Roma'da Aziz Petrus Bazilikası'na uzanan Via della Conciliazione'nin kenarındaki Palazzo della Rovere'nin duvarlı bahçesinde kazı 2020'de başladı. Temmuz 2023'te aynı alandan İmparator Neron'un tiyatrosunun kalıntıları çıkınca haber dünyayı dolaştı.1 Toprağın daha üst ve daha genç katmanlarından ise İngiltere'de basılmış 20 sikke çıktı.
Bu sikkeler Neron'dan sekiz yüz yılı aşkın süre sonra, papaların Roma'sında elden ele geçmiş. Hepsi 10. yüzyılda basılmış ve yalnızca yazılı kayıtlardan bilinen bir İngiliz mahallesinin ilk maddi izi sayılıyor.
- Toprak altında bin yıl kalan gümüş penilerin hangi üç kral adına basıldığı.
- Raphael'in Vatikan'daki bir fresğinde yanan mahallenin kime ait olduğu.
- Roma'ya gelen yabancıların neden önce para bozdurmak zorunda kaldığı ve İngilizlerin bu kuralın dışında kalmış görünmesi.
- Tek bir yarım peninin bir hac konaklamasını çarşıya çeviren ayrıntı olması.
Yirmi peni, üç kral
Bulunan Anglosakson sikkelerinin 19'u gümüş peni, biri yarım peni. Büyük Alfred'in oğlu Yaşlı Edward (899-924) ile torunları Æthelstan (924-939) ve Eadred (946-955) adına, yaklaşık 40 yıla yayılan bir dönemde basılmışlar. 14'ü çöp çukurlarında 6-8'erli iki küme halinde bulundu ve bin yıl toprak altında kalınca birbirine kaynaştı. Kalan altısı çevreye dağılmış durumdaydı. Aynı alandan Roma dönemine ve 10. yüzyıl İtalya'sına ait 10 sikke ile deri, kemik ve metal işçiliğinin kalıntıları da çıktı.1
Sikkeleri Cambridge Üniversitesi'nden tarihçi Rory Naismith ile Bask Ülkesi Üniversitesi'nden Francesca Tinti inceledi. İkili, sikkelerin Doğu Anglia, Kent, Londra ve Batı Midlands'de basıldığını belirledi. Bulgular, kazı ekibinden Marzia Di Mento, Valentina Pica ve Filippo Salamone'yle birlikte yazdıkları ve 2026'da İtalyanca yayımlanan bir kitap bölümünde yer alıyor.2 Naismith'in dikkat çektiği karşılaştırma şaşırtıcı: Roma'da bu döneme ait bulunan Anglosakson sikkesi sayısı artık papalık sikkelerini geçmiş durumda. Ona göre bu, İngiltere'den şehre çok büyük miktarda para aktığını gösteriyor.1
Tiber kıyısında bir İngiliz mahallesi
Orta Çağ kaynakları 8. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bu bölgede bir Anglosakson mahallesinden söz ediyor. Latince adı Schola Saxonum. Mahallenin Meryem Ana'ya adanmış bir kilisesi vardı. Anglo-Sakson Vakayinamesi'ne göre Vikinglerin 874'te tahtından ettiği Mersiya kralı Burgred Roma'ya gitti, orada öldü ve İngiliz mahallesindeki Meryem kilisesine gömüldü.3
Mahalle 9. yüzyılda iki kez yandı. Papaların hayatlarını derleyen Liber Pontificalis, 847'deki yangının Saksonların mahallesinde başladığını ve rüzgârla Aziz Petrus'un revaklarına kadar yürüdüğünü yazar. Aynı metne göre Papa IV. Leo yangının önüne geçip haç çıkararak alevleri durdurdu.4
Bu geçmişin izi bugün birkaç yer adında duruyor. Tiber ile Vatikan arasındaki rıhtım yolu Lungotevere in Sassia adını Schola Saxonum'dan alıyor. Santo Spirito in Sassia hastanesi de mahallenin bir zamanlar Anglosakson ziyaretçilere sunduğu bakımı sürdürüyor.1 Yine de yeni kazıya kadar elde yalnızca yazılı kayıt ve yer adı vardı. Tinti bu buluntu için meslek hayatlarının büyük kısmında beklediklerini söylüyor.
Hacıların parası Roma'da geçiyordu
Bu döneme ait Roma belgeleri genellikle yalnızca papalık parasından söz ediyor. Başka metinlerde yabancıların yola çıkmadan önce yol parası ayarladığı anlatılıyor; 9. yüzyıldan kalma bir mektupta Frank bir başrahip, Roma yolculuğu öncesinde para bozdurma derdini dile getiriyor. Bu yüzden araştırmacılar uzun süre papalığın şehirde yabancı parayı yasakladığını varsaydı.1
Yeni sikkeler bu varsayımla çelişiyor. Toplu gömülmüş bir hazine halinde bulunmadılar; tek tek ya da küçük kümeler halinde, alana dağılmışlardı. Ekip bu dağılımı alışveriş sırasında düşürülen paranın izi olarak okuyor. Alanda gümüşün eritildiğine dair bir iz de yok, yani sikkeler yerel paraya çevrilmek üzere toplanmamış. Yarım peni ayrıca önemli, çünkü bu küçük değer o dönemde çok sayıda ufak alışverişin döndüğü ticaret merkezleriyle ilişkilendiriliyor. Bulunanlardan biri de papalık sikkesi. İki para birimi büyük olasılıkla yan yana kullanıldı.1
Naismith'e göre aynı dönemde Roma'da başka yabancı sikke neredeyse hiç çıkmıyor. Frank dünyasından, hatta kuzey İtalya'dan bile çok az sikke var. Frankların, Lombardların ve Frizyalıların da Aziz Petrus'un yakınında kendi kurumları vardı; en çok iz bırakan ve özel ayrıcalık tanınmış görünen topluluk ise İngilizler.1
Ayrıcalığın kökü
İngiltere ile Roma arasındaki bağ 6. yüzyılın sonunda Papa I. Gregorius'un İngilizlere misyoner göndermesiyle başladı. 8. yüzyılın sonunda Mersiya kralı Offa, Roma kiliselerindeki mumların yanması için papalığa her yıl 365 altın ödemeyi üstlendi.1 Alfred'in biyografisini yazan Asser'e göre Papa Marinus, Alfred'in ricası üzerine Roma'daki Sakson kolonisini her türlü vergi ve harçtan muaf tuttu; Asser bu bilgiyi papanın 883'teki ölümünü anlattığı bölümde verir.5
Naismith ve Tinti bu muafiyetin para ayrıcalığını da kapsadığının kanıtlanmadığını özellikle belirtiyor. Kesin olan, Alfred'in oğlu Edward'ın sikkelerinin birkaç on yıl sonra Roma'da kullanıldığı. Krallar için bunun bir de itibar tarafı vardı. Kendi adlarını taşıyan paranın Aziz Petrus'un dibinde geçmesi, memlekettekilere krallarının hac yolunu açabildiğini gösteriyordu.1
Kazı, mahallenin hacıların dinlenip dua ettiği bir konaklamadan fazlası olduğunu da ortaya koyuyor. Zanaat izlerinin yayıldığı alan en az 3.000 metrekare, aşağı yukarı yarım futbol sahası; mahallenin tamamının ne kadar büyük olduğu bilinmiyor. Naismith burada büyük olasılıkla yüzlerce kişinin sürekli yaşadığını düşünüyor. Ziyaretçiler papayı görmeye ve kiliseleri gezmeye geliyordu ama karınlarını doyurmak için bir şeyler üretip satmaları gerekiyordu. Winchester'dan, Londra'dan ya da York'tan gelen zanaatkârların Tiber kıyısında dükkân açması Naismith'e göre son derece olası.1
Bağ 10. yüzyıldan sonra da sürdü. Her İngiliz hanesinin en azından kâğıt üzerinde Roma için bir peni verdiği Aziz Petrus Kuruşu bu yüzyılda yerleşti. Kral Knut da 1027'de Roma'ya gidip İngiliz hacılar için papayla yeni mali kolaylıklar konuştu.1
Dipnotlar ve Kaynaklar
- University of Cambridge, "When in Rome: Anglo-Saxon expats got special treatment in Rome's 'Little England', coin discovery reveals", Tom Almeroth-Williams, 1 Ekim 2026 (basın bülteni; EurekAlert! ile 30 Eylül 2026'da ambargolu dağıtıldı). cam.ac.uk ↩
- M. Di Mento, R. Naismith, V. Pica, F. Salamone ve F. Tinti, "Ricerche nell'area della schola Saxonum", Rome and the Others (300-1000). Foreigners in the city between conflicts and integration / Roma e gli altri (300-1000). Stranieri nella città tra conflitti e integrazione, ed. L. Spera, R. Santangeli Valenzani ve R. Menna, SAP Società Archeologica, Quingentole, 2026, s. 489-505. ↩
- Anglo-Saxon Chronicle, 874 yılı kaydı (Burgred'in Roma'ya gidişi ve İngiliz mahallesindeki Meryem kilisesine gömülmesi). ↩
- Liber Pontificalis, IV. Leo'nun hayatı (847 yangını); İngilizce çeviri: Raymond Davis, The Lives of the Ninth-Century Popes, Liverpool University Press, 1995. Ayrıca Vatikan Müzeleri, "Fire in the Borgo". museivaticani.va ↩
- Asser, Life of King Alfred, bölüm 71; İngilizce çeviri: Albert S. Cook, Ginn and Company, 1906. gutenberg.org ↩
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
