Bu yazıda neler var?

2025'in sonlarında, Massachusetts'te bir kitap imza gününde orta yaşlı bir çift yazarın masasına geldi. Kocanın Parkinson hastalığı vardı; eşi cesaret vererek konuşmaya başladı. Çift, yazar Rachel Kadish'in The Weight of Ink romanında Parkinson'lu bir karakterin ötanaziyle hayatına son verdiğini okuduğunu söyledi. Kadish şoka uğradı, çünkü romanın kahramanı Helen Watt intihar etmiyor.1

Kadish, yanlış anlamanın büyük olasılıkla bir dil modelinden geldiğini düşünüyordu. Birkaç hafta önce kendi kitabı hakkında ChatGPT'ye sorular sormuş, modele göre Helen ötanazi seçiyordu. Yazar o günden beri bu hatanın gerçek bir okura sıçrayıp sıçramayacağından endişe ediyordu. İşte sıçradı. Kadish çifte doğru olanı anlattı ama aklında başka bir soru kaldı: Kaç kişi daha aynı hayali sahneyi gerçek sanıyor?

Başlık kopyası, sahte yazar sayfası

Güvenin kırıldığı yer çoğu zaman kitabın içinde değil, rafta başlıyor. Kadish romanı 2017'de yayımladığında İngilizcede aynı ada başka roman yoktu. Bu 2025 sonuna kadar böyle kaldı. O tarihten sonra Amazon'da en az beş ayrı roman aynı başlıkla satışa çıktı; üçü üç hafta içinde yüklendi. Birçoğu içerik olarak Kadish'in kitabıyla ilişkisiz görünüyor, yalnızca başlığı paylaşıyor.1 The Atlantic'te Will Oremus, 2022 civarında halka açılan dil modellerinden sonra Amazon'daki yeni kitap patlamasını hatırlatıyor: sayıların insan yaratıcılığı sıçramasıyla değil, ucuz üretimle uyumlu olduğunu yazıyor.3

Başlık taklidi en hafif senaryo sayılabilir. 2024 sonunda Daphne Kalotay'ın Amazon yazar sayfasında kendisinin yazmadığı yeni bir roman belirdi. Kitap, Kalotay'ın 2010'daki Russian Winter romanından türetilmiş bir uydurmaydı; üstüne bambaşka bir kitabın kapağı ve adı monte edilmiş, yine Kalotay'ın adıyla satılıyordu. Yazarın en rahatsız edici bulduğu şey, çöp olduğunu kanıtlamanın zorluğuydu. Authors Guild sonunda Amazon'u ikna edip listeyi sildi; örgüt aynı dönemde insan yazımını yapay üretimden ayırmak için sertifikasyon programı da açtı.1

Rakamlarla
5
2025 sonundan itibaren Amazon'da Kadish'in The Weight of Ink başlığını taşıyan ek roman sayısı (en az).Kadish, The Atlantic, 2026
6
Amazon'un bireysel yayıncıya haftalık izin verdiği maksimum kitap yükleme kotası; ucuz üretim bu kapıdan akıyor.Kadish, The Atlantic, 2026
%51
Altı bağımsız incelemede denetlenen 732 yapay zekâ kaynağından uydurma çıkanların payı.Liu ve ark., World Neurosurgery, 2026
%80
Bir dergi editörünün reddettiği tek makalede gerçek dışı atıf oranı; üç hakem turunu geçmişti.Liu ve ark., 2026
Atlantic dosyasından örnek: beş aynı başlıklı kopya, üç haftada üç yükleme ve haftada altı kitap kotası çubuk grafiği
Amazon tarafındaki kopya başlık örüntüsü Kadish'in anlatımından özetlendi; rakamlar yazıdaki dipnotlarla eşleşir. Grafik: kafa1milyon.com.

Authors Guild CEO'su Mary Rasenberger, platformun sahte kitapları engellemeye çalıştığını ama sürekli bir kovalamaca olduğunu söylüyor.1 Kitap uzunluğunda metin üretmek neredeyse bedava; satıcıların kârı için yalnızca birkaç alıcıyı başlık veya isimle yanıltması yeterli. Okur tarafında ise seçim süresi kısalıyor: kapak, yıldız, iki satır özet. Bu hızda güven zincirinin en zayıf halkası kaynak kayboluyor.

Atıf satırı da taklit ediliyor

Aynı kırılma edebiyatta kalmıyor. Tıp dergisi editörlerine yazılan 2026 uyarısında, bir makale teknik elemeden ve üç hakem turundan geçtikten sonra neredeyse tüm kaynakçanın uydurma çıktığı anlatılıyor.2 Altı ayrı çalışmanın bir araya getirildiği özet tabloda 732 atıf incelendi; yaklaşık yüzde 51'i gerçek değil. GPT-4 ile bu oran düşüyor ama sıfırlanmıyor; doğrulanabilir görünen atıfların bir kısmında bile yazar, yıl veya sayfa hatası kalıyor.

Nature 2026'da aynı sorunu ölçeğe taşıdı: 2025 yılına ait on binlerce makalenin geçersiz, büyük olasılıkla model kaynaklı atıflar içerebileceğini yazdı.4 Toulouse Üniversitesi'nden Guillaume Cabanac, kendi adının hiç tanımadığı bir diş hekimliği makalesinde geçtiğine dair Google Scholar uyarısı aldı; atıfın metni tanıdığı çalışmayla örtüşmüyordu. Bilim ile edebiyat farklı dillerde konuşuyor gibi görünse de okur için ortak sonuç aynı: metnin altındaki ayak izi artık güvenilir değil.

732 atıftan yüzde 51 uydurma, yüzde 49 doğrulanabilir pasta grafiği
Oran altı bağımsız çalışmanın birleşik tablosundan; model sürümü değiştikçe hata azalıyor, tamamen bitmiyor. Grafik: kafa1milyon.com.

Ağustos 2025'te The Atlantic, bilim kurgu yazarı John Scalzi'nin adına konmuş sahte bir sosyal medya alıntısını da kayda geçirdi: kısa, sert bir cümle ona yazdırılmış, Scalzi bunu hiç söylememişti.5 Edebiyatta yorum tartışması eskiden yazdığın cümleye bağlanırdı; bugün tartışma bazen hiç yazmadığın cümleye tutturuluyor. Eleştiri ya da övgü hangi satıra dayanıyor, kart özetinden bunu ayırmak giderek zorlaşıyor.

Düşünce yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Gelen kutusundaki sahte okur

Üçüncü katman daha kişisel. Kadish ve meslektaşları, gerçek okur mektubu gibi başlayıp dakikalar içinde pazarlama teklifine dönen yapay postaların seli altında kalıyor. Bazıları başka yazarların adıyla gidiyor; hatta Kadish'e, kendi adıyla yazılmış başka bir yazara "yazar arkadaştan yazar arkadaşa" e-postayı iletildi. Gönderenle yazışınca model üstünlük kurmaya çalışan, kopuk bir metin dönüyor; sonunda yine Kadish imzasını kullanıyor.1

Authors Guild sahte tanıtım zincirlerinin listesini güncelliyor; parayı ödeyen yazarın geri dönüş alamadığı vakalar da var.1 Eski sahtekârlıklar en azından insan arzusu ve kör noktası üzerine bir ders bırakıyordu: The Education of Little Tree veya Wilkomirski skandalı okurun neye inanmak istediğini gösterdi. Pazarlama botunun aynı isimle romana tıklatması veya tanıdığın yazarın sesiyle gelen sahte mail bu türden bir ders taşımıyor; yalnızca kanalı kirletiyor.

Toni Morrison 1993 Nobel konuşmasında anlatının okuru yarattığı ve yaratıldığı anda birlikte kurulduğunu söylemişti. Bu bağın zayıflaması sohbetin güzelliğini değil, karşılıklı sorumluluğu hedef alıyor. Dickens'in bir okur eleştirisiyle Yahudi karakter tasvirini yumuşattığı, Conan Doyle okurlarının baskısıyla Sherlock Holmes'ü geri getirdiği örnekler nadirdi ama mümkündü; çünkü iki taraf da aynı metne bakıyordu. Kadish'in imza masasındaki çift gerçek bir hayat deneyimi taşıyordu ve yazar da gerçekten yazdığı karakter üzerine cevap verebildi. Makinenin uydurduğu ölüm sahnesi bu yüz yüze konuşmayı çaldı.

Okur tarafında bugün işe yarayan filtreler eskisi kadar hızlı çalışmıyor. Başlık, yazar adı, alıntı ve dipnot artık ayrı ayrı doğrulanmadan içeri alınmıyor; Amazon listesinde yayıncı adına, Goodreads özetine, makale kaynakçasına ve gelen kutusundaki ılık cümleye aynı şüphe gözlüğü takılıyor. Bu yük yalnızca yazara değil, okura da mal oluyor: metni okumadan önce avcılık yapmak zorunda kalıyorsun.

Kadish dosyası 12 Kasım 2026'da yayımlandığında tablo buydu: en az beş kopya başlık, haftada altı kitap yükleme kapısı, bilimde yüzde 51 uydurma kaynak ve yazarın gelen kutusunda kendi adıyla dolaşan sahte mektuplar.

Okur tarafında pratik kural artık basit: metni sevmeden önce kaynağı düşünmek. Authors Guild'in sahte kitap ve pazarlama listesi aynı dosyayla birlikte 12 Kasım 2026'da da açık tutuluyordu.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Kadish, R. (2026). AI Is Destroying the Trust Between Writers and Readers. The Atlantic, 12 Kasım. İmza günü anısı, başlık kopyaları, Kalotay vakası, sahte okur postaları ve taklit yazar e-postaları. theatlantic.com ↩ ↩
  2. Liu, J., Smith, R. ve bölüm editörü yazısı (2026). Fabricated citations in the age of AI: A wake-up call for editors, reviewers, and authors. World Neurosurgery / PMC. Altı bağımsız çalışmada 732 atıftan yaklaşık %51 uydurma; tek makalede %80 sahte kaynak vakası. PMC ↩ ↩
  3. Oremus, W. (2026). The Rise of Parasite Authors. The Atlantic. Amazon'daki yapay kaynaklı kitap akışı ve yazar sayfası taklitleri. theatlantic.com ↩ ↩
  4. Nature haber masası (2026). Hallucinated citations are polluting the scientific literature. 2025 yayınlarında geçersiz atıf ölçeği. nature.com ↩ ↩
  5. Hern, A. / The Atlantic aktarımı (2025). Don't Believe What AI Told You I Said: John Scalzi sahte alıntı vakası, Ağustos. theatlantic.com ↩ ↩

Bu içerik bilgi amaçlıdır; tıbbi, hukuki veya yatırım tavsiyesi değildir.

Kategoriler ve Etiketler
Düşünce yazar okur güveni editoryal denetim yayıncılık kaynak doğrulama amazon
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.