6 Şubat 2023 gecesi 11 ili vuran depremde telefonlar çoğu yerde sustu. BBC Türkçe'nin aktardığına göre bölgedeki baz istasyonlarının kabaca yüzde 30'u ilk saatlerde düştü. BTK Başkanı Ömer Abdullah Karagözoğlu sonradan asıl sorunun kulelerin hepsinin yıkılması olmadığını söyledi: elektrik kesildi, jeneratörün yakıtı bitti, hava kötüydü, iletim hatları koptu. Çekirdek şebeke ayaktaydı. Uç nokta, yani senin elindeki anten, çalışmıyordu.1
Aynı günlerde TRAC gönüllüleri el telsizi, araç istasyonu ve kısa dalga ile kurtarma ekiplerini birbirine bağladı. İnternet bir kuleye, bir fiber hatta, bir veri merkezine bağlıysa o kule düşünce uygulama da düşünür. Reticulum adlı yığın tam bu varsayımı tersine çeviriyor: paket, saniyede 5 bitten hızlı herhangi bir kanaldan gidebiliyorsa ağ ayakta sayılır. O gece sahada yoktu. Sorduğu soru o gecenin sorusu.2
- 6 Şubat'ta uç nokta sustu; çekirdek şebeke ayaktaydı. Telsizciler boşluğu doldurdu.
- Reticulum IP katmanına ihtiyaç duymuyor; pakete gönderen adresini yazmıyor.
- Şifreleme kapatılamıyor. Bağlantı üç paket, 297 bayt; açık tutmak saniyede 0,44 bit.
- LoRa ile WiFi aynı ağda birleşebiliyor. Video akmıyor; afet gecesi sihirli düğme de yok.
Adres yok, kimlik var
Reticulum, Danimarkalı geliştirici Mark Qvist'in 2016'da kamu malı ilan ettiği bir protokol. Referans yazılımı Python 3'te çalışıyor, çekirdek sürücüsü istemiyor; Raspberry Pi Zero gibi küçük bir kart yetiyor. IP katmanına ihtiyaç duymuyor. İstersen internetin üstünden tünel de açılabiliyor: TCP veya UDP taşıyıcı olur, Reticulum kendi paketini onun içine koyar.3
Kritik fark şu: giden pakette gönderenin adresi yok. Klasik internette her paket "ben buradan geldim" diye bir kaynak yazar. Reticulum bunu yazmıyor. Adres, senin cihazında üretilen kriptografik kimlikten türüyor; merkezi bir kurum dağıtmıyor. Kimliği başka bir makineye taşıyınca da aynı adresten ulaşılmaya devam ediliyor. Yeni bir adres, ağda fiziksel bir yol varsa saniyeler veya birkaç dakika içinde erişilebilir hale geliyor.
Şifre isteğe bağlı değil
İletişim varsayılan olarak uçtan uca korunuyor. Temel kimlik anahtarları 512 bitlik eliptik eğri çiftleri: X25519 şifreleme, Ed25519 imza. Paket ve bağlantı anahtarları geçici. İleri gizlilik var, yani bugünün anahtarı düşse bile dünün trafiği açılmıyor. Şifreleme AES-256, bütünlük HMAC-SHA256 ile doğrulanıyor. Şifresiz bağlantı kurmak mümkün değil; şifresiz paket alan düğüm onu geçersiz sayıp atıyor.3
Bağlantı kurulumu ucuz tutulmuş: doğrulanmış ve şifreli bir hat üç paket, toplam 297 bayt. Açık tutmanın maliyeti saniyede 0,44 bit. Bu rakamlar kılavuzun kendi bütçesi. Laboratuvarın "dünyayı değiştirdi" iddiası değil; yavaş bir kanalda bile el sıkışmanın kaç bit tutacağı.
Telsizle kablo aynı ağda
Yığının iddiası tek bir radyo türüne kilitlenmemek. LoRa, paket radyosu, seri hat, WiFi, Ethernet, I2P, internet üzerindeki TCP ve UDP, hatta bir programın standart girişi: hepsi arayüz. Qvist'in örnek donanımı RNode, sıradan bir LoRa geliştirme kartını Reticulum alıcısına çeviren açık yazılımlı bir verici. Bir Raspberry Pi'ye hem LoRa hem paket radyosu hem WiFi bağlarsan yığın aradaki yönlendirmeyi kendi kuruyor. WiFi'deki bir telefon, LoRa tarafındaki bir düğümle konuşabiliyor.4
Üstünde uygulama var. LXMF gecikmeye dayanıklı bir mesaj biçimi: karşı taraf o anda açık değilse mesaj ağda bekleyebiliyor. Nomad Network uçbirimden sayfa ve dosya paylaşıyor. Sideband ise Android, Linux, macOS ve Windows'ta grafik arayüz: metin, dosya, sesli mesaj, sesli arama. Yani Reticulum tek başına bir sohbet uygulaması değil. Sohbet onun üstüne oturuyor.
İnternetin yerini almıyor
Dürüst sınır burada başlıyor. Saniyede 5 bit, bir cümlenin dakikalar sürebileceği bir zemin. Video akışı yok. Radyo bantlarının bir kısmı amatör belgesi ister; belgesiz güç ve frekans hukuka takılır. Yazılım çekirdek sürücüsü istemese de radyo tarafı kurulum ister: anten, bölge ayarı, bir düğümün görünür olması. İnternet üzerinden denemek kolay. Sahada örgü kurmak amatör telsizcilik ile aynı sabrı ister.
Ölçek de henüz gezegen değil. Kılavuz "potansiyel olarak gezegen ölçeği" diyor; bu bir tasarım hedefi. Sahadaki ağlar topluluk boyunda, deneysel, gönüllü. 2025 sonlarında Qvist kamuya görünürlüğü bıraktığını yazdı; protokol kamu malı olduğu için yazılım çatallanabiliyor, topluluk sürdürüyor. Bu bir ürün vaadi değil. Afet gecesi sihirli bir düğme de değil. Cep şebekesi düşünce elde kalan şey, önceden kurulmuş, şifreli, yavaş ve inatçı bir yol.5
6 Şubat'ta boşluğu dolduran hâlâ telsizdi. Reticulum o telsizin üstüne, kablonun üstüne, varsa internetin üstüne aynı şifreli paketi koyuyor. Telefonun anteni susunca uygulama da susuyor. Bu yığının sorduğu şey başka: kanal ne kadar yavaş olursa olsun, paketi oradan geçirmenin bir yolu var mı? Varsa konuşma bitmiyor. Bitmeyen şey sohbet uygulamasının logosu değil. Bitmeyen şey, iki kimlik arasında kalan o küçük, şifreli paket.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- BBC Türkçe, "Türkiye'de GSM operatörleri depreme ne kadar hazırlıklı?" (Şubat 2023): 11 ili etkileyen depremde baz istasyonlarının neredeyse yüzde 30'unun ilk etapta devre dışı kaldığı; elektrik kesintisi, fiber kopması ve yakıt sıkıntısının günler süren kesintiye yol açtığı. BBC Türkçe, BTK Başkanı Ömer Abdullah Karagözoğlu'nun aktarımı: çekirdek şebekede servis kaybı olmadığı, asıl sorunun elektrik, yakıt, hava ve uç nokta/iletim hatları olduğu; 112 çağrılarının depremden hemen sonra yaklaşık yedi kat arttığı. ↩
- Türk İnternet, Barış Yıldırım / TRAC söyleşisi: 6 Şubat'ta TRAC ekiplerinin Kahramanmaraş, Malatya, Osmaniye ve çevre illerde el telsizi, araç istasyonu ve HF kısa dalga ile kurtarma haberleşmesine gönüllü katkı verdiği. 2011 Van depreminde de Van-Ankara HF hattının kurulduğu aktarılıyor. ↩
- Reticulum Network Stack kılavuzu, "What is Reticulum?" (reticulum.network / sürüm 1.4.x): kriptografi tabanlı yığın; IP gerekmez, TCP/UDP taşıyıcı olabilir; paketlerde kaynak adresi yok; X25519 + Ed25519, AES-256-CBC, HMAC-SHA256; ileri gizlilik; şifresiz paket düşürülür; bağlantı 3 paket / 297 bayt, açık tutma 0,44 bit/s; taban 5 bit/s ve 500 bayt MTU; protokol 2016'da kamu malı; referans yazılım Python 3, kullanıcı alanında, Pi Zero'da çalışır. Bakım: Mark Qvist. ↩
- Aynı kılavuz, arayüzler ve ağ kurma: LoRa (RNode), paket radyosu / KISS TNC, seri, Ethernet, WiFi, I2P, TCP/UDP, stdio. Örnek: Raspberry Pi + LoRa + TNC + WiFi birleşince yığının yönlendirmeyi kendi kurması. LXMF (gecikmeye dayanıklı mesaj), Nomad Network, Sideband (Android/Linux/macOS/Windows) üst katman uygulamaları: markqvist/Reticulum README. ↩
- FOSDEM 2026 topluluk sunumu "Reticulum: What's Next?": Qvist'in 2025 sonlarında kamuya görünürlüğü bıraktığı; protokolün kamu malı, yazılımın açık kaldığı; RetiNet, Reticulum-rs gibi bağımsız uygulamaların sürdüğü. Gigazine (20 Ocak 2026) aynı duyuruyu aktarıyor. Bu, sahadaki ağın gezegen ölçeğinde olduğu anlamına gelmez. ↩
Bu yazı haberleşme altyapısını anlatır; afet planı, hukuki tavsiye veya kurulum kılavuzu değildir. Radyo bantlarının bir kısmı belge ve güç sınırı ister. Şifreleme güçlü olsa da operasyonel güvenlik ve yasal çerçeve senin sorumluluğundadır.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
