Warwick Üniversitesi'nden Mark Hollands ve üç meslektaşı, 15 Ekim 2026'da RAS Techniques and Instruments dergisinde yayımlanan makalede WD J1330+6435 adlı beyaz cücenin rengini hesapladı. Çıkan renk, sarıya çalan açık bir yeşildi. Ekibin bildiği kadarıyla bugüne kadar hiçbir yıldız için ciddi biçimde yeşil renk öne sürülmemişti.1
Ekip aynı çalışmada bilinen en kırmızı yıldızı da belirledi. Çizimlerde genellikle mavi boyanan beyaz cücelerin ortalamasının gerçekten beyaz olduğunu da hesapladı.1
- Güneş gibi yıldızlar turuncudan maviye uzanan dar bir hatta kalır; yeşile kaymak için atmosferde bambaşka bir koşul gerekir.
- Yeşil yıldızın atmosferindeki lityum, çok önce yutulmuş bir gezegen kabuğunun izi sayılıyor.
- En kırmızı yıldızın rengini, çekirdeğinden yüzeye taşınan bir element belirliyor.
- Komşu beyaz cücelerin ortalama rengi, bilgisayar ekranlarının beyaz ayarına şaşırtıcı ölçüde yakın çıktı.
Yıldızlar neden yeşil görünmez?
Yıldızların çoğu, fizikçilerin kara cisim dediği ideal ışımaya yakın davranır ve rengini neredeyse yalnızca sıcaklık belirler. Soğuk yıldız turuncu, Güneş beyaz, en sıcakları soluk mavi görünür. Avcı takımyıldızındaki Betelgeuse kızıla, Sirius hafif maviye bu yüzden çalar.1
Bu sıralama yeşile uğramaz. Kara cismin ışığı tayfa geniş bir tümsek hâlinde yayılır; en yoğun dalga boyu yeşil bölgeye düşse bile göz kırmızıyı ve maviyi de aynı anda alır, toplamı beyaz algılar. Gözün bu toplama işini sayıya döken model 1931'de Uluslararası Aydınlatma Komisyonu (CIE) tarafından tanımlandı. Bugün ekranların renk standardı da bu modelin üzerine kurulu.5
Beyaz cüce, Güneş gibi yıldızların yakıtı tükendiğinde geriye kalan sıkışık çekirdektir. Adını, ilk bulunan örneklerin sıcak olup beyaz ya da soluk mavi parlamasından aldı. Bize en yakını, Sirius'un sönük yoldaşı Sirius B. Makaledeki hesaba göre yüzeyi yaklaşık 26.000 kelvin sıcaklıkta ve rengi soluk mavi.1
Su yoğunluğunda bir atmosfer
Beyaz cücelerde kuralı bozan şey yoğunluk. En soğuk beyaz cücelerin atmosferi santimetreküp başına yaklaşık 1 grama, yani suyun yoğunluğuna çıkar; Güneş'in görünen yüzeyinden milyonlarca kat yoğun bir ortamdır bu. Böyle sıkışık bir helyum ortamında eser miktardaki karbon, kalsiyum ya da sodyum, normalde dar bir çizgide yuttuğu ışığı çok daha geniş bir aralıkta yutmaya başlar. Yıldızın tayfı kara cisim eğrisinden kopar.12
Hiçbir beyaz cüce, diski gözle seçilecek kadar yakında değil. Ekip rengi bu yüzden tayftan hesapladı: yıldız ışığının dalga boylarına göre dökümünü CIE'nin göz modelinden geçirip ekranda gösterilebilen renk koduna çevirdi.1
Sonuçlar atmosferin içeriğine göre kümelendi. Karbonca zengin beyaz cüceler pembe ya da mor çıktı, çünkü çekirdekten yukarı taşınan karbon atomları ikili moleküller kurup görünür ışığın geniş bir kısmını yutuyor. Parçalanmış asteroit ve kuyruklu yıldız artıklarıyla kirlenmiş olanlar sarıya kaydı. Hidrojenle helyumun karıştığı soğuk atmosferlerde ise iki gazın molekülleri yoğun ortamda çarpışıp kırmızı ışığı soğuruyor, yıldız camgöbeği bir tona bürünüyor.12
Sodyum turuncuyu yutunca
WD J1330+6435'in yüzey sıcaklığı makaleye göre 4.240 kelvin, kabaca 4.000 santigrat derece. Yıldız 2021'de başka bir nedenle dikkat çekmişti. Hollands'ın ekibi Nature Astronomy'de yayımladığı çalışmada atmosferinde lityum, sodyum ve kalsiyum buldu; bu elementlerin oranı, yıldızın kendi gezegen sisteminden kopan kabuk parçalarını yuttuğu fikrine uyuyordu. O çalışmadaki dört yıldızın soğuma yaşı 5 ile 10 milyar yıl arasındaydı.3 Gaia uydusunun ölçtüğü uzaklık yaklaşık 87 parsek, yani 280 ışık yılı civarı.4
Yeşilin kaynağı sodyum. Yoğun atmosferde genişleyen sodyum çizgisi 589 nanometre çevresindeki turuncu ışığı yutuyor, kalsiyum da mor ucu kırpıyor. Geriye kalan ışık 500 nanometre civarında, tayfın yeşil bölgesinde tepe yapıyor.1 Hollands üniversitenin duyurusunda bunu şöyle anlattı: "Atmosferdeki eser miktardaki sodyum tayfın turuncu kısmını yutuyor, geriye hayaletimsi yeşil bir parıltı kalıyor."2
Ekip bulgunun sınırını da yazdı. Bu yıldızın tayfı gürültülü olduğu için gerçek renk hesaptan biraz sapabilir. Yine de 2021'deki daha kaba model de benzer bir yeşil vermişti. Örneklemde daha soluk iki yeşil beyaz cüce daha var: WD J0851+1543 ve WD J1351+2645.1
- 4.240 K
- Yeşil göründüğü hesaplanan WD J1330+6435'in yüzey sıcaklığı; ışığı 500 nanometre civarında tepe yapıyor.Hollands ve ark., RAS Techniques and Instruments, 2026
- 1 g/cm³
- En soğuk beyaz cücelerin atmosfer yoğunluğu; suyunkiyle aynı, Güneş yüzeyinden milyonlarca kat fazla.Hollands ve ark., 2026
- 5 / 151
- Güneş'e 20 parsek içindeki beyaz cücelerden rengi belirgin biçimde sapan yıldız sayısı (iki sarı, üç pembe), yani yaklaşık yüzde 3,4.Hollands ve ark., 2026
- 6.768 K
- Aynı komşuluktaki beyaz cücelerin ortanca renk sıcaklığı; gözün beyaz gördüğü aralıkta.Hollands ve ark., 2026
En kırmızısı 48 ışık yılı ötede
Ölçeğin öbür ucundaki WD J1011+2845, diğer adıyla LHS 2229, Dünya'ya 14,7 parsek, yaklaşık 48 ışık yılı uzakta ve sıcaklığı 4.300 kelvin civarında. Alttan ısınıp yükselen gaz akıntıları çekirdekteki karbonu yüzeye taşımış. Karbon moleküllerinin soğurma bantları yoğun atmosfer ve büyük olasılıkla güçlü bir manyetik alan yüzünden bozulup genişlemiş; 400 ile 600 nanometre arasındaki ışığın büyük kısmı bastırılıyor ve görünür ışığın çoğu 600 nanometrenin üstünde kalıyor. Hesaplanan renk koyu bir somon pembesi. Ekibe göre yıldız, gözün algıladığı renk bakımından bilinen en kırmızı yıldız olabilir.1
Bu iki uç, nüfusun küçük bir parçası. Ekip, Güneş'e 20 parsek, yaklaşık 65 ışık yılı uzaklık içindeki 151 beyaz cücenin tamamının rengini hesapladı. Yalnızca beşi kara cisim renginden belirgin biçimde ayrıldı: ikisi sarı, üçü pembe. Oran yüzde 3,4, kabaca otuzda bir.12
Geri kalanların ortanca renk sıcaklığı 6.768 kelvin çıktı. Renk sıcaklığı, ampul kutularındaki "sıcak beyaz" (3.000 K) ve "soğuk beyaz" (6.000 K) etiketlerinin ölçtüğü büyüklük. 6.768 kelvin, ekranların beyaz noktası olarak kullanılan 6.504 kelvinlik gün ışığı standardına çok yakın.1
Mavi beyaz cüce çizimleri bir seçim etkisinden doğmuş. Sıcak ve mavi olanlar daha parlak oldukları için daha uzaktan görülüyor ve parlaklığa göre seçilen taramalarda olduğundan kalabalık duruyor. Komşuluktaki bütün beyaz cüceler sayıldığında ortalama beyaza dönüyor; örneklemin yüzde 95'i 3.800 ile 18.700 kelvin arasında.12
Bu 65 ışık yıllık komşulukta yeşil beyaz cüce yok. WD J1330+6435'in yeşili de, daha az gürültülü bir tayf alınıp renk yeniden hesaplanana kadar, modelin 500 nanometrede verdiği tepeye dayanıyor.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Hollands, M. A., Gänsicke, B. T., Tremblay, P.-E., Koester, D. (2026). Any colour you like: the diverse chromaticities of white dwarfs. RAS Techniques and Instruments, 5, rzag069. doi:10.1093/rasti/rzag069; ön baskı: arXiv:2610.18966 ↩
- University of Warwick (2026). Green, pink and purple: astronomers reveal the surprising true colours of white dwarf stars. Basın bülteni, 15 Ekim 2026. warwick.ac.uk ↩
- Hollands, M. A., Tremblay, P.-E., Gänsicke, B. T., Koester, D., Gentile Fusillo, N. P. (2021). Alkali metals in white dwarf atmospheres as tracers of ancient planetary crusts. Nature Astronomy, 5. doi:10.1038/s41550-020-01296-7 ↩
- Elms, A. K., Tremblay, P.-E., Gänsicke, B. T., Koester, D., Hollands, M. A. ve ark. (2022). Spectral analysis of ultra-cool white dwarfs polluted by planetary debris. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 517(3), 4557-4574. doi:10.1093/mnras/stac2908 ↩
- Smith, T., Guild, J. (1931). The C.I.E. colorimetric standards and their use. Transactions of the Optical Society, 33(3), 73-134. doi:10.1088/1475-4878/33/3/301 ↩
Görseller: kapak, WD J1330+6435 çizimi, Mark A. Garlick / University of Warwick (basın görseli); renk paneli, Mark Hollands / University of Warwick (basın görseli); Sirius A ve B, NASA, ESA, H. Bond (STScI), M. Barstow (University of Leicester), kamu malı; renk grafiği kafa1milyon.com.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
