Aralık 2010'da, Aziz Nikolaos yortusunun arifesinde, Ujhorodlu heykeltıraş Mihaylo Kolodko bronzdan 16 santimlik bir figür döktü ve onu Uj Nehri kıyısındaki Teatralna Meydanı'nda korkuluğun üstüne sabitledi. Figür 12 kilo geliyordu. Ukrayna basını onu ülkenin en küçük heykeli diye duyurdu; kentliler de kısa sürede adını koydu: Mikolayçik, yani küçük Nikola.1
Slovakya sınırına dayanan bu Batı Ukrayna kentinde 24 Nisan 2026'da kale avlusuna 82. mini heykel yerleşti.2 Çoğu bir avuç boyunda. Köprü korkuluklarında, merdiven trabzanlarında, eski bir sokak lambasının tepesinde ve kafe masalarında duruyorlar.
- Bir heykeltıraşın kente neden izin almadan heykel bıraktığı ve izinle dikilen ilk minyatürün kime ait olduğu.
- 1866'da Transkarpatya'ya düşen göktaşının bir köylü heykeliyle kente nasıl döndüğü.
- Ujhorodluların bir solucan heykelinin burnunu neden ovduğu ve bronzun buna nasıl dayandığı.
- Kurucusu Budapeşte'ye taşındıktan sonra koleksiyonu kimin büyüttüğü.
İzin gerektirmeyen boyut
Kolodko 1978'de Ujhorod'da doğdu ve 2002'de Lviv Ulusal Sanat Akademisi'nin heykel bölümünü bitirdi. Asıl ilgisi anıt heykeldi, ama Sovyetler sonrası Ukrayna'da büyük heykel isteyen pek yoktu.3 2018'de BBC Ukrayna'ya küçük boyutu neden seçtiğini anlattı: "Küçük bir heykeli dökmek daha ucuz ve daha kolay, yerleştirmek için de özel izin gerekmiyor. Yine de onunla büyük bir hikâye anlatılabilir."1 BBC bu yönteme gerilla sanatı diyordu. Eser kimseye sorulmadan, beklenmedik bir köşeye bırakılıyordu.
Her figür bölgeye bir bağla geldi. Sihirbaz Harry Houdini 1874'te Budapeşte'de doğmuştu; soy araştırmalarına göre büyükannesi Ujhorod yakınındaki Storojnitsya köyünde yaşıyordu. Minyatürü 24 Mart 2015'te, 141. doğum gününde kondu.4 Deep Purple'ın klavyecisi Jon Lord için para bir kafede toplandı ve 584 grivnalık bozuk para çıktı, toplam 16 kilo. Kolodko'nun anlattığına göre grubun ilk kayıtları Macar radyosundan banda alınıp Sovyetler Birliği'ne Ujhorod üzerinden yayılmıştı.3
Eylül 2018'de Macar besteci Ferenc Erkel'in minyatürü Macaristan'ın Ujhorod Başkonsolosluğu'nun girişimiyle kondu. Yerel basın bunu Kolodko'nun resmî izinle dikilen ilk mini heykeli diye kaydetti.5
Bir göktaşı ve parlayan burunlar
Koleksiyonun bilimle en doğrudan bağı 5 Mayıs 2018'de kondu: bir göktaşı parçasının üstünde duran bir köylü. 9 Haziran 1866'da öğleden sonra Ujhorod'un kuzeyindeki Knyahinya köyü üzerinde bir göktaşı yaklaşık 40 kilometre yükseklikte patlayıp parçalandı. Birkaç gün sonra köylü Vasil Krivyanik saman tarlasında tuhaf bir çukur gördü, iki metreden fazla kazdı ve 279,766 kiloluk bir parça çıkardı.6 Bu parça bugün Viyana Doğa Tarihi Müzesi'nde. Müze onu uzun süre bilinen en büyük taş göktaşı olarak sergilediğini yazıyor.7 Minyatürün yanına "Knyahinya Göktaşı" yazan bir otobüs durağı tabelası da asıldı.4
Ujhorodlular bu heykellere dokunuyor. Mikolayçik'i ovanın şans getirdiğine inanılıyor. Kasım 2016'da filarmoni binasının yanına konan Kukots adlı solucan için de bir inanış var: balığa çıkmadan önce burnunu ovan bol av alırmış. Heykeltıraş burnu bu yüzden büyük yaptı, daha uzun dayansın diye.4
Bu parlaklığın kimyası iyi biliniyor. Açık havadaki bronz yıllar içinde ince bir korozyon tabakasıyla, yani patinayla örtülür. Güney Kore'de Ulusal Modern ve Çağdaş Sanat Müzesi'nin 20 yılı aşkın süredir dışarıda duran 16 bronz heykeli taşınabilir Raman cihazıyla incelendi: 12'sinin yüzeyinde bir bakır sülfat minerali olan brokantit, 8'inde bakır oksit olan kuprit bulundu.8 Getty'nin bronz heykel inceleme kılavuzu, sürekli ellenen çıkıntılarda bu tabakanın aşındığını ve altındaki metalin açığa çıktığını anlatıyor.9 Mikolayçik'in külahı fotoğraflarda çevresinden açık renkte görünüyor; en çok el değen yer orası.
Kurucu gitti, döküm sürdü
Kolodko 2010'ların ikinci yarısında Budapeşte'ye taşındı. 2021 sonuna gelindiğinde 10 ülkede 120'yi aşkın mini heykel yapmıştı. Budapeşte'de çizgi film keçisi Mekk Elek'in minyatürü çalınınca yenisini döküp aynı yere koydu.3
Ujhorod'da işi heykeltıraş Roman Murnyk ve Stepan Rusnak sürdürdü. O güne kadar minyatürler yurt dışında dökülüyordu. 9 Eylül 2019'da konan Transkarpatya kiflisi, yani bölgenin hilal biçimli çöreği, ilk kez kentteki küçük bir dökümhanede döküldü.4 Yerel tur şirketi MUSE Travel'ın haritasındaki ilk 79 heykelin 33'ü Kolodko'nun, 35'i tek başına Murnyk'in imzasını taşıyor; dördünü Murnyk ile Rusnak birlikte yaptı.10 Tempo da arttı. 2023'te on, 2024'te yine on heykel eklendi.
Yeni heykellerin çoğu artık bir özel güne bağlanıyor ve bağışçı parasıyla dökülüyor. 26 Ocak 2026'da, Uluslararası Gümrük Günü'nde, Sobranetska Caddesi'ne bir gümrük memurunu köpeğiyle birlikte gösteren 80. heykel kondu. Yerin bir gerekçesi var: bir zamanlar kente giren her yolda giriş vergisi alınan bir gümrük noktası bulunuyordu, kentte toplam beş sabit nokta vardı ve bu cadde 4 numaralının yeriydi.11 Savaş da koleksiyona girdi. 31 Aralık 2022'de siperden öğrencilerine ders anlatan bir Ujhorod Ulusal Üniversitesi hocasının minyatürü kondu.4
Kayıplar da kayıtlarda duruyor. Liszt minyatürü iki kez ortadan kayboldu, Prens Laborets 2018 yazında çalındı, 2013'te konan oryantiring sporcusu aynı yıl kırıldı ve ancak Ekim 2023'te yerine döndü.4 Rus çarı I. Petro'yu bir şarap fıçısının üstünde gösteren 2015 tarihli heykel ise 12 Haziran 2023'te taşlama makinesiyle kesilip söküldü.12
Koleksiyonun şimdilik son büyük kaydı kale avlusunda. Traverten bir kemerin içine yerleştirilmiş bronz bir kiliseden oluşan eseri Murnyk yaptı ve Mukaçevo-Ujhorod Grek Katolik Piskoposluğu'nu doğuran kilise birliğinin 380. yılına adadı.2 Mikolayçik'in korkuluğa sabitlendiği Aralık 2010'dan bu yana Ujhorod'daki mini heykellerin sayısı 82'ye çıktı.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- "Маленькі й дуже маленькі: 'партизанське мистецтво' на Закарпатті", BBC News Україна, Ağustos 2018. bbc.com/ukrainian ↩
- "В Ужгороді відкрили вже 82-гу мініскульптуру: нова присвячена Ужгородській унії", Sacura News, 25 Nisan 2026. sacura.news ↩
- "Михайло Колодко", Херсонська обласна універсальна наукова бібліотека ім. Олеся Гончара, sanat bölümü biyografisi; "Михайло Колодко" maddesi, Ukraynaca Vikipedi (Jon Lord ve Mekk Elek heykelleri). art.lib.kherson.ua ↩
- "Міні-скульптури в Ужгороді: маршрут, точки на мапі, фото, опис", go-to.rest, kurulum çizelgesi ve heykel kayıtları (1-64). go-to.rest ↩
- "В Ужгороді відкрили міні-скульптурку композитору Ференцу Еркелю", RIO News, 1 Eylül 2018. rionews.com.ua ↩
- "Knyahynya Meteorite", Regional Information Center Carpathians; Knyahinya kaydı, Meteoritical Bulletin Database no. 12335 (L/LL5 sıradan kondrit, düşüş 9 Haziran 1866, toplam kütle yaklaşık 500 kg). carpaty.net ↩
- Naturhistorisches Museum Wien, Meteorit salonu (Saal V), Knyahinya. nhm.at ↩
- Heehong Kwon ve Namchul Cho, "In-situ non destructive investigation of contemporary outdoor bronze sculptures", Heritage Science, 28 Mayıs 2024. doi.org/10.1186/s40494-024-01280-8 ↩
- Ann Boulton, Susanne Gänsicke ve Shelley Sturman, "Patina", Guidelines for the Technical Examination of Bronze Sculpture, cilt 1, bölüm I.8, Getty Publications. getty.edu ↩
- MUSE Travel, Ujhorod mini heykel haritası (1-79 numaralı kayıtlar ve heykeltıraşlar). muse-travel.com ↩
- "В Ужгороді встановили 80-ту мініскульптуру, присвячену митнику", Suspilne Ujhorod, 26 Ocak 2026. suspilne.media ↩
- "В Ужгороді зрізали фігурку Петра І, яку встановили у 2015 році", Espreso.Zahid, 12 Haziran 2023. zahid.espreso.tv ↩
- Kapak fotoğrafı: Teatralna Meydanı korkuluğundaki Mikolayçik, Oleksa Yarys, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. commons.wikimedia.org ↩
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
