Warwick Üniversitesi'nden astrofizikçi Mark Hollands ve üç meslektaşı, 15 Ekim 2026'da RAS Techniques and Instruments dergisinde yayımlanan makalede WD J1330+6435 adlı beyaz cücenin rengini hesapladı. Sonuç sarıya çalan açık bir yeşil çıktı. Ekip, bildiği kadarıyla hiçbir türden yıldız için daha önce yeşil renk öne sürülmediğini yazıyor ve yeşil yıldız üretmenin şimdilik bilinen tek yolunun beyaz cüceler olduğunu ekliyor.1
Aynı makalenin bilinen en kırmızı yıldız ve beyaz cücelerin ortalama rengi üzerine bulgularını önceki yazımızda anlattık. Burada yeşil yıldızın kendisine, renginin neden beş yıl gecikmeyle ortaya çıktığına ve aynı tarifin başka hangi renkleri verebildiğine bakıyoruz.
- Güneş'in ışığı da tayfın yeşil bölgesinde tepe yapıyor; yine de kimse Güneş'i yeşil görmüyor.
- Yıldızın rengini, her milyar helyum atomunun arasına karışmış bir avuç sodyum atomu belirliyor.
- Yıldız 2021'de başka bir sebeple incelenmişti; o günkü hesapta küçük bir eksik vardı.
- Biraz daha fazla sodyum taşıyan bir kardeş yıldız, aynı sıcaklıkta bambaşka bir renge bürünüyor.
Güneş de yeşilde tepe yapıyor
Güneş'in ışığını dalga boylarına ayırıp enerjinin en yoğun olduğu yeri ararsan 500 nanometre civarına, tayfın yeşil bölgesine varırsın. Bu, 5.772 kelvinlik yüzey sıcaklığından Wien yasasıyla çıkan değer.2 Yine de kimse Güneş'i yeşil görmüyor. Hollands'ın ekibi aynı yöntemle bir Güneş modelinin rengini de hesapladı ve ekranda #FFF1EC koduyla gösterilen, çok hafif kremsi bir beyaz buldu.1
Farkı tümseğin genişliği yaratıyor. Sıcak bir cismin ışığı tek bir renkte toplanmaz, tayfa geniş bir tepe hâlinde yayılır. Gözdeki üç tür koni hücresi kırmızıyı, yeşili ve maviyi aynı anda alır, beyin de toplamı beyaz okur. Gözün bu toplama işini sayıya döken model 1931'de Uluslararası Aydınlatma Komisyonu (CIE) tarafından tanımlandı. Makaledeki bütün renkler bu modelden geçirilerek hesaplandı.3
Sıcaklık değiştikçe tepe kayar, tümsek ise hep geniş kalır. Sıradan yıldızlar bu yüzden soğuktan sıcağa turuncu, beyaz ve soluk mavi arasında dar bir hatta dizilir. Avcı takımyıldızındaki Betelgeuse'ün kızıla, Sirius'un hafif maviye çalması bu hattın iki ucuna örnek. Yeşil bu hatta hiç yer almaz.1
Sodyumun açtığı delik
Beyaz cüce, Güneş gibi bir yıldızın yakıtı bitince geriye kalan, kabaca Dünya büyüklüğündeki sıkışık çekirdektir. WD J1330+6435'in yüzeyi 4.240 kelvin. Atmosferi neredeyse tamamen helyumdan oluşuyor ve son derece yoğun. İçinde eser miktarda sodyum, kalsiyum ve lityum var. Makaledeki oranlara göre her bir milyar helyum atomuna yaklaşık iki sodyum atomu düşüyor.1
Bu kadar az sodyum bile yoğun atmosferde normalde ince olan soğurma çizgisini çok geniş bir banda yayıyor. Sodyum 589 nanometre çevresindeki turuncuyu yutuyor, kalsiyum da mor ucu kırpıyor. Geriye kalan ışık 500 nanometre civarında toplanıyor. Tepe Güneş'inkiyle aynı yerde duruyor, ama iki yanındaki turuncu ve mor bu kez silinmiş.1
- 4.240 K
- WD J1330+6435'in yüzey sıcaklığı; atmosferi sade helyum olsaydı bu sıcaklıkta turuncu görünecekti.Hollands ve ark., RAS Techniques and Instruments, 2026
- 2 / 1 milyar
- Atmosferdeki sodyum atomlarının helyum atomlarına oranı; rengi bu eser miktar belirliyor.Hollands ve ark., 2026
- 500 nm
- Sodyum turuncuyu, kalsiyum moru yuttuktan sonra yıldızın ışığının toplandığı dalga boyu.Hollands ve ark., 2026
- 3 / 36
- Gezegen artığıyla kirlenmiş 36 beyaz cüceden rengi yeşil çıkanların sayısı.Hollands ve ark., 2026
Hollands, Warwick'in duyurusunda "Bu inanılmaz yoğun yıldızlar kimsenin beklemediği renkler üretebiliyor, bazıları beni gerçekten şaşırttı" diyor.4 Ekibin yıldızın yüzeyi için yaptığı görüntü benzetimi bir ayrıntı daha veriyor. Diskin ortası en canlı yeşil (#D0FFB4); kenara doğru renk soluyor ve en dıştaki halkada turuncuya dönüyor. Bu kenar kararması denen etki: diskin kenarından gelen ışık atmosferin daha serin üst katmanlarından çıkar.1
Beş yıl bekleyen renk
Yıldız yeni bulunmadı. 2021'de iki ekip onu atmosferindeki lityum yüzünden inceledi: Hollands'ın ekibi Nature Astronomy'de, Kaiser ve arkadaşları Science'ta. Lityum, sodyum ve kalsiyumun oranı, yıldızın çok önce kendi gezegen sisteminden kopan kayalık kabuk parçalarını yuttuğu fikrine uyuyordu.56 Gaia uydusunun ölçümüne göre yıldız yaklaşık 280 ışık yılı uzakta.7
O günkü modelde bir eksik vardı. Hollands'ın ekibi, sodyum çizgisinin yoğun helyum içinde aldığı şekli hesaplayacak veriye sahip değildi; daha kaba bir yaklaşım kullandı ve yıldızı olduğundan soğuk buldu. Yeni hesap, sodyum ile helyum atomlarının etkileşimini birlikte ele alan çizgi profilleriyle yapıldı ve Kaiser'in ekibinin 2021'de bulduğu değerlere yaklaştı. Eski model de renge dökülünce yeşilimsi bir ton (#EAFFA1) veriyor.1 Ama o yıl kimse bu yıldızın göze nasıl görüneceğini sormamıştı. Hollands'a göre beyaz cücelerde başka nelerin mümkün olduğuna "kimse gerçekten bakmamıştı."4
Ekip sınırı da açıkça yazıyor. Yıldızın tayfı gürültülü, gerçek renk hesaptan biraz sapabilir. Örneklemdeki iki yeşil yıldız daha, WD J0851+1543 ile WD J1351+2645, çok daha soluk. WD J0851+1543'ün tayfı daha temiz olduğu için onun yeşilliği daha sağlam kabul ediliyor.1
Teleskopta neden yeşil görünmüyor?
WD J1330+6435'e dünyanın en büyük teleskobuyla bakan biri bile yeşil bir nokta görmez. Yıldız çok sönük ve göz karanlıkta renkleri ayırt etme gücünü büyük ölçüde kaybeder; loş ışıkta görmeyi renk ayırt edemeyen çubuk hücreleri üstlenir.18 Ekip rengi bu yüzden yıldızın kaydedilmiş tayfından hesapladı. Tayfı CIE'nin göz modelinden geçirip ekranda gösterilebilen renk koduna çevirdi.
Gökbilim fotoğraflarındaki renkler de bu konuda yanıltabilir. Sloan Dijital Gökyüzü Taraması'nın (SDSS) görüntüleri, gözün neredeyse hiç göremediği bir yakın kızılötesi bandını kırmızıya, kırmızı bandı yeşile, yeşil bandı maviye basıyor. Makaledeki örneğe göre kırmızı ışık saçan bir hidrojen bulutu böyle bir görüntüde yeşil çıkabiliyor.1
Parlaklık da ekranda kayboluyor. Makaledeki en sönük beyaz cüce modelinin bile disk ortası metrekare başına yaklaşık 230 milyon kandela parlıyor, sıradan bir bilgisayar ekranı birkaç yüz kandelada kalıyor. Ekrandaki yeşil disk gerçeğinin çok sönük bir kopyası.1
Daha çok sodyum, mavi bir yıldız
Makalenin en uç örneği WD J2356−2054. Bu yıldız 2001'de bulunduğunda tayfı, görünür ışığın büyük bölümünü kaplayan sodyum soğurması yüzünden "tuhaf" diye tanımlanmıştı. Ancak 2019'da sodyum ile helyumun yeni çizgi profilleri modele girince açıklanabildi.19
Sıcaklığı yaklaşık 4.000 kelvin, yani WD J1330+6435'e çok yakın. Atmosferi yine helyum ağırlıklı ve yine sodyumla dolu, yalnız sodyum çok daha fazla. Soğurma bu kez tayfın ortasını neredeyse tamamen siliyor ve geriye 450 ile 500 nanometre arasındaki ışık kalıyor. Hesaplanan renk canlı bir mavi (#70B4FF). Hiçbir kara cismin ulaşamayacağı kadar mavi olduğu için bu yıldıza bir renk sıcaklığı bile atanamıyor.1
Ekibe göre bu iki yıldız aynı ailenin iki ucu. Makale, aradaki canlı yeşil, camgöbeği ve mavi tonlu soğuk beyaz cücelerin daha büyük örneklemlerde bulunabileceğini yazıyor. Şimdilik listede üç yeşil yıldız var ve en canlısı olan WD J1330+6435'in rengi, gürültülü bir tayftan kurulmuş 4.240 kelvinlik bir modele dayanıyor.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Hollands, M. A., Gänsicke, B. T., Tremblay, P.-E., Koester, D. (2026). Any colour you like: the diverse chromaticities of white dwarfs. RAS Techniques and Instruments, 5, rzag069. doi:10.1093/rasti/rzag069; ön baskı: arXiv:2610.18966 ↩
- Williams, D. R. (2024). Sun Fact Sheet. NASA Goddard Space Flight Center (etkin sıcaklık 5.772 K). nssdc.gsfc.nasa.gov; tepe dalga boyu Wien yasasıyla hesaplandı (2.898.000 nm·K / 5.772 K ≈ 502 nm). ↩
- Smith, T., Guild, J. (1931). The C.I.E. colorimetric standards and their use. Transactions of the Optical Society, 33(3), 73-134. doi:10.1088/1475-4878/33/3/301 ↩
- University of Warwick (2026). Green, pink and purple: astronomers reveal the surprising true colours of white dwarf stars. Basın bülteni, 15 Ekim 2026. warwick.ac.uk ↩
- Hollands, M. A., Tremblay, P.-E., Gänsicke, B. T., Koester, D., Gentile Fusillo, N. P. (2021). Alkali metals in white dwarf atmospheres as tracers of ancient planetary crusts. Nature Astronomy, 5. doi:10.1038/s41550-020-01296-7 ↩
- Kaiser, B. C., Clemens, J. C., Blouin, S., Dufour, P., Hegedus, R. J., Reding, J. S., Bédard, A. (2021). Lithium pollution of a white dwarf records the accretion of an extrasolar planetesimal. Science, 371(6525), 168-172. doi:10.1126/science.abd1714 ↩
- Elms, A. K., Tremblay, P.-E., Gänsicke, B. T., Koester, D., Hollands, M. A. ve ark. (2022). Spectral analysis of ultra-cool white dwarfs polluted by planetary debris. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 517(3), 4557-4574. doi:10.1093/mnras/stac2908 ↩
- Tootell, R. B. H., Nasr, S. (2020). Scotopic vision is selectively processed in thick-type columns in human extrastriate cortex. Cerebral Cortex, 31(2), 1163-1181. doi:10.1093/cercor/bhaa284 ↩
- Blouin, S., Dufour, P., Allard, N. F., Salim, S., Rich, R. M., Koopmans, L. V. E. (2019). A new generation of cool white dwarf atmosphere models. III. WD J2356–209: accretion of a planetesimal with an unusual composition. The Astrophysical Journal, 872(2), 188. doi:10.3847/1538-4357/ab0081 ↩
Görseller: kapak ve iki renk grafiği kafa1milyon.com (renk kodları Hollands ve ark. 2026 makalesinden); TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi fotoğrafı Azizkayihan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
