29 Temmuz 2026'da Ofgem, Büyük Britanya'nın elektrik bağlantı kuyruğunu temizlemek için yeni bir paket açıkladı.1 Gündemde yapay zeka bölgesi planları, Microsoft ve Amazon'un yeni tesis duyuruları vardı; düzenleyici ise farklı bir tabloya bakıyordu. Kuyrukta 315 veri merkezi bekliyor, toplam talep 73 gigavat. Ülkenin zirve tüketimi 45 gigavat.1
Bu rakamlar yalnızca açık olan kapasiteyi değil, şebekeye henüz bağlanmamış projelerin rezervasyonunu gösteriyor. Ofgem'in söylediği "hayalet" kelimesi abartı değil: aynı şirket birden fazla lokasyonda sıraya girebiliyor, hangisinin gerçekten inşa edileceği belli olmadan hat kilitleniyor.2
Kuyruk neden bu kadar şişti
Elektrik talep kuyruğu bir yıldan kısa sürede 41 gigavattan 125 gigavata çıktı.2 Yeni talebin büyük kısmı veri merkezlerinden geliyor; Ofgem son on iki ayda bu segmentin yüzde 50 büyüdüğünü yazıyor.1 Aynı kuyrukta hastaneler, okullar ve konut projeleri de var. Bağlantı tarihi yıllar ileriye kayınca inşaat planları da kayıyor.
Wired'ın aktardığı tablo daha da sert: yapay zeka yatırımı için yüz milyarlarca dolar akarken şebekeye yazılan projelerin önemli bir kısmı muhtemelen hiç inşa edilmeyecek.4 Sorun yalnızca kapasite değil; enerji talebi tahmini de bozuluyor. Şebekeyi genişletmek için plan yaparken hayalet talepler gerçek ihtiyacı şişiriyor.
Ulusal Enerji Sistem Operatörü (NESO) Mayıs 2024 ile Ağustos 2025 arasında iletim kuyruğunda en az 9 gigavatlık başvurunun "pil"den "veri merkezi"ne çevrildiğini kaydetti.3 Pil depolama projeleri yenilenebilir enerji planının parçasıydı; etiket değişince aynı hat kapasitesi yapay zeka yatırımına yazılmış oldu. NESO, bu kalıbın yeni başvuru pencerelerinde de sürebileceğini belirtiyor.
Plan ile kuyruk arasındaki uçurum
Hükümetin "hesaplama yol haritası" 2030'a kadar en az 6 gigavat yapay zeka uyumlu veri merkezi kapasitesi istiyor.1 NESO'nun muhafazakâr senaryosu on yıl sonu için 3,7 gigavat, üst senaryosu 6,7 gigavat.1 Kuyruktaki 73 gigavat bu hedeflerin çok üstünde. Uptime Institute, 2021-2024 arasında duyurulan 100 megavatın üzerindeki küresel projelerin yarısının ya hiç yapılmayacağını ya da gecikeceğini tahmin ediyor; yine de beş yıl içinde "eşi görülmemiş" bir güç artışı bekliyor.1
Didcot, Oxfordshire'daki bir veri merkezi bu tablonun somut yüzü: dev tesisler çitlerin ardında yükseliyor, elektrik hattı ise kilometrelerce uzakta bekliyor.1 Bazı geliştiriciler geçici çözüm olarak sahada jeneratör veya küçük gaz santrali kurmayı deniyor; çoğu yine de şebekeye bağlanmak istiyor çünkü sürekli yakıt maliyeti uzun vadede kapanmıyor.
Ofgem ne istiyor
Önerilen "veri merkezi taahhüt ücreti" megavat başına 237 bin ile 712 bin sterlin arasında.1 500 megavatlık bir tesis için Guardian'ın aktardığı örnekte depozito 350 milyon sterline kadar çıkabiliyor. Para, tesis gerçekten enerji çekmeye başlayınca iade edilecek; proje kuyruktan çekilirse yanacak.
Slaughter and May hukuk bürosunun özetlediği taslak, İngiltere'yi megavat başına en yüksek depozito isteyen ülke yapabilir diyor.3 Bağlantı tarihi zaten 2030 öncesinde yalnızca 11 gigavat talebin karşılanacağı öngörülüyor; yıllarca bekleyip para riske atmak küçük geliştiriciyi eler, Amazon ve Microsoft gibi devleri etkilemez.
10 megavatın üzerindeki tüm veri merkezleri için ek kilometre taşları da geliyor: finansman, tedarik, inşaat aşamaları belgelenmezse sıra kaybedilecek.3 Ofgem'in Enerji Sistem Tasarımı direktörü Eleanor Warburton, spekülatif başvuruların riskini tüketiciye yüklememek gerektiğini söylüyor.2
Danışma süreci 16 Eylül 2026'da kapanıyor; kararlar sonbaharda netleşecek.3 Enerji bakanı Michael Shanks, canlı projelerin spekülatif başvurular yüzünden bekletilmemesi gerektiğini söyledi.1 Avrupa'nın başka ülkelerinde de benzer tıkanıklık var; sorun yalnızca Londra'ya özgü değil.
ChatGPT kullanan okur için ne değişir
Türkiye'de doğrudan aynı kuyruk yok; ama kullandığın sohbet botunun sunucularının bir kısmı Avrupa'da, bir kısmı İngiltere'deki tesislerde çalışıyor. Hat gecikince yeni kapasite de gecikiyor; fiyat ve hız baskısı buradan geliyor. Yerli veri merkezi yatırımları artıyor, fakat şebeke bağlantısı oralarda da yıllar sürebiliyor.
Geçen yıl NESO, temiz elektrik projelerini öne almak için kuyruktan yüzlerce "zombi" üretim başvurusunu temizlemişti.1 Veri merkezi tarafı daha karmaşık: hükümet yapay zeka büyüme bölgeleri açıyor, kaç gigavat gerçekten gerekeceği konusunda ortak bir rakam yok. O yüzden spekülatif başvuru sürmeye devam ediyor.
Yapay zeka yarışı sadece model sıralaması değil; prizde boş yer bulma yarışı. İngiltere bunu sayılarla gösterdi: 73 gigavat talep, 45 gigavat zirve, 16 Eylül 2026'da kapanan danışma.1
Dipnotlar ve Kaynaklar
- The Guardian (29 Temmuz 2026). "Datacentre projects face fees for grid access to ease connection queue, Ofgem says". 315 veri merkezi, 73 GW talep, 45 GW zirve tüketim; taahhüt ücreti proje maliyetinin yüzde 2,5-7,5'i; 500 MW için 350 milyon sterlin örneği; hükümetin 2030 için en az 6 GW AI veri merkezi hedefi; NESO senaryoları 3,7-6,7 GW; Uptime Institute küresel 100 MW+ proje tahmini. theguardian.com ↩ ↩
- The Register (31 Temmuz 2026). "UK wants datacenters to pay a fee for grid connection requests". Talep kuyruğu 41 GW'dan 125 GW'a; veri merkezleri en az 80 GW yeni talep; Eleanor Warburton açıklaması. theregister.com ↩ ↩
- Osborne Clarke / Ofgem Curate Consultation (29 Temmuz 2026). Veri merkezi taahhüt ücreti Gate 2'de; 10 MW alt eşiği; Mayıs 2024-Ağustos 2025'te 9 GW "pil"den "veri merkezi"ne dönüşüm; danışma kapanışı 16 Eylül 2026. osborneclarke.com ↩ ↩
- Wired (2026). "The UK Power Grid Has a Phantom Data Center Problem". Yapay zeka yatırımı akışı ile şebeke kuyruğundaki spekülatif projeler; bekleme süreleri ve talep tahmini bozulması. wired.com ↩ ↩
Kerem
İstanbul'da yaşıyor. Teknoloji yazıyor.
