Türkiye haritasına bir çizgi çiz: doğuda Karlıova'dan başla, Erzincan'dan, Tokat'ın kuzeyinden, Bolu'dan geçir, Marmara Denizi'nin altından Saros Körfezi'ne çıkar. Bu çizgi Kuzey Anadolu fayı: yaklaşık bin beş yüz kilometre uzunluğunda, dünyanın en aktif ve en iyi incelenmiş yanal atımlı faylarından biri. Çizginin kuzeyinde Avrasya levhası duruyor; güneyinde Anadolu levhası, her yıl santimetrenin biraz üstünde bir hızla batıya doğru kayıyor. Sorun şu: fay boyunca kayalar birbirine kilitli. Levha ilerliyor, kilit direniyor, gerilim yıldan yıla birikiyor. Sonra bir gün kilit kırılıyor ve yılların birikimi saniyeler içinde boşalıyor. Biz buna deprem diyoruz.
Kimse, hiçbir bilim insanı, hiçbir cihaz depremin tarihini bilemiyor; tarih veren herkes bilimin dışında konuşuyor. Ama bilimin elinde tarihten daha değerli bir şey var: desen. Ve Kuzey Anadolu fayının deseni, yirminci yüzyılın en çarpıcı bilimsel hikâyelerinden biri.
- Kuzey Anadolu fayı 1939 Erzincan depreminden beri doğudan batıya, domino taşları gibi sırayla kırılıyor.
- Marmara'nın altındaki fayın hangi bölümlerinin kilitli olduğunu uydular ölçtü; 2019 ve 2025 depremleri haritayı değiştirdi.
- İBB'nin 7,5 büyüklüğündeki senaryo depremi için hesapladığı sayılar ve o sayıların nasıl okunması gerektiği.
- Sarsıntı anında yataktaysan, asansördeysen, Marmaray'daysan ne yapacağın ve kapı eşiği gibi efsanelerin doğrusu.
- Binanın yaşını ve zeminini öğrenmenin, toplanma alanını bulmanın ve ilk 72 saati planlamanın adım adım yolu.
1939'da devrilen ilk taş
26 Aralık 1939 gecesi Erzincan'da 7,9 büyüklüğünde bir deprem oldu; otuz binden fazla insan öldü. Türkiye tarihinin kayıtlı en büyük depremiydi ama hikâyenin asıl ürkütücü kısmı sonrasında ortaya çıktı. Üç yıl sonra hemen batıdaki segment kırıldı: 1942 Niksar. Ertesi yıl onun batısı: 1943 Tosya, 7,6. Bir yıl sonra yine batısı: 1944 Bolu-Gerede, 7,4. Fay, doğudan batıya doğru, domino taşları gibi sırayla deviriliyordu. Dizi sonraki on yıllarda da sürdü: 1957 ve 1967'de Adapazarı çevresi kırıldı. Ve 17 Ağustos 1999'da sıra İzmit'e geldi: 7,4 büyüklüğündeki Gölcük depremi ve üç ay sonra Düzce, on sekiz binden fazla can aldı.1
Bu göç tesadüf değil. 1997'de yerbilimciler Ross Stein, Aykut Barka ve James Dieterich mekanizmayı hesapladı: bir segment kırıldığında kendi üzerindeki gerilimi boşaltır ama o gerilimin bir kısmını komşu segmentlerin üzerine yükler.1 Her deprem, yanındaki taşı devrilmeye biraz daha yaklaştırır. Nitekim aynı ekip bu hesapla İzmit çevresini yüksek riskli ilan etmişti; iki yıl sonra 1999 depremi tam orada oldu. Bilim tarih veremedi ama yeri bilmişti.
Sıradaki taş: Marmara'nın altındaki boşluk
Şimdi haritaya tekrar bak. 1999'da İzmit kırıldı. Fayın daha batısında, 1912'de Şarköy-Mürefte depremiyle kırılan Ganos segmenti var. İkisinin arasında, Marmara Denizi'nin altında, yaklaşık yüz elli kilometrelik bir bölüm duruyor ve bu bölüm yirminci yüzyılın deprem dizisine hiç katılmadı.2 Sismologlar buna "sismik boşluk" diyor: uzun süredir kırılmamış, dolayısıyla gerilim biriktirmiş fay parçası. Bu parçanın doğu yarısının en son 1766'da, İstanbul'a yakın kolunun ise 1894'te büyük deprem ürettiği düşünülüyor. Yılda 2,3-2,4 santimetre kayan bir levha sınırında iki yüz altmış yıl birikim, beş metreyi aşan bir kayma açığı demek.2 Fay o hareketi eninde sonunda yapacak; soru, taksitle mi yoksa tek seferde mi.
Son on yılda bu boşluğun içi de haritalandı ve ortaya önemli bir ayrıntı çıktı: fayın her noktası aynı derecede kilitli değil. Alman GFZ yer bilimleri merkezi ile Türk araştırmacıların deniz tabanı ölçümlerine dayanan 2023 tarihli çalışmasına göre boşluğun batı ucu, Tekirdağ açıkları, hareketin yarısına yakınını sessizce "sürünerek" boşaltıyor; yani orada gerilim görece az birikiyor. Doğuya, İstanbul'a yaklaştıkça sürünme azalıyor ve Adalar açıklarındaki bölüm tam kilitli görünüyor.3 Şehrin hemen güneyindeki parça, boşluğun en gergin yeri.
Fay bu arada sessiz de durmadı. Eylül 2019'da Silivri açıklarında 5,8 büyüklüğünde bir deprem İstanbul'u salladı. 23 Nisan 2025'te aynı bölgede bu kez 6,2 büyüklüğünde bir deprem oldu; AFAD'ın ön değerlendirme raporuna göre kırılan yer, boşluğun ortasındaki yaklaşık kırk kilometrelik Kumburgaz segmentiydi ve ilk yirmi iki saatte 272 artçı kaydedildi.4 Bu iki deprem boşluğun küçük parçalarını kırdı ama ana soruyu kapatmadı: 6,2'lik bir deprem, aşağıda hesabını göreceğin gibi, 7,5'lik bir depremin enerjisinin yüzde birkaçını bile boşaltmaz. Kandilli'nin aynı depreme ilişkin raporu da bunu açıkça söylüyor: kırılan alan, kırılması beklenen sismik boşluğun tamamını kapsamıyor.5
O günkü hesap, bugünkü hesap
Peki "olasılık" dediğimiz sayılar nereden geliyor? Bu sayıların en ünlüsü, 1999 depreminin hemen ardından yapılan bir hesap. 2000 yılında Tom Parsons ve arkadaşları, İstanbul'un son bin beş yüz yılda on iki kez ağır deprem hasarı gördüğü tarihsel kaydından yola çıkıp üç katmanlı bir hesap yaptı. Sadece ortalamaya bakarsan otuz yılda kuvvetli sarsıntı olasılığı yüzde 15-25 çıkıyordu. Fayların döngüsünde geç kalındığını hesaba katınca yüzde 49'a tırmanıyordu. 1999 İzmit depreminin Marmara segmentine yüklediği ek gerilimi de ekleyince yüzde 62'ye ulaşıyordu.6 Aynı araştırmacının 2004'teki güncellemesi, 2034'e kadar 7 ve üzeri büyüklükte bir Marmara depremi için yüzde 35-70 aralığını verdi.7
Şunu bilerek oku: bunlar o günkü veriyle, o günkü yöntemle yapılmış hesaplar. Aradan çeyrek yüzyıl geçti, hesabın penceresi olan 2030'lara geldik ve fayın davranışına dair bilgi arttı. 2025'in sonunda yayımlanan bir çalışma, Sezim Ezgi Güvercin ve Sylvain Barbot'nun fay simülasyonu, tartışmayı yeni bir yere taşıdı: ekip, fayın geometrisini, tortul kalınlığını ve sıcaklığını içeren üç boyutlu bir modelde on bin yıllık deprem döngüsü koşturdu. Modelde fay hiçbir zaman tek parça hâlinde kırılmadı; Orta Havza'daki kalın tortul ve ısı anomalisi doğal bir fren görevi gördü, depremler 7,3'ü aşmadı. Batı bölümü yaklaşık yüz elli yılda bir 7,2-7,3'lük düzenli depremler üretirken İstanbul'a yakın doğu bölümü daha küçük, daha düzensiz, 6,5-7,1 aralığında kırılmalar gösterdi.8 Yıllardır konuşulan "fay tek seferde kırılırsa 7,6" senaryosu bu modelde desteklenmiyor; ama model yazarlarının kendisi de uyarıyor: parçalı kırılma riski azaltmaz, şehre yakın ve kısa aralıklı orta-büyük depremler de ağır hasar verebilir.
Bugün dürüst özet şu: resmî planlama 7,5 büyüklüğünde bir senaryo depremi üzerine kurulu, yeni simülasyonlar üst sınırı 7,3 civarında görüyor, parçalı senaryolarda 6,5-7,1 arası birden çok deprem konuşuluyor. Yani beklenen büyüklük tek bir sayı değil, 7,0 ile 7,6 arasında bir bant. Parsons'ın yüzde 62'sini güncelleyen, aynı kapsamda hakemli yeni bir olasılık hesabı ise henüz yayımlanmadı; kim sana bugün için kesin bir yüzde söylüyorsa, o sayı 2000-2004 hesaplarının tekrarıdır. Olasılığın tam değeri tartışmalı, yönü değil: Marmara'nın altında gerilim birikmeye devam ediyor.
Bu sayıları doğru okumak önemli. Yüzde 62, "deprem yarın olacak" demek değil; yazı tura biraz hileli demek. Ve madalyonun öbür yüzü de var: yüzde 38 ihtimalle o otuz yılda büyük sarsıntı olmayabilir. Bilim burada hava durumu gibi konuşuyor: yağmur garantisi yok ama bulutlar birikmiş, şemsiyeyi almamak akıl kârı değil.
Kandilli ile AFAD neden farklı büyüklük açıklıyor?
Her depremden sonra aynı soru dolaşıyor: biri 6,6 diyor, öbürü 6,9; hangisi doğru? İkisi de. İki kurum aynı depremi kendi istasyon ağıyla, kendi yer kabuğu modeliyle ve çoğu zaman farklı büyüklük türüyle çözüyor. Kandilli genellikle yerel büyüklüğü (ML) hızlıca duyurur; AFAD moment büyüklüğünü (Mw) esas alır. Moment büyüklüğü depremin fiziksel enerjisini en doğru yansıtan ölçüdür ama hesabı zaman alır; ilk dakikalardaki otomatik çözümler sonradan elle güncellenir.9 Resmî kayıtlara geçen sayı ise bellidir: mevzuata göre depremin büyüklüğünü kamuoyuna resmî olarak yalnızca AFAD duyurur.4 Küçük farklar hata değil, yöntem çeşitliliğinin doğal sonucu.
Telefonuna gelen o uyarı: erken uyarı nerede?
23 Nisan 2025 depreminde binlerce kişinin telefonu sarsıntıdan saniyeler önce çaldı. O uyarı devletten değil, Google'dan geldi: Android telefonlar, bir bölgedeki sabit duran cihazların ivme sensörlerinden depremin ilk ve hızlı dalgasını (P dalgası) yakalayıp asıl yıkıcı dalga (S dalgası) ulaşmadan bildirim gönderiyor.10 Kazanılan süre uzaklığa bağlı: merkez üssüne yakınsan sıfıra iner, uzaktaysan 10-30 saniyeyi bulabilir. Çalışması için telefonun Android olması, internete bağlı olması ve konum ile deprem uyarıları ayarlarının açık olması gerekiyor; iPhone'larda bu sistem yok. Sınırlarını da bil: sistem 6 Şubat 2023'ün ilk depreminde büyüklüğü düşük hesaplayıp milyonlarca kişiye en üst düzey uyarıyı gönderememişti; Google bunu sonradan kabul edip algoritmayı güncelledi.10 Türkiye'de halka açık kamusal bir erken uyarı sistemi ise henüz yok; Kandilli'nin 2002'den beri işlettiği erken uyarı ağı vatandaşın telefonuna değil, Marmaray ve doğalgaz şebekesi gibi kritik altyapıya sinyal veriyor. Birkaç saniye azımsanacak süre değil: çök-kapan-tutun pozisyonu almaya, ocağı kapatmaya, asansöre binmekten vazgeçmeye yetiyor.
Benim semtim, benim binam
Aynı deprem her semtte aynı sallamaz. Sarsıntı dalgası sağlam kayada hızlı ve kısa titreşir; gevşek alüvyona, yani dere ve deniz dolgusu toprağa girince yavaşlar, genliği büyür ve daha uzun sürer. Katı zemin masa gibi titrer, yumuşak zemin tabaktaki jöle gibi sallanır. Bu yüzden 1999'da merkez üssünden yüz kilometre uzaktaki Avcılar, İstanbul'un en ağır hasar alan ilçesi oldu: ilçede 274 kişi hayatını kaybetti, bin yedi yüzü aşkın konut ağır hasar gördü. Hasar incelemeleri gevşek zemini, yer altı suyunu ve bina kalitesini birlikte işaret etti.11
İyi haber: İstanbul'un zemini sokak sokak haritalandı. İBB'nin Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü, Avrupa yakası için 2007'de, Anadolu yakası için 2009'da mikrobölgeleme projelerini tamamladı; bu çalışmalar ve ilçe ilçe risk kitapçıkları depremzemin.ibb.istanbul adresinde açık.12 Oturduğun ilçenin kitapçığını indirip kendi mahalleni görebilirsin. Ama zemin, denklemin yarısı. Öbür yarısı bina ve orada söz sende.
- 1. Yaşını bul. Tapun ya da kira kontratındaki bağımsız bölüm bilgisiyle ilçe belediyesinin imar arşivinden yapı ruhsatını ve yapı kullanma izin belgesini isteyebilirsin; birçok belediye bu sorguyu e-Devlet üzerinden de sunuyor. Kritik eşik 2000: 1999 depreminden sonra deprem yönetmeliği sıkılaştı ve 2001'de bağımsız yapı denetimi zorunlu oldu. 2000 öncesi bina otomatik olarak çürük değildir ama denetimsiz bir dönemin ürünüdür; 2018 sonrası binalar ise bugünkü en güncel yönetmeliğe tabidir.
- 2. Riskli yapı tespiti yaptır. Bakanlığın lisans verdiği kuruluşlardan birine, maliklerden birinin başvurusu yeterli; tapu ve kimlikle başvuruluyor, kuruluş binadan beton örneği (karot) alıp donatıyı tarıyor. Ücret binanın metrekaresine göre Bakanlığın her yıl yayımladığı birim fiyat tarifesinden hesaplanıyor. Rapor "riskli" çıkarsa sonuç maliklere e-Devlet üzerinden tebliğ ediliyor ve on beş gün askıda kalıyor; bu sürede itiraz hakkın var. Riskli raporu yıkımın başlangıcıdır, o yüzden başvurmadan önce kat maliklerince konuşulması gerekir.13
- 3. Kiracıysan. Tespit başvurusunu malik yapar ama sonuç seni de bağlar: bina riskli çıkıp yıkıma giderse tahliye desteği oturan kişiye, yani kiracıya ödenir. Ev sahibinden binanın ruhsat ve tespit durumunu sormak en doğal hakkın.
- 4. Devlet desteğini bil. İstanbul'a özel "Yarısı Bizden" kampanyasında riskli çıkan konut için 875 bin TL hibe, 875 bin TL uzun vadeli kredi ve 125 bin TL taşınma desteği veriliyor; kampanya 2027 sonuna kadar uzatıldı. Başvuru e-Devlet'ten değil, riskli yapı tespiti ve kat irtifakı sonrası ilçe belediyesinden yapılıyor.14
Binan sağlam ama "çok sallanıyor" diye kaygılanıyorsan rahatlatıcı bir haber: esnemek binanın görevi, kusuru değil. Neden böyle olduğunu depremde binanın çok sallanması yazısında anlattık.
Olursa ne olur?
İBB, 2020'de yayımladığı kayıp tahmin çalışmasında 7,5 büyüklüğünde bir senaryo depremini şehrin 1 milyon 166 bin binasına tek tek uyguladı. Sonuçlar tek sayı değil aralık olarak okunmalı, çünkü depremin saati, kırılmanın yeri ve modelin varsayımları sonucu büyütüp küçültüyor. Senaryoya göre binaların yaklaşık yüzde 3'ü ağır, yüzde 1'i çok ağır hasar alıyor; orta ve üzeri hasarlı bina sayısı 194 bin civarında, yani stokun altıda biri. Can kaybı tahmini gece senaryosunda 14 bin, gündüz senaryosunda 12 bin dolayında; ağır yaralı sayısı 7-8 bin, hastane başvurusu 37-40 bin aralığında. Aynı çalışmanın benzetim senaryoları bu sayıların bir buçuk katına çıkabileceğini, daha seyrek ama daha büyük senaryolarda ise birkaç katına ulaşabileceğini söylüyor.15
Bu sayılar ürkütücü ama iki şeyi daha söylüyorlar. Birincisi: senaryoda binaların yüzde 96'sı ağır hasar almıyor. İstanbul'un sorunu şehrin tamamı değil, tespit edilebilir ve dönüştürülebilir bir azınlık. İkincisi: sayılar sabit değil. Kitapçıkların yayımlandığı 2020'den bu yana yüz binlerce konut dönüştü; her dönüşen bina o tablodan bir satır siliyor. Senaryo kader değil, yapılacak işin ölçüsü.
Peki tsunami?
Marmara'da tsunami olur mu sorusunun cevabı tarihte yazılı: 1509 "Küçük Kıyamet" depreminde dalgalar İstanbul surlarını aştı, 1894 depreminde Karaköy rıhtımında deniz 4 metre yükseldi, 1999'da İzmit Körfezi'nde denizaltı heyelanı Değirmendere sahilini yuttu. 2025'in 6,2'lik Silivri depreminde bile Kandilli altı dakika içinde tsunami uyarısı yayımladı; kıyı istasyonları 2 ila 6 santimetrelik deniz seviyesi değişimi ölçtü.5 Ama buradaki kelimeye dikkat: Marmara tsunamisi, okyanusta binlerce kilometre yol alıp kıyıyı silen Japonya tipi dalga değildir. Kandilli'nin hesaplarına göre Marmara'da depremin kendisinin üretebileceği dalga en çok 2 metre civarında; asıl tehlike depremin tetikleyeceği denizaltı heyelanları, onlar eklendiğinde dalga kıyının bazı noktalarında 4-6 metreyi bulabiliyor, dere yataklarından bir kilometreye kadar içeri sokulabiliyor ve kıyıya varışı 6-10 dakika kadar kısa olabiliyor.16
İBB ile ODTÜ'nün modellemesine göre dalgadan en çok etkilenecek kıyılar güneye bakan şeritler: Adalar, Tuzla-Maltepe-Kadıköy hattı ve Avrupa yakasında Yenikapı, Bakırköy, Avcılar, Beylikdüzü, Büyükçekmece, Silivri kıyıları.16 Kıyıda yaşıyorsan kural basit: büyük bir depremden sonra denizin çekilmesini ya da uyarıyı bekleme, sahilden birkaç yüz metre içeri ve yüksek bir yere yürü. Marmara'da dakikalar içinde gelen bir dalga için bu kadarı yeterli koruma.
Sarsıntı anında neredeysen
Büyük deprem ortalama 30-50 saniye sürer ve o süre boyunca ayakta durmak bile zordur. Plan basit olmalı ve nerede olduğuna göre değişmeli.
Yataktaysan kal. Kalkıp koşmaya çalışan, karanlıkta cam ve devrilen eşya arasında yaralanır. Yüzükoyun dön, yastığı başına ve ensene kapat, sarsıntı bitene kadar bekle. Zaten yatak, çevresi doğru hazırlanmışsa (üstünde raf yok, yanında devrilecek gardırop yok) evin en güvenli yerlerinden biridir.
Yüksek kattaysan ilk hissettiğin şey uzun, gemi gibi bir salınım olur; yüksek yapılar sarsıntıyı alt katlardan farklı ve daha geniş sallanarak taşır. Merdivene ve asansöre koşma: sarsıntı sırasında merdivenler binanın en kırılgan yerlerindendir. Sağlam bir masanın yanında ya da altında çök-kapan-tutun yap, bitince merdivenden in.
Asansördeysen bütün kat düğmelerine bas ve açılan ilk katta çık. Sarsıntı dışarıdayken başladıysa asansöre hiç binme; elektrik kesilirse kabinde mahsur kalırsın.
Metrodaysan ya da Marmaray'daysan en kötü yerde olduğunu düşünebilirsin ama durum tersine yakın. Marmaray'ın tüp tüneli, faya 16 kilometre mesafede 7,5 büyüklüğünde bir tasarım depremine göre, iki ucunda esnek sismik contalarla inşa edildi; tünelde 26 ivmeölçer sürekli ölçüm yapıyor ve eşik aşıldığında trenler otomatik durduruluyor. 2025 Silivri depreminde sistem sarı alarm verdi ve işletme kontrolle sürdü.17 Yapman gereken tek şey trende kalmak, tutunmak ve anonsları beklemek; raylara inmek sarsıntıdan daha tehlikelidir.
Arabadaysan yol kenarına çek ve içinde bekle; araba sana çelik bir kabuk sağlar. Nerede durduğuna dikkat et: köprü, viyadük, alt geçit, tünel ağzı, bina cephesi ve elektrik direği yanında durma. Sarsıntı bitince de yola hemen devam etme; yol hasarlı olabilir ve ana arterler acil araçlara lazım.
Sokaktaysan tehlike üstten gelir: cam, balkon, saksı, klima motoru, kiremit. Bina cephelerinden uzaklaş, açık bir alana geç, çantanla ya da kollarınla başını koru. Elektrik tellerinden ve direklerden uzak dur.
AVM'de, sinemada, okuldaysan en büyük tehlike çoğu zaman sarsıntı değil izdiham olur. Çıkışa koşan kalabalığa katılma; koltukların arasına çök, başını koru, sarsıntı bitince görevlilerin yönlendirdiği çıkıştan sakin yürü.
- "Kapı eşiğine geç" → Hayır. Bu öğüt, kapı lentosu evin en sağlam kirişi olan eski kerpiç evlerden kalma. Betonarme binada kapı boşluğu diğer yerlerden sağlam değildir; üstelik savrulan kapı kanadı elini ve başını ezebilir. Doğrusu çök-kapan-tutun.
- "Yaşam üçgenine sığın" → Güvenme. Enkazda boşluklar gerçekten oluşuyor ama nerede oluşacağını önceden kimse bilemez; arama kurtarma uzmanlarına göre o boşluklar tesadüfidir. AFAD dahil dünyadaki afet kurumlarının ortak önerisi, sağlam bir eşyanın yanında ya da altında çök-kapan-tutun.18
- "Balkondan atla, dışarı koş" → Asla. Deprem yaralanmalarının büyük bölümü düşen eşyadan ve panikle kaçarken olur. 20-40 saniyelik sarsıntıda merdiven inip sokağa çıkmaya çalışmak, cam ve beton yağmurunun altına koşmaktır.
- "Küçük depremler enerjiyi boşaltıyor" → Matematik tutmuyor. Büyüklük ölçeği logaritmiktir: her 1 birim artış yaklaşık 32 kat enerji demektir.19 7,2'lik tek bir depremin enerjisi için yaklaşık bin tane 5,2'lik gerekir. Yani arka arkaya gelen küçük sarsıntılar bekleneni "eritmez". Küçük depremlerin kümelenince neye benzediğini Saimbeyli deprem fırtınası yazısında anlattık.
İlk 72 saat
Afet yönetiminin ezberi nettir: büyük depremden sonraki ilk 72 saatte yardım her kapıya yetişemez; o sürede ailenin planı, devletin planından daha hızlıdır. Bu yüzden ilk üç günün hazırlığı bugünden yapılır.
Toplanma alanını bugün öğren. e-Devlet'e gir, arama kutusuna "toplanma alanı" yaz ve Afet ve Acil Durum Toplanma Alanı Sorgulama hizmetini aç. İl, ilçe ve mahalleni seç, haritada evine en yakın alanı bul, adresini ve koordinatını telefonuna kaydet. Sonra en önemli adım: oraya bir kez yürü. Afet günü harita uygulaması çalışmayabilir; ayakların yolu bilsin ve aileyle "burada buluşuyoruz" diye sözleş.
Sarsıntı bitince önce kendine, sonra yanındakine bak. Gaz vanasını, elektrik sigortasını ve su vanasını kapat; gaz kokusu varsa kibrit ve elektrik düğmesine dokunmadan binayı terk et. Binadan çıkarken asansör yok, ayakkabı var: yer cam doludur. Hasar gördüğünü düşündüğün binaya, artçılar sürerken kesinlikle geri girme; 2025'teki 6,2'lik depremde bile ilk günde 272 artçı kaydedildi,4 büyük bir depremde artçılar haftalarca sürer ve ana şokta yaralanan bina artçıda yıkılabilir. Binanın resmî hasar durumu, Bakanlık ekiplerinin tespitinden sonra e-Devlet'teki hasar tespit sorgulama hizmetinden görülür; sonuca itiraz hakkın var.
Telefonu doğru kullan. Deprem sonrası herkes aynı anda arama yapınca şebeke çöker. Arama yerine kısa mesaj ve internet tabanlı mesajlaşma çok daha az kapasite kullanır ve ulaşma şansı yüksektir. Şehir dışından bir akrabayı "haber merkezi" yap: herkes ona tek mesaj atsın, bilgiyi o dağıtsın. Telefonda bir de gerçekten acil durum varsa 112 var; hattı meşgul etmemek de bir yardımdır.
Çantayı eksiksiz kur. AFAD'ın rehberine göre çanta ilk 72 saat için hazırlanır ve altı ayda bir güncellenir.20 İskeleti şu: kişi başı günde yaklaşık 3 litre içme suyu; konserve, kuru meyve, tahin-pekmez gibi dayanıklı gıda; düdük, el feneri, pilli radyo ve yedek piller; dolu powerbank; ilk yardım seti. Üstüne evin kendi gerçeklerini ekle: düzenli kullanılan ilaçların en az bir haftalık yedeği ve yedek gözlük; bebek varsa mama ve bez, evcil hayvan varsa maması ve sağlık karnesi; mevsime uygun giysi ve yağmurluk; bozuk para dahil bir miktar nakit, çünkü elektrik yoksa POS da ATM de yok. Kimlik, tapu, DASK poliçesi ve diplomaların fotokopisini su geçirmez poşette çantaya koy; asıllarının fotoğrafını da buluta yedekle, enkaz altında kalan evrak telefonundan geri gelir. Çanta kapıya yakın, herkesin bildiği yerde dursun; bir eşini de arabaya ya da iş yerine koy.
DASK'ını yaptır ve yenile. Zorunlu deprem sigortası binanın hasarını karşılar; Ekim 2026 itibarıyla azami teminat 2026 başındaki tarifeyle 2,1-2,3 milyon TL bandında ve her ay üretici fiyat endeksiyle otomatik artıyor.21 Yüz metrekarelik bir dairenin yıllık primi ilçene göre birkaç bin lira; poliçenin güncel olup olmadığını e-Devlet'ten bir dakikada görürsün. DASK enkazı geri getirmez ama hayatı yeniden kurmayı mümkün kılar.
Ve evin içini unutma: devrilebilecek dolapları, kitaplıkları, televizyonu duvara sabitle; yatağı pencereden ve ağır eşyadan uzaklaştır; avize ve klima montajını kontrol ettir. Deprem yaralanmalarının önemli bölümü yıkılan binadan değil, devrilen eşyadan olur ve bu, bir hafta sonunda sıfıra indirebileceğin tek risk kalemidir.
Tarih soranlara ne demeli?
Ne zaman biri televizyonda "şu tarihte deprem olacak" dese, cevap aynı: gezegen üzerinde depremin gününü öngörebilen tek bir kurum, tek bir yöntem, tek bir insan yok. Denendi; hayvan davranışlarından radon gazına, elektromanyetik sinyallerden ay evrelerine kadar her şey test edildi ve hiçbiri güvenilir çıkmadı. Bilimin dürüst cevabı iki parçalı: yerini biliyoruz, zamanını bilmiyoruz. Marmara'nın altındaki o yüz elli kilometre, yarın da kırılabilir, kırk yıl sonra da. Bu belirsizlik korkutucu görünebilir ama aslında işimizi kolaylaştırıyor: tarih bilinmediğine göre, hazırlığın tek doğru zamanı bugün.
İnsanları depremler değil, binalar öldürür. Sismolojinin en eski ve en doğru özdeyişi
1939'dan beri devrilen taşların hikâyesi karamsar bir hikâye değil; ne olacağını kabaca bilen, dolayısıyla hazırlanma şansı olan ilk kuşaklardan biriyiz. Erzincan'daki dedelerimizin böyle bir haritası yoktu. Bizim var: fayın kilitli bölümleri uyduyla ölçülüyor, ilçelerin zemini sokak sokak haritalanmış, senaryolar bina bina hesaplanmış durumda. Haritası olan birinin yapacağı en mantıklı şey de belli: rotayı bilip yola ona göre çıkmak. Bu hafta sonu iki saatini ayır; çantanı kur, kitaplığı sabitle, toplanma alanına yürü, binanın ruhsat yılına bak. Dördü de bitince bu yazının işi bitmiş demektir.
Resmî belgeler ve raporlar
Bu yazıda kullanılan resmî raporların kamuya açık nüshalarını, kaynağı kaybolmasın diye kendi sunucumuzda da saklıyoruz. Hepsi kurumların yayımladığı asıllardan indirildi; kaynak adresleri ve erişim tarihleri her satırda yazılı. Görüntüle bağlantısı belgeyi yeni sekmede, tarayıcının kendi PDF okuyucusunda açar.
7,5'lik senaryo depreminde Avcılar için bina hasarı, can kaybı ve altyapı tahminleri; 39 ilçenin tamamının kitapçığı İBB'nin sayfasında.
Kaynak: depremzemin.ibb.istanbul, erişim 5 Ekim 2026Deprem ve denizaltı heyelanı kaynaklı tsunami senaryoları, kıyı ilçelerde beklenen dalga yükseklikleri ve tehlike haritası.
Kaynak: depremzemin.ibb.istanbul, erişim 5 Ekim 2026Depremin parametreleri, Kumburgaz Segmenti üzerindeki yeri, artçı dağılımı ve ivme kayıtları.
Kaynak: deprem.afad.gov.tr, erişim 5 Ekim 2026Deprem ve artçı analizi; altıncı dakikada verilen tsunami uyarısı ve kıyı istasyonlarında ölçülen deniz seviyesi değişimleri.
Kaynak: koeri.boun.edu.tr, erişim 5 Ekim 2026Aile afet planı nasıl yapılır: buluşma noktaları, bölge dışı bağlantı kişisi, çanta içeriği ve kontrol listesi.
Kaynak: kocaeli.afad.gov.tr, erişim 5 Ekim 20262026 DASK primleri, risk grupları, metrekare bedelleri ve azami teminat tutarı.
Kaynak: resmigazete.gov.tr, erişim 5 Ekim 2026Riskli yapı tespiti kimin başvurusuyla, hangi lisanslı kuruluşlarca, hangi usulle yapılır; itiraz ve tebligat süreci.
Kaynak: csb.gov.tr, erişim 5 Ekim 2026Guvercin ve Barbot'nun 2025 tarihli fay simülasyonu makalesi yayıncı kısıtı nedeniyle burada barındırılmıyor; açık erişimli tam metni Nature'ın sitesinde. İBB mikrobölgeleme ve zemin haritaları tek bir PDF olarak yayımlanmıyor; harita portalı depremzemin.ibb.istanbul adresinde.
Sık sorulan sorular
İstanbul depremi ne zaman olacak?
Bilinmiyor ve bilinemiyor. Depremin tarihini öngörebilen bir yöntem dünyada yok; sosyal medyada tarih veren hesapların tutturma oranı, rastgele tahminden farksız. Bilimin verebildiği şey olasılık ve o olasılık otuz yıllık pencerede yüksek. Tarih bilinmediği için hazırlığın doğru zamanı hep aynı: bugün.
Beklenen deprem kaç büyüklüğünde olacak?
Tek sayı yok, bant var: 7,0 ile 7,6 arası. Resmî senaryolar 7,5 üzerine kurulu; 2025'te yayımlanan fay simülasyonu üst sınırı 7,3 civarında görüyor ve fayın 6,5-7,1'lik parçalar hâlinde kırılmasını daha olası buluyor. Parçalı kırılma "kurtulduk" demek değil; şehre yakın 6,5'lik bir deprem de ağır hasar verebilir.
İstanbul'un en riskli ilçeleri hangileri?
Faya yakınlık ve zemin birlikte okunur: güney kıyı şeridi, özellikle yumuşak ve dolgu zeminli bölgeler (Avcılar-Küçükçekmece hattı, Zeytinburnu-Fatih sahili, Tuzla-Kartal kıyısı) sarsıntıyı daha güçlü hisseder. Ama ilçe genellemesi yanıltır: aynı mahallede kaya üstünde sağlam bina ile dolgu üstünde eski bina bambaşka kaderler yaşar. Kendi ilçenin sayfası için İBB'nin 39 kitapçığından seninkini indir.
Depremde kaçıncı kat daha güvenli?
Sorunun kendisi yanlış yerden bakıyor: yıkılan bina bütün katlarıyla yıkılır, ayakta kalan binada bütün katlar ayakta kalır. Üst katlar daha geniş salınır ve bu korkutucudur ama tehlikenin ölçüsü değildir. Enerjini kat seçmeye değil bina seçmeye ve binanı öğrenmeye harca.
DASK neyi karşılar, neyi karşılamaz?
DASK binanın kendisini sigortalar: temeller, duvarlar, çatı, ortak alanlar. Eşyanı, kira kaybını ve arsa değerini karşılamaz; eşya için isteğe bağlı konut sigortası gerekir. Azami teminat 2026 başı tarifesiyle 2,1-2,3 milyon TL bandında ve her ay enflasyonla güncelleniyor. Poliçesiz dairede elektrik ve su aboneliği bile açılmıyor; yine de her dört konuttan birinin poliçesi süresi geçmiş durumda.
Depremi hayvanlar önceden hisseder mi?
Saniyeler önce evet, günler önce hayır. Hayvanlar insanın hissetmediği ilk P dalgasını ve küçük öncü titreşimleri algılayabilir; kedinin deprem başlamadan hemen önce fırlaması bu yüzden. Günler öncesinden deprem haber veren hayvan davranışı ise onlarca çalışmada test edildi ve güvenilir bir sinyal bulunamadı.
İstanbul'dan taşınmak mantıklı mı?
Taşınmak kişisel bir karar ama hesabı doğru kur: Türkiye'nin nüfusunun büyük bölümü deprem üretebilen fayların menzilinde yaşıyor; İzmir, Bursa, Antalya ve Ankara'nın çevresi de kendi faylarına komşu. Riski asıl belirleyen şehir değil, bina ve zemin. Sağlam zeminde 2000 sonrası denetimli bir bina, şehir değiştirmekten daha kesin bir sigortadır.
Çocuğuma depremi nasıl anlatırım?
Felaket diliyle değil, beceri diliyle. "Yer bazen sallanır, biz de ne yapacağımızı biliriz" çerçevesi kur; çök-kapan-tutun hareketini oyun gibi birlikte prova et, çantayı birlikte hazırla, el fenerini çocuğun seçsin. Araştırmalar da gündelik deneyim de aynı şeyi söylüyor: çocuğu en çok rahatlatan şey, anne babasının panik değil plan sahibi olduğunu görmek.
Marmara depremi tsunami yapar mı?
Yapabilir; 1509 ve 1894'te yaptı, 2025'in 6,2'lik depreminde bile uyarı verildi. Ama ölçek okyanus tsunamilerinden farklı: deprem kaynaklı dalga en çok 2 metre civarında hesaplanıyor, denizaltı heyelanı eklenirse yer yer 4-6 metre. Kıyıda yaşıyorsan planın da ölçüsü belli: dalga kıyıya 6-10 dakikada ulaşabildiği için büyük sarsıntıdan hemen sonra sahilden birkaç yüz metre içeri ve yüksek bir yere yürümek yetiyor.
- Toplanma alanı sorgulama · e-Devlet, evine en yakın afet toplanma alanı.
- DASK poliçe sorgulama · e-Devlet, poliçen güncel mi; tarife ve teminat için dask.gov.tr.
- İBB deprem ve zemin portalı · mikrobölgeleme çalışmaları ve 39 ilçenin risk kitapçıkları.
- AFAD çanta rehberi · deprem çantasında ne olmalı; riskli yapı ve Yarısı Bizden için Bakanlık duyurusu.
Bu sayfa yaşayan bir referanstır: deprem bilimi, resmî senaryolar veya destek programları değiştikçe güncellenir. Son güncelleme 5 Ekim 2026; bu turda 2023 GFZ kilitlenme ölçümleri, 23 Nisan 2025 Silivri depremi raporları ve Guvercin-Barbot fay simülasyonu eklendi.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Stein, R.S., Barka, A.A. & Dieterich, J.H. (1997). "Progressive Failure on the North Anatolian Fault since 1939 by Earthquake Stress Triggering", Geophysical Journal International 128: 594-604. ↩
- Bohnhoff, M. ve ark. (2013). "An Earthquake Gap South of Istanbul", Nature Communications 4: 1999. ↩
- Becker, D., Martínez-Garzón, P., Wollin, C., Kılıç, T. & Bohnhoff, M. (2023). "Variation of Fault Creep Along the Overdue Istanbul-Marmara Seismic Gap in NW Türkiye", Geophysical Research Letters 50: e2022GL101471. ↩
- AFAD Deprem Dairesi Başkanlığı (2025). "23 Nisan 2025 Marmara Denizi - Silivri (İstanbul) Açıkları Mw 6.2 Depremine İlişkin Ön Değerlendirme Raporu". PDF ↩
- Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve DAE (2025). "Silivri Açıkları-İstanbul (Marmara Denizi) M6.2 Depremi Ön Değerlendirme Raporu", 8 Mayıs 2025 güncellemesi. PDF ↩
- Parsons, T., Toda, S., Stein, R.S., Barka, A. & Dieterich, J.H. (2000). "Heightened Odds of Large Earthquakes Near Istanbul: An Interaction-Based Probability Calculation", Science 288: 661-665. ↩
- Parsons, T. (2004). "Recalculated Probability of M≥7 Earthquakes Beneath the Sea of Marmara, Turkey", Journal of Geophysical Research 109: B05304. ↩
- Guvercin, S.E. & Barbot, S. (2025). "Persistent Rupture Segmentation of the Main Marmara Fault", Communications Earth & Environment 6, DOI: 10.1038/s43247-025-03007-4. ↩
- Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi, "Depremin Büyüklüğü" bilgi sayfası (koeri.boun.edu.tr/bilgi/buyukluk.htm): yerel büyüklük (ML) ile moment büyüklüğü (Mw) tanımları ve yöntem farkları. ↩
- Google, "Android Earthquake Alerts System" teknik dokümantasyonu (support.google.com) ve Google'ın 6 Şubat 2023 performans analizi; sistemin ilk şokta yetersiz uyarı verdiği şirket tarafından 2025'te doğrulandı. ↩
- Dalgıç, S. (2004). "Factors Affecting the Greater Damage in the Avcılar Area of Istanbul During the 17 August 1999 Izmit Earthquake", Bulletin of Engineering Geology and the Environment 63: 221-232. Resmî hasar kayıtları: Avcılar'da 274 can kaybı, 1.736 ağır hasarlı konut. ↩
- İBB Deprem ve Zemin İnceleme Müdürlüğü: Avrupa Yakası Güneyi Mikrobölgeleme Projesi (2007), Anadolu Yakası Mikrobölgeleme Projesi (2009) ve proje arşivi (depremzemin.ibb.istanbul). ↩
- 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği, Madde 7 (21.5.2024 değişik): riskli yapı tespiti başvurusu, lisanslı kuruluşlar, tebligat ve itiraz usulü. PDF ↩
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, "İstanbul İçin Yarısı Bizden Kampanyası" duyurusu (csb.gov.tr): destek tutarları ve başvuru usulü; kampanya 31 Aralık 2027'ye uzatıldı. ↩
- İBB (2020). "İstanbul İli Olası Deprem Kayıp Tahminlerinin Güncellenmesi Projesi" ilçe kitapçıkları: Mw 7,5 senaryosunda 1.166.330 bina için hasar ve kayıp tahminleri. Avcılar örneği (PDF) ↩
- İBB & ODTÜ (2020). "İstanbul İli Marmara Kıyıları Tsunami Tehlikesi Analizi" (PDF) ve Kandilli Rasathanesi tsunami bilgi notu (2021): deprem kaynaklı azami ~2 m, heyelan katkısıyla yerel 4-6 m dalga; 1509, 1894 ve 1999 tarihsel kayıtları. ↩
- "Marmaray Projesi ve Boğaz Geçişi Kısmında Deprem Etkilerinin Analizi ve Tasarım Esasları" ile "Marmaray Sismik Alarm Sistemi", Türkiye Deprem Mühendisliği konferans bildirileri: Mw 7,5 tasarım depremi, 26 ivmeölçer ve kademeli alarm eşikleri. ↩
- AFAD, "Deprem Anında Doğru Davranış" rehberleri (afad.gov.tr): çök-kapan-tutun; arama kurtarma kuruluşlarının yaşam üçgeni değerlendirmeleri. ↩
- USGS, "Earthquake Magnitude, Energy Release, and Shaking Intensity": büyüklük ölçeğinde her 1 birim artış ~32 kat enerji artışına karşılık gelir. ↩
- AFAD, "Afet ve Acil Durum Çantası Nasıl Hazırlanmalı?" rehberi ve Aile Afet Planı broşürü (PDF): 72 saat ilkesi, kişi başı günlük yaklaşık 3 litre su, altı ayda bir güncelleme. ↩
- Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı, Resmî Gazete 31 Aralık 2025, sayı 33124 (PDF); güncel azami teminat: dask.gov.tr/tr/tarife. ↩


