Zürih Üniversite Hastanesi'nin nöroradyoloji bölümünde Ekim 2024 ile Haziran 2025 arasında MR çekilecek 204 hastaya, koluna damar yolu açılırken aynı soru dört kez soruldu: ağrın sıfırdan ona kaç? Hastaların bir kısmı MR odasına girdiğinde hoparlörden Mozart çalıyordu. Bir kısmı kendi seçtiği şarkıyı duydu, bir kısmı rahatlama müziğini, geri kalanı hiçbir şey duymadı.
Sonuçlar 9 Ekim 2026'da Frontiers in Pain Research dergisinde yayımlandı.1 Ağrıyı en çok azaltan, hastanın kendi seçtiği parça oldu. Rahatlamak için bestelenmiş müzik sessizlikten ayırt edilemedi.
- Hastaların en sevdiği parça olarak AC/DC'den Adele'e, bir İsviçre akordeon dörtlüsüne kadar neler yazdığını aktardık.
- Müziğin etkisinin hangi anda belirginleştiğini ve iğnenin battığı saniyede neden zayıf kaldığını gösterdik.
- Mozart'ın hangi hastalarda işe yaradığını ve otuz yılı aşan "Mozart etkisi" tartışmasını anlattık.
- Deneyin neden gerçek bir randomize çalışma sayılmadığını ve sonuçların hangi sınırlar içinde okunması gerektiğini ekledik.
Dört grup, bir damar yolu
Hastaların hepsi ayakta tedavi görüyordu ve acil olmayan bir beyin, omurga ya da baş-boyun MR'ı için gelmişti. Çekimde kontrast madde, yani görüntüyü netleştiren ilaç kullanılacağı için kollarına kanül takılması gerekiyordu. Kanül damara yerleşen ince plastik borudur; iğne onu damara sokar ve sonra çekilir. Çalışmaya 223 kişi alındı, 19'u teknik ya da kişisel nedenlerle ayrıldı. Kalan 204 kişinin en genci 17, en yaşlısı 83 yaşındaydı. 107'si kadın, 97'si erkekti.1
Birinci grup Mozart'ın iki piyano için yazdığı Re majör sonatın, KV 448'in ilk bölümünü Alfred Brendel ile Walter Klien'in kaydından dinledi. İkinci grup, çalışmaya katılırken formuna yazdığı en sevdiği parçayı. Üçüncü grup Peter Uwe Piotter'in "Quelle des Ich Bin" adlı rahatlama müziğini. Dördüncü grup sessiz kaldı. Müzik odanın dışındaki bir bilgisayardan hoparlörle veriliyordu ve hasta içeri girdiğinde çoktan başlamış oluyordu.
Ağrı, sıfırın "hiç ağrı yok", onun "hayatımın en kötü ağrısı" anlamına geldiği renkli bir ölçekle soruldu. İlk ölçüm odaya girmeden 3 ila 10 dakika önce yapıldı. Hasta MR masasına yattıktan sonra beş teknisyenden biri iğneyi soktu ve soruyu üç kez daha sordu: iğne girer girmez, yaklaşık 30 saniye sonra ve 2 dakika sonra. Damar yolu 204 hastanın 196'sında dirseğin iç tarafından açıldı. Yalnızca bir hastada iğne ikinci denemede tuttu.1
Listede AC/DC de vardı, Adele de
Kendi müziğini dinleyen 51 kişinin seçimleri makalenin ikinci tablosunda tek tek duruyor. Michael Jackson'dan "Bad" ve "Smooth Criminal", AC/DC'den "Hells Bells", Tool'dan "Pneuma", Dave Brubeck Dörtlüsü'nden "Take Five" listede. Adele'in "Someone Like You" şarkısını iki hasta seçmiş, Robert Miles'ın "Children" parçasını da iki hasta. Biri Daler Mehndi'nin "Tunak Tunak Tun"unu istemiş, bir başkası İsviçre'nin akordeonlu halk müziği topluluğu Schwyzerörgeliquartett Stockhorn'u. En sevdiği müzik olarak Mozart yazan iki hasta da vardı; biri Lacrimosa'yı, öteki Küçük Bir Gece Müziği'ni seçmişti.1
Grubu bir arada tutan tür ya da tempo yoktu. Parçayı hasta kendisi seçmişti.
En net fark iki dakika sonra çıktı
Bütün hastalar birlikte incelendiğinde yalnızca kendi müziğini dinleyen grup sessiz gruptan ayrıştı. İğneden 30 saniye sonra bu grubun bildirdiği ağrı daha düşüktü, 2 dakika sonra fark daha da netleşti. İğnenin girdiği anda gruplar arasında anlamlı bir fark yoktu.1
71 hasta ölçüm başlamadan önce de bir yerinin ağrıdığını söylemişti. Çalışmaya girebilmeleri için bu ağrının en az 48 saattir sürmesi ve yatınca geçmemesi gerekiyordu. Araştırmacılar bu hastalara ayrıca baktığında tablo değişti. Kendi müziğini dinleyenler üç ölçümün üçünde de sessiz gruptan daha az ağrı bildirdi, iğnenin girdiği an buna dahil. Mozart dinleyen 15 kişide ağrı 2 dakika sonra sessiz gruba göre düşüktü; 30 saniyedeki fark istatistik eşiğinin hemen üstünde kaldı. Rahatlama müziği iki analizde de sessizlikten ayrışmadı.
Makale grupların ortalama ağrı puanlarını vermiyor, yalnızca karşılaştırmaların istatistik sonucunu raporluyor. Bu yüzden farkın on puanlık ölçekte yarım puan mı, iki puan mı olduğu yazıdan okunamıyor.
Yazarlar etkinin zamanla büyümesini birkaç nedene bağlıyor. İğne battığı saniyede dikkat koldadır. Müziğin duygularla ilgili beyin ağlarını harekete geçirmesi ve vücudun kendi ağrı baskılama düzeneğinin devreye girmesi birkaç dakika alabilir. Rahatlama müziğinin başarısızlığı için açıklamaları daha yalın: seçilen parça alçak sesli ve tekdüzeydi, hastalar onu büyük olasılıkla fark etmedi bile. Mozart'ın sonatı hızlı ve hareketliydi.1
Mozart etkisi 1993'ten beri tartışılıyor
Zürih ekibinin KV 448'i seçmesinin bir geçmişi var. 1993'te Frances Rauscher, Gordon Shaw ve Katherine Ky Nature dergisinde kısa bir mektup yayımladı. Bu sonatın ilk bölümünü dinleyen üniversite öğrencileri, hemen ardından yapılan uzamsal akıl yürütme testinde daha iyi puan almıştı ve etki 15 dakikaya kadar sürüyordu.2 "Mozart etkisi" adı bu mektuptan çıktı.
Sonraki yıllarda sonuç defalarca sınandı. Viyana Üniversitesi'nden Jakob Pietschnig ve arkadaşları 2010'da 39 çalışmayı, toplam 3.109 katılımcıyı bir araya getirdi. Mozart dinleyenler hiçbir şey dinlemeyenlere göre testte biraz daha iyiydi, ama başka herhangi bir müzik dinleyenlerde de aynı büyüklükte bir üstünlük çıktı. Rauscher'in ekibinin yürüttüğü çalışmalarda etki ötekilerden belirgin biçimde büyüktü.3 Pietschnig 2023'te sonatın epilepsi ve başka hastalıklar üzerindeki etkisini ölçen 8 çalışmayı, 207 hastayı inceledi; anlamlı bir etki bulamadı.4
Zürih'teki sonuç da Mozart'a özgü bir güç göstermiyor. Sonat yalnızca önceden ağrısı olan 15 kişilik alt grupta işe yaradı. Yazarlar bu bulgunun daha büyük çalışmalarla sınanması gerektiğini kendileri yazıyor.
Deneyin zayıf yerleri
Hastalar gruplara kurayla dağıtılmadı. MR randevu sırasına göre birinci hasta Mozart'a, ikinci hasta kendi müziğine, üçüncüsü rahatlama müziğine, dördüncüsü sessiz gruba yazıldı ve beşinci hastayla sıra başa döndü. Yazarlar bunun gerçek bir randomizasyon olmadığını açıkça belirtiyor. Ağrıyı soran kişi iğneyi takan teknisyendi ve odada çalan müziği o da duyuyordu, yani hastanın hangi grupta olduğunu biliyordu. İğneler inceydi ve ağrı kısa sürdü; daha güçlü bir ağrıda sonucun ne olacağı bilinmiyor.1
Bulguyla aynı yöne işaret eden başka bir deney var. Rotterdam'daki Erasmus Üniversitesi'nden bir ekip 2024'te 548 sağlıklı gönüllüden elini yaklaşık 2 derecelik buzlu suya sokmasını istedi ve en fazla 180 saniye içinde ne kadar dayanabildiklerini ölçtü. Gönüllüler urban, elektronik, klasik, rock ya da pop dinledi. Türler arasında fark çıkmadı. Dayanma süresini uzatan şey, çalan türün gönüllünün deneyden önce en çok sevdiğini söylediği tür olmasıydı. Ağrıya iyi geleceğini düşündükleri türün bir etkisi görülmedi.5
Zürih ekibi makalenin sonunda, MR öncesi damar yolu gibi kısa ve ağrılı işlemlerde müzik çalınmasını öneriyor. İlk tercih hastanın kendi seçtiği parça, önceden ağrısı olan hastalarda ikinci seçenek Mozart'ın KV 448 sonatı. Ekip bu önerinin daha çok hastayla yapılacak randomize çalışmalarda doğrulanmasını bekliyor; şimdilik dayanağı 204 kişilik tek bir deney.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Andrei Cristinel Dragnea, Lars Michels, Till Fellner, Argyro Christou, Giovanna Brandi, Giulio Bicciatto, Riccardo Ludovichetti, Thomas Frauenfelder, Zsolt Kulcsar, Meritxell Garcia Alzamora (2026). "Effect of music on short-term pain perception during peripheral intravenous cannulation". Frontiers in Pain Research 7: 1923943. DOI: 10.3389/fpain.2026.1923943 ↩
- Frances H. Rauscher, Gordon L. Shaw, Katherine N. Ky (1993). "Music and spatial task performance". Nature 365: 611. DOI: 10.1038/365611a0 ↩
- Jakob Pietschnig, Martin Voracek, Anton K. Formann (2010). "Mozart effect–Shmozart effect: A meta-analysis". Intelligence 38(3): 314-323. DOI: 10.1016/j.intell.2010.03.001 ↩
- Sandra Oberleiter, Jakob Pietschnig (2023). "Unfounded authority, underpowered studies, and non-transparent reporting perpetuate the Mozart effect myth: a multiverse meta-analysis". Scientific Reports 13: 3175. DOI: 10.1038/s41598-023-30206-w ↩
- Emy S. Van der Valk Bouman, Antonia S. Becker, Julian Schaap vd. (2024). "The impact of different music genres on pain tolerance: emphasizing the significance of individual music genre preferences". Scientific Reports 14: 21798. DOI: 10.1038/s41598-024-72882-2 ↩
Bu yazı bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Kapak fotoğrafı: Philips MR cihazı ve bobine asılı kulaklık, Jan Ainali, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
