Hollanda'da Mayıs 2023 ile Mart 2026 arasında 266 anne baba, 7 ile 11 yaş arasındaki çocukları için bir psikologla görüntülü görüştü. Çocukların hepsinde kaygı belirtileri yüksekti ama yalnızca yüzde 12'sinin bir tanısı vardı. Psikolog çocukla hiç konuşmadı. Ebeveynlere üç teknikten birini öğretti ve sonraki 14 gün boyunca telefonlarına her gün bir ödev geldi.
Amsterdam Üniversitesi'nden Karen Rienks, Elske Salemink ve Patty Leijten'in sonuçları 8 Ekim 2026'da Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry dergisinde yayımlandı.1 Üç teknikten yalnızca biri, çocuğun korkusuna anlayışla karşılık vermeyi öğreteni, ebeveynlerin bildirdiği kaygıyı 6. haftada düşürdü. Etki küçüktü ve aileyi tanımayan uzmanların verdiği puana yansımadı.
- Ebeveynlere öğretilen üç tekniğin evde hangi davranışa karşılık geldiğini anlattık.
- Anlayışla karşılık verme tekniğinin üç adımını ve çocuğun kaygısına hangi haftada yansıdığını aktardık.
- Çocuğun yerine konuşmayı bırakan iki ebeveynin ilk günlerde neyle karşılaştığını yazdık.
- Araştırmacıların, sonuçların Hollanda dışındaki ailelere neden birebir taşınmayabileceğine dair notunu ekledik.
Üç teknik, üç ayrı risk
Çocuk kaygısında ebeveynin payı psikolojide üç ayrı açıdan açıklanıyor. Ekip her açıdan bir risk etkeni seçti ve her biri için ayrı bir teknik hazırladı.
Birincisinin adı aile uyumlanması. Aile, çocuğun kaygısını yatıştırmak için kendi davranışını değiştirir. Makalenin verdiği örnekler sosyal kaygısı olan çocuğun yerine konuşmak ve endişeli çocuğa durmadan güvence vermek. Ölçekteki sorulardan biri de çocuğun normalde kendi yapacağı işlerin ne sıklıkla onun yerine yapıldığını soruyor. Çocuk o an rahatlar ama korktuğu durumla hiç karşılaşmadığı için kaygı yerinde kalır. Bu bileşende ebeveyn evde böyle bir durumu seçti ve onu azaltmak için ilk küçük adımı planladı.
İkincisi ebeveynin kaygıya sabırsızlık ya da onaylamamayla karşılık vermesi. Ekip bu tepkinin çocuğa zor anda ebeveyninin güvenli bir sığınak olmadığını düşündürebileceğini yazıyor. Teknik üç adımdan oluşuyordu: duyguya ad koymak, anladığını söylemek ve çocuğun bununla baş edebileceğine güvendiğini dile getirmek. Ebeveynlerin doldurduğu ölçekteki örnek cümle "Neden korktuğunu anlıyorum" idi.
Üçüncüsü ebeveynin kafasındaki inançlar: "Çocuğumun kaygısından ben sorumluyum" ya da "Kaygısını istediğini yaptırmak için kullanıyor" gibi. Ebeveynler bir düşünce kaydı tuttu, inancın lehine ve aleyhine kanıtları yazdı ve yerine daha işe yarar bir düşünce koymaya çalıştı.
Bazı ebeveynler hiç bileşen almadı, bazıları tek bileşen aldı, bazıları üçünü farklı sıralarla art arda aldı. Faktöriyel deney denen bu düzen, her tekniğin etkisini ötekilerden ayırıp tek başına ölçmeye yarıyor.
Anlayışla karşılık vermek 6. haftada fark yarattı
Ana ölçüm 2. haftadaydı. Ebeveynler çocuğun kaygısını 58 soruluk bir ölçekle puanladı; ayrılık kaygısı, panik, sosyal kaygı, genel endişe ve belirli korkular soruluyordu. O noktada üç teknikten hiçbiri kaygıyı düşürmedi.1
Anlayış tekniği ise ebeveynin davranışını hemen değiştirdi ve değişiklik 12. haftaya kadar sürdü. Etki büyüklüğü 0,24 ile 0,63 arasındaydı. Psikolojide sık kullanılan bu ölçüde 0,2 küçük, 0,5 orta etki sayılıyor. Bu ebeveynlerin çocuklarında kaygı puanı 6. haftada ve 12. haftadaki izlemde, tekniği almayanlara göre düşük çıktı; etki büyüklüğü 0,21 ile 0,24 arasındaydı. Aynı teknik 2. haftada ebeveynin kendi kaygısını da azalttı.
Deneyde ikinci bir kaygı ölçümü daha vardı. Aileyi tanımayan ve kimin hangi grupta olduğunu bilmeyen klinisyenler ebeveynle yapılan görüşmelerin kayıtlarını izleyip çocuğun kaygısını ayrıca puanladı. Bu puanda üç teknikten hiçbiri fark yaratmadı. Yazarlar anlayış tekniğinin çocuk üzerindeki etkisinin bu yüzden temkinle okunması gerektiğini kendileri yazıyor.
Uyumlanma azaldı, kaygı yerinde kaldı
Birinci teknik hedeflediği davranışı 2. haftada azalttı. Bileşeni alan ebeveynler aile uyumlanmasını ölçen dokuz soruluk ölçekte daha düşük puan verdi ve çocuğun kaygısının düzelebileceğine daha çok inanmaya başladı. Bu beklenti 12. haftaya kadar sürdü. Çocuğun kaygısı ise değişmedi. 6. haftada uyumlanmadaki fark da kayboldu, çünkü başka teknik alan ailelerde de uyumlanma azalmıştı.
Yazarlar kaçınmaya alan açmayı bırakmanın çocukta önce direnç yaratabileceğini ve kaygıya yansımasının daha uzun sürebileceğini düşünüyor. Beş ebeveyn hafif olumsuz deneyim bildirdi. İkisi uyumlanmayı çok hızlı kestiklerini ve çocuğun kaygısının bir süre arttığını anlattı. Anlayış tekniğini alan bir ebeveyn ise tekniğin kaygıya fazla dikkat çektiğini düşündü.1
Yale Çocuk Çalışmaları Merkezi'nden Eli Lebowitz'in ekibi 2020'de daha yoğun bir program denemişti. Kaygı bozukluğu tanısı almış 7-14 yaşında 124 çocuktan 64'ünün yalnızca ebeveyni, aile uyumlanmasını azaltmaya odaklanan 12 seanslık SPACE programına katıldı. Kalan 60 çocuk ebeveynsiz bilişsel davranışçı terapi aldı. Çocukla hiç görüşmeyen ebeveyn programı kaygıyı terapi kadar azalttı ve uyumlanmayı terapiden daha çok düşürdü.2 Amsterdam'daki teknik tek görüşmeden ibaretti; yazarlar daha yoğun bir uygulamanın daha güçlü sonuç verebileceğini not ediyor.
Düşünce çalışması işlemedi, örneklem dar
Üçüncü teknik hiçbir ölçümde iz bırakmadı. Ebeveynlerin inançları değişmedi, çocuğun kaygısı da değişmedi. Psikologlar en zor anlatılan bileşenin bu olduğunu gözlemledi; iki ebeveyn düşünce kaydını sıkıntı verici buldu, biri bıraktı. Yazarlara göre bu yöntem tek görüşmeyle öğretilemeyecek kadar karmaşık olabilir. Örneklemdeki ebeveynlerin kendi rollerini zaten sorgulayan, eğitimli bir grup olması da etkiyi gölgelemiş olabilir.
Ebeveynlerin yüzde 85'inin en az lisans diploması vardı. Yüzde 41'inin hane geliri yıllık 80 bin euronun üzerindeydi; Hollanda'da 2025'te en sık görülen gelir 46.500 euroydu. Ödevlerin yarısından fazlasını tamamlayan ebeveynlerin oranı yüzde 68'de kaldı.
Yazarlar son sınırı kültüre bağlıyor. Hollanda'da ebeveynlik daha çok çocuğun özerkliğine ve kendi ayakları üzerinde durmasına dayanıyor; karşılıklı bağlılığın ve söz dinlemenin daha merkezde olduğu kültürlerde bu tekniklerin aynı sonucu vermeyebileceğini yazıyorlar. Ekip, anlayış tekniğinin uzman puanında da etki gösterip göstermediğini sınayacak yeni çalışmalar öneriyor; üç tekniğin animasyon metinleri ve 14 günlük ödevleri Open Science Framework'te herkese açık yayımlandı.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Karen Rienks, Elske Salemink, Patty Leijten (2026). "Targeting Parental Risk Factors for Children's Anxiety: A Factorial Randomized Trial with Three Intervention Components". Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, çevrimiçi yayın 8 Ekim 2026. DOI: 10.1016/j.jaac.2026.10.001. Malzemeler: osf.io/3yu9d ↩
- Eli R. Lebowitz, Carla Marin, Alyssa Martino, Yaara Shimshoni, Wendy K. Silverman (2020). "Parent-Based Treatment as Efficacious as Cognitive-Behavioral Therapy for Childhood Anxiety: A Randomized Noninferiority Study of Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions". Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry 59(3): 362-372. DOI: 10.1016/j.jaac.2019.02.014 ↩
Bu yazı bilgi amaçlıdır, tıbbi ya da psikolojik tavsiye değildir. Çocuğunun kaygısı okulunu, uykusunu ya da arkadaşlıklarını aksatıyorsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına danış. Kapak fotoğrafı: İstanbul Üniversitesi önünde oğluna fotoğraf makinesini gösteren bir baba, Sultanahmet, 2011. Adam Jones, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
