.200 kişi. Bir alanda tavan dolarsa o alana yeni işçi girişi durdurulacak.¹²¹⁴

IPSS'nin ana senaryosu yılda yaklaşık 164.000 yabancının net olarak ülkeye geleceğini varsayıyor. Bu varsayımla Japonya'nın nüfusu 2070'te 87 milyona iniyor ve her on kişiden biri yabancı oluyor.⁵ Yeni sistemle ilk işçiler 1 Nisan 2027'de işe başlayabilecek. Ateş atı yılının kesin doğum sayısı ise Haziran 2027'de açıklanacak.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.