Şubat 1998'de ABD'deki kamu yayıncılığı gazetesi Current, Teletabiler'in PBS'te yayına girmeden önce basına gösterilen bir bölümünü anlattı. Tepedeki dev fırıldak dönmeye başlıyor, dört karakterin başındaki antenler ışıldıyor ve sinyal yeşil Dipsy'ye düşüyor. Dipsy göbeğini gururla öne çıkarıyor, öteki üçü başına toplanıyor. Karnındaki gümüş karede "Emily and Jester" adlı kısa film açılıyor. Dört yaşındaki Emily, annesiyle birlikte midillisi Jester'ın bakımını yapıyor, sonra ona biniyor. Kamera bir çocuğun göz hizasında duruyor, filmi anlatan ses de bir çocuğa ait.1

Film bitince Teletabiler "Yine, yine!" diye bağırıyor ve aynı film baştan oynuyor. Gazeteye göre yetişkin izleyiciler en çok bu anda bunalıyordu.1

Bu yazıda neler var?

Şartnamedeki madde

Teletabiler'i BBC için Ragdoll Productions yaptı. Diziyi yaratan ikiliden Anne Wood eski bir İngilizce öğretmeniydi. Senaryoları yazan Andrew Davenport ise konuşma ve dil terapisti olarak yetişmişti.1 Dizi 1997 baharında BBC Two'da başladı ve bir yıl içinde dünya çapında tartışılan bir çocuk programına dönüştü.2

Davenport, ekranın hikâyesini 2013'te The Guardian'a anlattı. BBC'nin şartlarından biri, programda gerçek çocukların canlı çekim görüntülerine yer verilmesiydi. Sorun ölçekteydi. Tinky Winky'nin boyu 8 fit 6 inç, yani yaklaşık 2,6 metreydi; bir yaşındaki çocuğun ortalama boyu ise 75 santimetre civarında.34 Davenport'a göre bu boydaki karakterler gerçek çocuklarla aynı karede dursa, onları izleyen küçük çocuklara canavar gibi görünecekti. Televizyonu karakterlerin karnına koydu. Fikrin hoşuna giden yanını da söyledi: çocuklar Teletabiler'i nasıl merakla izliyorsa, Teletabiler de karınlarındaki ekranda çocukları aynı merakla izliyordu.3

Bilgi grafiği: bir yaşındaki çocuk 75 santimetre, dört yaşındaki çocuk 103 santimetre, Tinky Winky kostümü 259 santimetre
Ekranın önündeki seyirci ile ekrandaki karakter arasındaki boy farkı. Çocuk boyları Dünya Sağlık Örgütü büyüme standartlarının ortanca değeri, kostüm boyu Davenport'un verdiği ölçü. Grafik: kafa1milyon.com.

Reading Üniversitesi'nden televizyon araştırmacısı Jonathan Bignell, 2005'te Screen dergisinde yayımlanan makalesinde bu kararın arkasında Ragdoll'un önceki bir deneyimini görüyor. Şirketin 1990-1992 yıllarında ITV için yaptığı Rosie and Jim dizisinde, kanal teknesinin içinde sıradan bir televizyon seti duruyordu. Karakterler o ekrandaki görüntüyle oynayabiliyordu, ama set hikâyeye karışmayan bir eşya olarak kalıyordu. Teletabiler'de ekran bedenin parçası oldu. Kamera karna yaklaşıyor, gümüş kare bütün görüntüyü kaplıyor ve evdeki çocuk kendini Teletabiler'le yan yana, aynı filmi seyrederken buluyor.5

Bezli astronotlar

Karakterlerin kendisi bir müze gezisinden çıktı. Wood ile Davenport, Washington'daki Smithsonian'da bir uzay sergisini gezerken Davenport'un aklına şu geldi: hantal uzay giysileriyle yürüyen astronotlar, bezli küçük çocuklara benziyordu. Ay'a inen adamların büyük başları ve kısa bacaklarıyla yeni dünyalarına zıplayarak sevindiğini anlattı. Bu gözlemden, dili de konuşmaya yeni başlayan bir çocuğunki kadar sınırlı uzay adamları tasarladı.3

Wood ise o yılların evine bakıyordu. Çocuklar duvardan ses veren, kendi kendine hareket eden eşyaların arasında büyüyordu. İkili BBC'ye "teknolojik bebekler" adını verdikleri resimli bir kitapla gitti ve 11 rakip şirketin arasından işi aldı.3 BBC Future'ın aktardığına göre karakterlerin floresan renkleri de bu temadan geliyordu. Tepedeki fırıldak bile bebek arabasına takılan rüzgâr gülüne bir göndermeydi.6

Saman balyalarının üzerine oturtulmuş mor, yeşil, sarı ve kırmızı dört Teletabi figürü; her birinin karnında gümüş renkli kare bir ekran var
Bir sonbahar sergisinde dört Teletabi figürü, 2006. Gümüş kare, dizideki karın ekranının yerini tutuyor. Fotoğraf: Jim Trottier, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons.
Bilim yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Aynı film neden iki kez oynuyor

Karın filmleri her bölümün omurgasıydı. Bignell'in tarifine göre film bitince Teletabiler "Yine, yine!" diye istiyor, film de çoğu zaman biraz kısaltılmış hâliyle yeniden oynuyordu.5 Davenport'un çocuk gözlemleri başka bir ayrıntıyı da belirlemişti. Current'ın aktardığına göre bebeklerin aynı anda hem izleyip hem dinlemekte zorlandığını görmüştü. Yerden çıkan ses boruları bu yüzden vardı: boru yükselince çocuk bakmayı bırakıp dinlemeye geçeceğini öğreniyordu.1

Tekrarın işe yarayıp yaramadığını dizinin kendisi ölçmedi.

2007'de Georgetown Üniversitesi'nden Rachel Barr ve ekibi buna yakın bir soruyu deneyle sınadı. Bu yaştaki bebeklerin videodan, canlı gösterime göre daha az hareket taklit ettiği önceki çalışmalardan biliniyordu. Ekip 12 ile 21 aylık bebeklerin bir kısmına basit hareketleri canlı gösterdi, bir kısmına aynı hareketleri videodan izletti ve video süresini canlı gösterimin iki katı tuttu. 24 saat sonra yapılan ölçümde video grubu canlı izleyen grubu yakalamıştı.7 Deneyde Teletabiler kullanılmadı. Gösterdiği şey, bu yaşta iki boyutlu ekrandan öğrenmenin tekrarla güçlendiği.

Rakamlarla
2,6 metre
Tinky Winky kostümünün boyu. Davenport'a göre gerçek çocuklarla aynı karede canavar gibi görünecekti.The Guardian, 3 Haziran 2013
2 kat
Video süresi iki katına çıkınca 12-21 aylık bebekler, canlı gösterim kadar hareket taklit etti.Barr ve ark., Developmental Psychobiology, 2007
51 çocuk
Linebarger ve Walker'ın 6 aylıktan 30 aylığa kadar izleme günlüğüyle takip ettiği çocuk sayısı.American Behavioral Scientist, 2005
120+ ülke
Teletabiler'in yayınlandığı ülke sayısı. Dizi 45 dile çevrildi.BBC Culture, 10 Kasım 2022

Ekranı övmekle suçlandı

Karın ekranı herkesi ikna etmedi. Yale Üniversitesi'nden çocuk televizyonu araştırmacısı Dorothy Singer, 1998'de ekranların televizyonu fazlasıyla övdüğünü, bebek dilinin de çocuklara iyi örnek olmadığını söyledi.1 Dizi Nisan 1998'de PBS'te başladığında kanal onu 1 yaşındaki çocuklar için yapılmış bir program diye tanıtıyordu. Amerikan Pediatri Akademisi ise Ağustos 1999'daki medya bildirisinde çocuk doktorlarından ailelere bir çağrı yapmalarını istedi: iki yaşından küçük çocuklar televizyon izlemesin. Bildiri Teletabiler'in adını anmıyordu. Gerekçesi bebeklerin beyin gelişimiydi; bu yaşta çocuğun anne babasıyla ve ona bakan kişilerle doğrudan etkileşime ihtiyacı vardı.8

İlk ölçüm 2005'te geldi. Deborah Linebarger ve Dale Walker, 51 bebeğin ailesinden 6 aylıktan itibaren üç ayda bir izleme günlüğü topladı; ebeveyn eğitimini, ev ortamını ve çocuğun bilişsel puanını hesaba kattı. 30 aylıkta Dora ve Blue's Clues izleyen çocukların kelime hazinesi daha genişti. Teletabiler izlemek ise daha az kelimeyle ve daha zayıf ifade becerisiyle ilişkili çıktı.9 Örneklem küçüktü ve birbirine benzeyen ailelerden oluşuyordu. Yazarlar da neden-sonuç ilişkisinin ve sonucun başka gruplarda tekrarlanıp tekrarlanmayacağının ayrıca araştırılması gerektiğini yazdı.9

Bilgi grafiği: Dora, Blue's Clues, Arthur, Clifford ve Dragon Tales izleyen çocuklarda daha fazla kelime ve ifade; Teletabiler izleyenlerde ikisinde de daha az; Barney ve Susam Sokağı karışık sonuç
30 aylık çocuklarda program türü ile dil becerisi arasındaki ilişki. Çalışma izleme ile dil arasındaki bağı ölçtü; Teletabiler'in dili geriletip geriletmediğini göstermedi. Grafik: kafa1milyon.com, veri: Linebarger ve Walker, 2005.

Tüpten dokunmatiğe

Ekranın bir yararı da ihracatta ortaya çıktı. BBC Culture'ın aktardığına göre dizi başka dillere seslendirilebiliyor, karındaki canlı çekim bölümleri de yayın yapılan ülkeye daha uygun görüntülerle değiştirilebiliyordu. Her değişikliği Wood onaylıyordu. Teletabiler bu sayede 120'den fazla ülkede, 45 dilde yayınlandı. Diziyi 2015'te yeniden çeken Kanadalı DHX Media, bugünkü adıyla WildBrain, tüplü televizyon görünümlü karınları dokunmatik ekranla değiştirdi.2 Kasım 2022'de Netflix'te başlayan sürüm de bu dokunmatik karınları kullanıyor ve anlatıcısı Broadway oyuncusu Tituss Burgess.2

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Bedford, K. E. (Şubat 1998). "Eh-oh!". Current. current.org ↩
  2. Fisher, T. (10 Kasım 2022). "Teletubbies: The bizarre kids' TV show that swept the world". BBC Culture. bbc.com ↩
  3. Tims, A. (3 Haziran 2013). "How we made: Teletubbies" (Anne Wood ve Andrew Davenport ile söyleşi). The Guardian. theguardian.com ↩
  4. Dünya Sağlık Örgütü (2006). WHO Child Growth Standards: Length/height-for-age. 12 aylıkta ortanca boy erkekte 75,7 cm, kızda 74,0 cm; 48 aylıkta erkekte 103,3 cm, kızda 102,7 cm. who.int ↩
  5. Bignell, J. (2005). "Familiar aliens: Teletubbies and postmodern childhood". Screen, 46(3), 373-388. doi:10.1093/screen/46.3.373 ↩
  6. BBC Future (9 Aralık 2019). "What's so fascinating about weird children's TV shows?". bbc.com ↩
  7. Barr, R., Muentener, P., Garcia, A., Fujimoto, M. ve Chávez, V. (2007). "The effect of repetition on imitation from television during infancy". Developmental Psychobiology, 49(2), 196-207. doi:10.1002/dev.20208 ↩
  8. American Academy of Pediatrics, Committee on Public Education (1999). "Media Education". Pediatrics, 104(2), 341-343. pubmed. Ayrıca: BBC News, "Child experts urge toddler TV ban", 5 Ağustos 1999, bbc.co.uk; Los Angeles Times, "Spare the Babies From 'Teletubbies' and Toy Tie-In Marketing", 18 Ocak 1999, latimes.com ↩
  9. Linebarger, D. L. ve Walker, D. (2005). "Infants' and toddlers' television viewing and language outcomes". American Behavioral Scientist, 48(5), 624-645. doi:10.1177/0002764204271505. Yazarların sınırlılık notu, aktaran: Campaign for a Commercial-Free Childhood, FTC'ye sunulan ek 7, 2007, ftc.gov ↩
  10. Görseller: kapak, Hamleys oyuncak geçidinde CBeebies otobüsünün üstündeki Teletabiler, Regent Street, Londra, 20 Kasım 2016, Robert Lamb, CC BY-SA 2.0 (geograph 5200061); karın ekranlı figürler, 2006, Jim Trottier, CC BY-SA 2.0. İkisi de Wikimedia Commons. Grafikler: kafa1milyon.com. ↩
Kategoriler ve Etiketler
Bilim teletabiler çocuk televizyonu bbc çocuk gelişimi ekran süresi dil gelişimi
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.