2 Ocak 2025'te Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'ndeki Küçük Gezegen Merkezi (MPC), Dünya'ya yakın yeni bir cisim duyurdu ve ona 2018 CN41 adını verdi. Hesaplanan yörünge, Dünya'nın yörüngesine 240 bin kilometreden daha fazla yaklaşıyordu. Bu, Ay'ın uzaklığından az. Cismi bulan kişi, adının yalnızca "G." diye geçmesini isteyen Türk bir amatör astronomdu.1
Ertesi gün, 17 saat geçmeden kayıt silindi. Cisim bir asteroit değil, 2018'den beri Güneş'in çevresinde dönen bir otomobildi.2
- Bir roketin ilk uçuşunda beton blok yerine neden bir spor otomobil taşındığını anlattık.
- Musk'ın fırlatma gecesi paylaştığı yörünge grafiğinin nerede yanıldığını yazdık.
- Türk bir amatörün yazdığı programın 7 yıllık ölçümlerde neyi yakaladığını izledik.
- Aracın milyonlarca yıl içinde hangi gezegene çarpabileceğine dair hesabı verdik.
Beton blok yerine kiraz kırmızısı bir araba
Falcon Heavy, 6 Şubat 2018'de Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nin 39A rampasından ilk kez kalktı. Türkiye'de saat 23.45'ti.3 İlk uçuşta değerli bir uydu riske atılmaz, roketin tepesine yalnızca ağırlık olsun diye bir yük konur. Elon Musk bunu Aralık 2017'de Instagram'da açıkça yazmıştı: yeni roketlerin deneme uçuşlarında genelde beton ya da çelik bloklar taşınıyordu ve bu ona "son derece sıkıcı" geliyordu.4 Yerine işe gidip geldiği kendi 2010 model Tesla Roadster'ını koydu.2
Sürücü koltuğuna, SpaceX'in astronotlar için ürettiği uzay giysilerinden birini giyen bir manken oturtuldu. Adını David Bowie şarkısından alan Starman'in önündeki ekranda Douglas Adams'ın Otostopçunun Galaksi Rehberi'ne selam veren "Don't Panic" yazısı vardı. Torpido gözüne aynı kitap konmuştu. Gösterge panelinde, içinde minik bir Starman oturan oyuncak bir Hot Wheels Roadster duruyordu. Arch Mission Foundation'ın verdiği kuvars disk Isaac Asimov'un Vakıf üçlemesini taşıyordu. Aracı roketin üst kademesine bağlayan parçaya da 6 binden fazla SpaceX çalışanının adı kazınmıştı.5 Araba uzay için hiç değiştirilmedi. Musk'ın sözleriyle koltukları bile sıradan bir otomobilin koltuklarıydı.5
Musk'ın grafiği asteroit kuşağını gösteriyordu
Kameralar arabayı arkasındaki Dünya'yla birlikte yaklaşık dört saat yayınladı. Üst kademe Dünya çevresinde altı saate yakın dolaştı ve 7 Şubat sabahı motorunu son kez ateşledi. Bu uzun bekleyiş, SpaceX'in ABD Hava Kuvvetleri'ne göstermek istediği bir yetenekti.6 Ateşlemeden sonra Musk bir yörünge çizimi paylaştı ve aracın Mars yörüngesini aşıp asteroit kuşağına doğru gittiğini yazdı.
Grafik yanlıştı. SpaceX'in ertesi gün NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'na (JPL) verdiği düzeltilmiş veriye göre araba Güneş'ten en fazla 1,7 AU kadar uzaklaşacaktı.6 AU, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklık, yaklaşık 150 milyon kilometre. Ana asteroit kuşağı ise 2,2 AU dolayında başlıyor.7 Roadster Mars'ın yörüngesini geçiyor ama kuşağa ulaşmıyor.
JPL'in Horizons sistemindeki güncel çözüme göre araç Güneş'e en çok 147,5 milyon kilometre yaklaşıyor, en çok 249 milyon kilometre uzaklaşıyor ve bir turu 557 günde tamamlıyor.8 Yani Dünya'nın yörüngesine kadar inen, öbür ucu Mars yörüngesinin en dış noktasına varan bir elips çiziyor. Mars'a en çok 7 Ekim 2020'de, 7,4 milyon kilometre mesafeye yaklaştı. Horizons'un konum verisiyle yaptığımız hesaba göre 20 Ekim 2026'da araba Dünya'dan 101 milyon kilometre uzakta. Oradan çıkan ışık bize 5,6 dakikada ulaşıyor.8
- 557 gün
- Roadster'ın Güneş çevresindeki bir turunun süresi.NASA JPL Horizons, çözüm s11
- 6,9 milyar km
- 7 Şubat 2018 ile 20 Ekim 2026 arasında Güneş çevresinde katettiği yaklaşık yol; bu sürede 5,7 tur attı.JPL Horizons verisiyle kafa1milyon.com hesabı
- 17 saat
- 2018 CN41 adıyla asteroit sayılan cismin kaydının silinmesine kadar geçen süre.Astronomy, 2025
- %6
- Aracın önümüzdeki 1 milyon yıl içinde Dünya'ya çarpma olasılığı.Rein, Tamayo ve Vokrouhlický, Aerospace, 2018
Yedi yıl sonra gelen asteroit
Fırlatmanın ardından gelen haftalarda Catalina, Pan-STARRS ve ATLAS gibi gökyüzü taramaları arabayı birer ışık noktası olarak kaydetti. Bu ölçümlerin bir kısmı bilinen hiçbir cisimle eşleşmedi ve MPC'nin sahipsiz ölçümler dosyasında kaldı.9 G. boş zamanlarında yazdığı bir programla bu herkese açık arşivi taradı. Program üç ayrı geceye yayılan noktaları tek bir cisme bağladı. G. yörüngeyi hesapladı ve Dünya'ya çok yaklaştığını görünce eşleştirmeyi MPC'ye gönderdi.2
Şüphe, yörüngeyi merkezin sitesinde üç boyutlu çizimde görünce başladı. Çizim Dünya'dan Mars'a giden bir uzay aracının rotasına benziyordu, yalnızca Mars'ı biraz aşıyordu. G. bu sezgide yarı şaka Kerbal Space Program oyununa geçirdiği saatlerin payı olduğunu söylüyor. JPL'in veritabanında bilinen bir görevle eşleştiremeyince gökbilimcilerin e-posta listesine sordu. Harvard-Smithsonian'dan Jonathan McDowell cismin Falcon Heavy'nin üst kademesi olduğunu çabucak buldu ve G. hatayı MPC'ye kendisi bildirdi.2 Horizons'taki Roadster sayfasına 3 Ocak 2025 tarihli bir not düşüldü: 2018'den kalan bu ölçümler artık arabanın yörünge çözümüne katılıyor.8
Olay küçük bir karışıklık gibi kapandı ama bir boşluğu da gösterdi. Dünya çevresindeki uydular ABD Uzay Kuvvetleri tarafından izleniyor. Daha uzağa gönderilen roket kademeleri için ise konumlarını açıklama zorunluluğu yok ve bu cisimler asteroit taramalarına karışabiliyor.2
Milyonlarca yıllık hesap
Toronto Üniversitesi'nden Hanno Rein ile Daniel Tamayo ve Prag'daki Charles Üniversitesi'nden David Vokrouhlický, fırlatmadan bir hafta sonra arabanın geleceğini bilgisayarda yürüttü. Başlangıç değerlerini çok az oynattıkları olası yolları 15 milyon yıl ileri taşıdılar. Dünya'nın yanından her geçişte araç biraz sapıyor. Bu yüzden kesin rota ancak birkaç yüzyıl ileriye hesaplanabiliyor, ama çok sayıda olası yolun istatistiği tutarlı sonuç veriyor.10 İlk 1 milyon yılda Dünya'ya çarpma olasılığı yüzde 6, Venüs'e yüzde 2,5. Sürenin sonunda yolların yüzde 22'si Dünya'da, yüzde 12'si Venüs'te, yüzde 12'si Güneş'te bitiyor. Mars'a ya da Merkür'e çarpma simülasyonlarda neredeyse hiç görülmedi.10
Yakın tarihteki randevular da belli. Horizons tablosuna göre Roadster 22 Nisan 2035'te Mars'ın 2,4 milyon kilometre yakınından geçecek, 11 Ocak 2047'de de Dünya'ya 4,8 milyon kilometre yaklaşacak. Bu, Ay'ın uzaklığının yaklaşık 12 katı.8 Ondan önce araba Güneş'e en yakın noktasından bir kez daha geçecek: 1 Nisan 2027.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Minor Planet Center (2 ve 3 Ocak 2025). MPEC 2025-A38 ve "MPEC 2025-A49: Editorial Notice: Deletion of 2018 CN41". minorplanetcenter.net ↩
- Zastrow, M. (22 Ocak 2025). "An asteroid got deleted because it was actually Elon Musk's Tesla Roadster". Astronomy. astronomy.com ↩
- SpaceX (6 Şubat 2018). "Falcon Heavy Test Flight" canlı yayını. youtube.com ↩
- Space.com (22 Aralık 2017). "Elon Musk Reveals Photos of Tesla Roadster Launching on Falcon Heavy Rocket" (Musk'ın Instagram paylaşımından alıntı). space.com ↩
- collectSPACE (7 Şubat 2018). "'A car in deep space': Elon Musk's Tesla Roadster leaves Earth with 'easter eggs'". collectspace.com ↩
- Koren, M. (8 Şubat 2018). "Where Is Elon Musk's Space Tesla Actually Going?". The Atlantic. theatlantic.com ↩
- Fraknoi, A., Morrison, D. ve Wolff, S. C. (2022). Astronomy 2e, 13. bölüm. OpenStax. openstax.org ↩
- NASA JPL Horizons. "Tesla Roadster (AKA: Starman, 2018-017A)", hedef -143205, yörünge çözümü s11 (son güncelleme 3 Ocak 2025). Uzaklık, yol ve tur sayıları bu sistemin günlük konum verisiyle kafa1milyon.com tarafından hesaplandı. ssd.jpl.nasa.gov ↩
- Wattles, J. (7 Şubat 2025). "Elon Musk's Tesla Roadster was mistaken for an asteroid. Here's why". CNN. cnn.com ↩
- Rein, H., Tamayo, D. ve Vokrouhlický, D. (2018). "The Random Walk of Cars and Their Collision Probabilities with Planets". Aerospace, 5(2), 57. DOI ↩
Kapak görseli: Starman ve Tesla Roadster, arkada Dünya, 6 Şubat 2018. Fotoğraf: SpaceX, CC0 (kamu malı).
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
