Aspendos deyince aklına muhtemelen o meşhur tiyatro geliyor: 15 bin kişilik, sahnesi neredeyse ilk günkü gibi duran Roma yapısı. Turist otobüsleri her gün oraya yanaşıyor. Ama bu hafta kazı ekibinin heyecanlandığı yer tiyatro değil; şehrin doğu surlarından tepeye tırmanan bir yol kenarındaki toprak. Orada, düz taş plakalarla örülmüş sandık biçimli bir mezar açıldı ve içinden çıkanlar, şehrin en az bilinen dönemine dair yeni bir kapı araladı.1
- Aspendos'ta varlığı bugüne kadar hiç bilinmeyen bir mezarlık alanı ortaya çıktı; ilk mezar 2.400 yıllık.
- Mezardaki iskeletin yanında duran gümüş sikkelerin üstünde güreşen iki adam var; şehir bu sikkelerle ünlüydü.
- Bakan "güreşçi olabilir" diye duyurdu; bir tarihçi ise aynı gün itiraz etti. İkisinin de dayandığı sağlam gerekçeler var.
- Mezardaki adamın kim olduğunu söyleyebilecek asıl ipucu sikkeler değil, kemikler. Nedenini yazıda anlatıyoruz.
Ne bulundu?
Buluntu, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un pazartesi günkü duyurusuyla kamuoyuna açıldı. Aspendos'un doğusunda, bugüne dek belgelenmemiş bir nekropol, yani antik mezarlık alanı tespit edildi; ekip bu alana Doğu Nekropolü adını verdi. İçindeki ilk mezar, MÖ 5. yüzyılın son çeyreği ile MÖ 4. yüzyıl arasına tarihleniyor. Yerleşik deyişle bir "sandık mezar" bu: düzgün kesilmiş taş plakalar dikilerek lahit benzeri bir kutu oluşturulmuş. İçinde tek bir yetişkinin iskeleti, çanak çömlek ve gümüş sikkeler duruyordu.1
Kazıyı 2022'den beri Afyon Kocatepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü'nden Doç. Dr. Mustafa Bilgin yönetiyor; 2026 sezonu şubatta başladı. Ekip için asıl kazanç mezarın kendisi kadar bulunduğu yer: Aspendos'un Klasik Dönem'i, yani Roma öncesi yüzyılları hakkında elde neredeyse hiç arkeolojik veri yoktu. Şehrin o çağda ölülerini nereye, nasıl gömdüğü ilk kez belgelenmiş oldu.2
Sikkelerdeki güreşçiler
İşin en çok konuşulan kısmı sikkeler. Aspendos, Klasik Dönem'de Anadolu'nun önemli darphanelerinden biriydi ve gümüş staterlerinin üstüne kendine has bir imge basıyordu: kispet yerine tenleriyle tutuşmuş, birbirinin bileğini kavramış iki güreşçi. Nümismatlar bu serilerde güreşin 16 farklı pozisyonunu sayıyor. Yani güreş bu şehirde bir spor değil, neredeyse şehrin logosuydu.3
Mezardaki adamın yanına konan paraların üstünde, şehrin arması gibi işlenmiş iki güreşçi vardı. Aspendos staterleri, MÖ 5.-3. yüzyıl
Bakan Ersoy da duyurusunda bu bağa işaret etti: sikkeler ve diğer buluntular, mezardaki kişinin sporla bağlantılı olabileceğini, hatta belki de Aspendoslu bir güreşçi olduğunu düşündürüyor. Aynı gün gelen manşetler malum: "2.400 yıllık güreşçi mezarı."1
Dürüst soru: adam gerçekten güreşçi miydi?
Burada frene basmak gerekiyor ve bunu ilk yapan da bilim insanları oldu. Iowa Üniversitesi'nden tarihçi Sarah Bond, Live Science'a verdiği yorumda net konuştu: sikkeler tek başına bu kişinin güreşçi olduğunu göstermez. Çünkü güreşçili staterler Aspendos'un gündelik parasıydı; fırıncı da balıkçı da onunla alışveriş yapıyordu. Cebinde güreşçili para olan herkes güreşçi olsaydı, şehrin tamamı minderde olurdu.4
Peki cevabı ne verebilir? Kemikler. İskelette iyileşmiş bir burun kırığı, kulak çevresinde eski darbe izleri, omuz ve kol kaslarının bağlandığı noktalarda aşırı gelişme gibi işaretler, bu bedenin yıllarca güreştiğine dair sikkelerden çok daha güçlü kanıt olur. Ekip buluntuları incelemeye yeni başladı; kimlik konusunda kesin bir hüküm için antropolojik analizin tamamlanması gerekiyor. Şimdilik dürüst özet şu: elimizde kesin bir güreşçi değil, güreşle yatıp kalkan bir şehirde sporla bağı kuvvetle muhtemel bir ölü var.
Neden önemli?
Bu mezar açıldığında dünyada neler oluyordu, bir düşün: Atina ile Sparta, Peloponez Savaşı'nın yorgunluğunu yaşıyor; Anadolu kıyıları Pers satraplarıyla Yunan kentleri arasında el değiştiriyor. Aspendos ise Köprüçay'ın kenarında, tahılıyla, atlarıyla ve gümüşüyle zenginleşen bir liman-pazar şehri. O şehrin sıradan ölümlülerinden birinin mezarı, koca tiyatronun gölgesinde kalmış yüzyılların ilk somut tanığı. Kazı sürüyor; Doğu Nekropolü'nde sıradaki mezarlar, Aspendos'un Roma öncesi hayatını taş taş tamamlayacak.2
Dipnotlar ve Kaynaklar
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı / Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un duyurusu (10 Ağustos 2026); Anadolu Ajansı, "Likely wrestler's tomb some 2,400 years old discovered in Türkiye's ancient city of Aspendos". ↩
- Anatolian Archaeology / Altuntaş, L. (10 Ağustos 2026). "Classical-Era Tomb with Coins Depicting Wrestlers Unearthed at Aspendos": Doğu Nekropolü, tarihleme ve kazı başkanlığı bilgileri. ↩
- The History Blog (12 Ağustos 2026). "5th c. B.C. grave with wrestler coins found in Aspendos": staterlerdeki 16 güreş pozisyonu ve darp aralığı (MÖ 5. yüzyıl - MÖ 3. yüzyıl ilk yarısı). ↩
- Bond, S. E. (Iowa Üniversitesi), Live Science'a değerlendirme (Ağustos 2026): sikkelerin genel dolaşım parası olduğu, kimlik tespiti için iskelet analizinin gerektiği. ↩
kafa1milyon
Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.
