Kaliforniyalı doktor Donald Unger çocukken annesinden ve teyzelerinden, evlendikten sonra da kayınvalidesinden hep aynı uyarıyı duydu: parmaklarını çıtlatırsan artrit olursun. Unger uyarıyı sınamaya karar verdi. Günde en az iki kez sol elinin parmaklarını çıtlatacak, sağ elini kontrol grubu olarak rahat bırakacaktı. Bu düzeni tam 60 yıl sürdürdü; kendi hesabıyla sol eli en az 36.500 kez çıtlamıştı. Sonra iki elinin röntgenini karşılaştırdı: iki elde de artrit yoktu, hiçbir fark da yoktu.1

Bu yazıda neler var?

Altmış yıllık deney

Unger, sonuçlarını 1998'de Arthritis & Rheumatism dergisine yolladı; mektubu yayımlandı ve 2009'da kendisine Ig Nobel Ödülü'nü kazandırdı. Ig Nobel, "önce güldüren, sonra düşündüren" araştırmalara verilir ve Unger'ınki tam tarifine uyuyordu.2 Tek denekli bir deney elbette kesin kanıt sayılmaz; ama Unger yalnız değil. 1990'da 300 kişiyle yapılan bir taramada, parmak çıtlatma alışkanlığı olanlarla olmayanlar arasında artrit sıklığı açısından fark bulunmadı. 2011'de 215 kişinin el röntgenlerini inceleyen bir başka çalışma da aynı sonuca vardı: çıtlatmak eklem kireçlenmesini artırmıyor.3

O ses aslında ne?

Cevap kemikte değil, eklemin içindeki sıvıda. Parmak eklemleri, sinovyal sıvı denen kaygan bir yastıkla sarılıdır. Parmağını gerdiğinde eklem yüzeyleri birbirinden ayrılır, sıvının basıncı aniden düşer ve içinde çözünmüş gazlar bir baloncuk halinde açığa çıkar. "Çıt" sesi bu ani baloncuk olayından gelir; fizikteki adıyla kavitasyon. Aynı eklemi hemen tekrar çıtlatamamanın nedeni de bu: gazın sıvıya geri çözünmesi yaklaşık 20 dakika sürer.4

Sesin baloncuğun patlamasından mı, oluşmasından mı geldiği yıllarca tartışıldı. 2015'te Alberta Üniversitesi'nden Greg Kawchuk'un ekibi bir gönüllünün parmaklarını tek tek MR cihazının içinde çektirdi ve eklemi gerçek zamanlı izledi. Ses, eklemde boşluğun oluştuğu anda çıkıyordu. Ekip çalışmaya "parmağımı çek" adını taktı.5 Tartışma yine de kapanmadı: 2018'de Scientific Reports'ta yayımlanan bir matematik model, sesin baloncuğun kısmen çökmesiyle de açıklanabileceğini gösterdi.6

Rakamlarla
36.500
Donald Unger'ın 60 yılda sol elini en az bu kadar kez çıtlattığını hesapladı; sağ elini hiç çıtlatmadı.Unger, Arthritis & Rheumatism, 1998
215 kişi
El röntgenleri incelendi; çıtlatanlarla çıtlatmayanlar arasında kireçlenme farkı çıkmadı.deVeber vd., J Am Board Fam Med, 2011
20 dakika
Aynı eklemin yeniden çıtlayabilmesi için geçmesi gereken yaklaşık süre.Unsworth, Dowson ve Wright, Ann Rheum Dis, 1971
40 kişi
Kavrama gücü ve şişlik ölçüldü; düzenli çıtlatanlarla çıtlatmayanlar arasında fark bulunmadı.Boutin vd., Clin Orthop Relat Res, 2017
Bilim yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Kavrama gücü ve şişlik

Artrit tarafında eldeki hiçbir çalışma çıtlatma ile kireçlenme arasında bağ kuramadı. 1990'daki 300 kişilik tarama ise başka bir şey not etmişti: alışkanlık sahiplerinde el şişliği biraz daha sık, kavrama gücü biraz daha düşüktü.3

Bu bulgu 2017'de yeniden sınandı. Kaliforniya Üniversitesi Davis'ten radyolog Robert Boutin'in ekibi, 30'u her gün parmak çıtlatan 40 yetişkinin 400 parmak eklemini muayene ve ultrasonla inceledi. Muayeneyi yapan iki ortopedi uzmanı kimin çıtlattığını bilmiyordu. Kavrama gücünde ve şişlikte iki grup arasında fark çıkmadı; çıtlayan eklemlerin hareket açıklığı ise çıtlamadan hemen sonra birkaç derece arttı.7

Boutin'in ekibi, alışkanlığın uzun vadede bir yararı ya da zararı olup olmadığının ayrıca araştırılması gerektiğini yazdı. Şimdilik elde 1990, 2011 ve 2017 çalışmalarının verisi ile Unger'ın 60 yıl boyunca çıtlattığı sol eli ve hiç dokunmadığı sağ eli var.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Unger, D. L. (1998). "Does knuckle cracking lead to arthritis of the fingers?" Arthritis & Rheumatism, 41(5), 949-950. ↩
  2. Improbable Research, 2009 Ig Nobel Ödülleri: Tıp dalı, Donald L. Unger. ↩
  3. Castellanos, J. & Axelrod, D. (1990). "Effect of habitual knuckle cracking on hand function." Annals of the Rheumatic Diseases, 49(5), 308-309; deVeber, K. et al. (2011). "Knuckle cracking and hand osteoarthritis." Journal of the American Board of Family Medicine, 24(2), 169-174. ↩
  4. Unsworth, A., Dowson, D. & Wright, V. (1971). "'Cracking joints': A bioengineering study of cavitation in the metacarpophalangeal joint." Annals of the Rheumatic Diseases, 30(4), 348-358. ↩
  5. Kawchuk, G. N. et al. (2015). "Real-time visualization of joint cavitation." PLOS ONE, 10(4), e0119470. ↩
  6. Chandran Suja, V. & Barakat, A. I. (2018). "A mathematical model for the sounds produced by knuckle cracking." Scientific Reports, 8, 4600. ↩
  7. Boutin, R. D. et al. (2017). "'Knuckle Cracking': Can Blinded Observers Detect Changes with Physical Examination and Sonography?" Clinical Orthopaedics and Related Research, 475(4), 1265-1271. ↩
Kategoriler ve Etiketler
Bilim parmak çıtlatma eklem sağlığı artrit kavitasyon ig nobel
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.