Çinili Köşk'te 54 bin çini tek tek elden geçirildi

İstanbul Arkeoloji Müzeleri yerleşkesinde, Fatih'teki Çinili Köşk'ün dış cephesi yıllardır aynı karede duruyordu: turkuaz, lacivert ve krem sırlı paneller, giriş kemerinin üstündeki yazı bandı, avludan bakınca birden görünen cephe. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 18 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre bu cephenin yaklaşık 54 bin çinisinin envanteri çıkarıldı. Her bir çini için ayrı müdahale paftası hazırlandı.¹

Pafta, restoratörün o parçaya ne yaptığını satır satır kaydettiği çalışma kâğıdıdır. Bakanlık metni temizlik, sağlamlaştırma, tamamlama ve renklendirme adımlarını sıralıyor. Eksik sırın hangi ölçütte tamamlandığı, hangi bağlayıcının kullanıldığı ya da renk eşlemesinin laboratuvar protokolü bu açıklamada yok; o ayrıntı yayımlanmış bir konservasyon raporunu bekliyor.

Çinili Köşk, Topkapı saray kompleksinin dışındaki erken Osmanlı köşklerinden biridir. 19. yüzyıl sonunda İmparatorluk Müzesi'ne ev sahipliği yapmış, sonra İstanbul Arkeoloji Müzeleri bünyesinde İslam sanatı ve çini koleksiyonuna ayrılmıştır. Cephedeki sırlı paneller hem mimari süs hem de müzenin kendi koleksiyon dilinin parçasıdır; bu yüzden dış cephe restorasyonu yalnızca yapı bakımı değil, teşhirin dışarıdaki yüzünü de yeniler.²

Çatı sökülünce ne değişti?

Aynı açıklamada çatıdaki sonradan eklenen dolgular ile eski kurşun kaplamaların kaldırıldığı yazıyor. Yerine yapının özgün karakterine uygun yeni uygulamalar konduğu belirtiliyor. Çinili Köşk, Fatih Sultan Mehmet döneminde 1472 civarında tamamlanan bir köşktür; Osmanlı erken döneminin Timuri üslup izlerini taşıyan cephesiyle tanınır. Günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzeleri kompleksinin parçasıdır ve İznik, Kütahya, Çanakkale, Erken Osmanlı ile Selçuklu salonlarını barındırır.²

Üçüncü etap Ocak 2023'te Çinili Köşk ile Eski Şark Eserleri Müzesi'ni birden ele aldı. Köşkte vitrin ve teşhir sistemleri yenilendi; salon düzenleri yeniden kuruldu. Selsebilli Oda'da Osman Hamdi Bey canlandırması 14 Temmuz'da ziyarete açıldı. Eski Şark Eserleri Müzesi'nde betonarme ve volta tavan döşemeleri ile kâgir duvarlar güçlendirildi, çatı yenilendi, cephedeki plaster, bezeme ve heykeller temizlendi. Asur, Sümer, Sümer-Akad, Arabistan, Babil, Hitit, Urartu ve Mısır salonları yeniden düzenlendi. Müze 6 Temmuz'da yeniden açıldı.¹

Giriş Gülhane'ye kaydı

Proje yalnızca bina içini kapsamıyor. Müzenin ana girişi Gülhane Meydanı'na taşındı; burada yeni bir ziyaretçi karşılama merkezi kuruldu. Gülhane ile müze arasındaki Osman Hamdi Bey Yokuşu yeniden düzenlendi. Güzergâh boyunca 38 arkeolojik eser açık teşhire kondu. Müze avlusunda peyzaj çalışmasının ardından yaklaşık 140 eser açık alanda sergilenmeye başladı.¹

Osman Hamdi Bey Yokuşu, müzenin kurucu müdürünün adını taşıyor. Yokuşa konan 38 eser, kapalı salona girmeden önce ziyaretçinin arkeolojik bağlamı dışarıda görmesini hedefliyor. Avludaki yaklaşık 140 eser de aynı mantıkla açık alanda duruyor. Bu sayıların envanter numaraları, hangi döneme ait oldukları ve hangi kazıdan geldikleri bakanlık basın metninde tek tek listelenmiyor; ölçüm tarihi açıklamanın tarihi, yani 18 Eylül 2026.

Klasik müze binasındaki ilk etap 2011'de başlamıştı. 1891 tarihli bölüm ile güney kanat güçlendirildi; ikinci etap 2017'de teşhir düzenini de kapsadı; klasik bina 2021'de yeniden açıldı. Üçüncü etap bu çizgiyi Çinili Köşk ve Eski Şark Eserleri Müzesi'ne taşıdı. Bakan Mehmet Nuri Ersoy, süreci cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyonlarından biri olarak tanımladı. Bu ifade resmi değerlendirmedir; bağımsız bir ölçek karşılaştırması açıklamada yer almıyor.

Çinili Köşk koleksiyonu Selçuklu'dan Osmanlı geç dönemine uzanan seramik ve çini örneklerini bir arada tutar. İznik sıraltı paneller, Kütahya üretimi, Çanakkale kapları ve Erken Osmanlı parçaları aynı çatı altında. Salonların yeniden kurulması, eserlerin fiziksel yerini değiştirdiği kadar aydınlatma ve vitrin güvenliğini de değiştiriyor. Bakanlık, eser yerleşiminin bilimsel kaynaklar ve uzman akademisyen danışmanlığıyla yapıldığını belirtiyor; danışman listesi bu açıklamada ad ad verilmiyor.¹

Eski Şark Eserleri Müzesi tarafında güçlendirme, betonarme ve volta tavanlara, kâgir duvarlara yapıldı. Cephedeki plaster, profilli bezeme ve heykellerin temizlik ile konservasyonu ayrı bir iş kalemi. Hitit, Urartu ve Mısır salonlarının yan yana yeniden açılması, Anadolu ile Mezopotamya koleksiyonunun aynı ziyaret hattında okunmasını kolaylaştırıyor. 6 Temmuz açılışı, üçüncü etabın bu kanadının halka kapalı kaldığı süreyi de kapatıyor.

Ne biliyoruz, ne bilmiyoruz?

Bilinenler somut: yaklaşık 54 bin çini için envanter ve müdahale paftası, çatı sökümü, salon yenilemeleri, Gülhane girişi, yokuşta 38 ve avluda yaklaşık 140 açık teşhir eseri, Eski Şark'ın 6 Temmuz açılışı. Euronews Türkçe de aynı sayıları bakanlık bilgisini aktararak yayımladı.²

Henüz kamuoyuna açılmayan kısım konservasyonun teknik dosyasıdır. Hangi çini grubunun orijinal 15. yüzyıl sırına ait olduğu, hangisinin sonraki onarımlardan geldiği, tamamlamada kullanılan malzeme listesi ve uzun vadeli izleme planı bu turda yayımlanmış bir raporla doğrulanmıyor. Çinili Köşk'ün ziyaretçiye açık salonları ve Gülhane'den başlayan yeni dolaşım hattı, 18 Eylül 2026 açıklamasındaki rakamlarla bugün yerinde görülebiliyor.

Elvan

Derin Geçmiş'in sesi. Kazı raporlarını, makale dipnotlarını ve müze envanterlerini okuyup hikâyeye çeviriyor. Bir buluntuyu anlatırken kimin kazdığını da söylemeyi ilke sayar.