İskoç Kalesinde Bulunan İskelet Tarihi Kuşatmanın Kurbanı Olabilir

Bioarkeolog Jo Buckberry, Stirling Kalesi'nin şapeli altında çıkan İskelet 150'ye bakınca önce savaş alanı bekliyordu. Kılıç çizikleri, ok delikleri, yakın dövüşün bıraktığı alışılmış izler. Onların hiçbiri yoktu. Bunun yerine yüzlerce kırık vardı. En çok benzeyen modern örnekler trafik kazası ve tren çarpmasıydı. Peki 1300'lerin İskoçya'sında ne büyük ve çok hızlı hareket ediyordu?¹

Cevap, Ağustos 2026'da Berlin'deki Avrupa Paleopatoloji Derneği toplantısında açıklandı: büyük olasılıkla bir trebuchet, yani karşı ağırlıklı mancınık taşının darbesi. Buckberry ve Historic Environment Scotland ekibi, bunu arkeoloji kaydındaki ilk doğrulanmış mancınık yarası adayı sayıyor. "Olabilir" kelimesi başlıkta duruyor çünkü hakemli makale henüz yok; ama kırık haritası ve tarihsel bağlam aynı yöne bakıyor.¹²

Şapelin altındaki dokuz mezar

1997 kazısında şapel zemininden dokuz iskelet çıktı. Beşi 1300'lere tarihleniyor. Radyokarbon, İskelet 150'yi İskoç Bağımsızlık Savaşları yıllarına, kabaca 1296–1357 aralığına yerleştiriyor. Adam yaklaşık 165 santim boyunda; ölümü sırasında 22 ile 34 yaş arasındaydı. Mezarın kale içi şapelde olması da sıra dışı: o dönemde çoğu insan mahalle kilisesine gömülürdü. Kuşatma sırasında dışarı çıkılamadığı için içeride defnedilmiş olmaları, araştırmacıların aklına 1304'ü getiriyor.¹³

Kemiklerde 160'tan fazla ayrı kırık sayıldı; bazı aktarımlarda toplam 167. Kafatası yalnız başına 61 yerden parçalanmış. Sağ omuzda derin, zikzak bir kırık; kaburgalarda yaklaşık elli yedi alışılmadık kırık daha. Hasarın çoğu üst gövdede toplanmış. Bacak da yıkılmış. Uppsala Üniversitesi'nden Patrick Randolph-Quinney enerji akışını net gördüğünü söylüyor: darbe omuz ve kafanın arkasından geçiyor, adam yere tutturuluyor. Buckberry'nin özeti kısa: arkadan, çok yüksek hızla gelen büyük bir şey. Ölüm, neyse ki, anlık görünüyor.²

Ölüm anı mı, mezar sonrası mı?

1990'larda bu kırıkların çoğu mezarda ezilme, yani ölüm sonrası hasar sanılmıştı. Son otuz yılda mikro bilgisayarlı tomografi (mikro-BT) ve üç boyutlu tarama, kırık kenarlarının canlı kemikte mi yoksa kuru kemikte mi oluştuğunu ayırmayı kolaylaştırdı. Buckberry ekibi, İskelet 150'deki örüntünün peri-mortem, yani ölüm anına yakın olduğunu savundu. Kırıklar zikzaklı ve ezici; kılıç veya mızrağın kestiği, baktığı izler değil. Modern adli tıpta benzer demetler yüksek hızlı araç çarpışmalarında görülür.¹

Bağımsız olarak Vilnius Üniversitesi'nden adli osteolog Lukas Waltenberger örüntüyü ikna edici buluyor: yüksek hız, yüksek kuvvet, kısa süre. "Geçmiş iskeletlerde bu kadar enerjiyi milisaniyede görmek nadir," diyor Science'a. Düşmek, atın altında kalmak veya mezar toprağının ezmesi bu kadar sistemli ve üst gövdeye toplanmış bir harita bırakmaz. Elde kalan soru şu: 1304 İskoçya'sında tren yoksa, büyük ve hızlı olan neydi?¹

1304 ve War Wolf

Trebuchet, karşı ağırlığın düşmesiyle kolu savuran bir mancınık türüdür; taş, sapan gibi bir kaptan fırlar. I. Edward 1304'te Stirling'i almak için bir düzineye yakın kuşatma makinesi kurdurdu. Aralarında War Wolf (Savaş Kurdu) vardı: dönemin en büyük ahşap trebucheti olduğu söylenir; 140 kilogramı aşan taşlar fırlatabilirdi. Dönem anlatıları, duvarı "okun kumaşı deldiği gibi" yardığını yazar. Garnizon teslim olsa bile Edward makineyi denemek istedi; kale kapıları bir süre daha kapalı kaldı.³⁴

Buckberry, adamın War Wolf'un bizzat kurbanı olduğunu kesin söylemiyor. "Oldukça olası" dediği şey, Edward'ın trebuchetlerinden birinin fırlattığı taşın omuz ve kafaya arkadan çarpması. Mancınıklar duvarı hedeflerdi; insan isabeti rastlantıydı. Diğer mezarlarda kesik ve batma izleri de var: yakın dövüşte ölenler de şapele gömülmüş. İskelet 150 ise o gruptan ayrılıyor. Kılıç yok; tek bir ezici darbe var.²

Bilimin dürüst sınırı

Bulgu konferans sunumu aşamasında. Hakemli dergide tam veri seti, tarama görüntüleri ve istatistiksel karşılaştırma henüz yok. War Wolf ile diğer mancınıklar arasında iskelet üzerinden ayrım yapılamıyor. Adamın İskoç savunan mı, İngiliz tarafında mı olduğu da kemikten okunmuyor. Yine de kırık morfolojisi, tarihleme ve kuşatma kaydı bir araya gelince hikâye zayıflamıyor: ortaçağ savaşının en ağır dili, duvarı yarmak içindi; bazen bir insan o dilin arasına düşüyordu.

Sen bu yazıyı bitirince aklında kalsın diye tek cümle: Stirling'deki iskelet, mancınığın duvar değil kemik üzerindeki imzasını ilk kez bu kadar net gösteriyor olabilir. İmza henüz hakemden geçmedi. Ama kırıklar, 700 yıl sonra bile hızın ve kütlenin ne yaptığını anlatıyor.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.