Cankiri'nin Delice havzasi icindeki Resuloglu Hoyugu, Erken Tunc Cagi'na tarihlenen bir yerlesme. 2003 ile 2019 arasindaki kazi sezonlari, mezarlarla yerlesim katmanlarini aciga cikardi. Yeni calisma, bu surecin baska bir yuzunu sayiya dokuyor: ayni kazi, yamacin suyu nasil tasidigini ve topragi nasil kaybettigini da degistiriyor.1 Buradaki fark, genel bir yorumdan degil, kazi oncesi ve kazi sonrasi iki ayri arazi modelinin karsilastirilmasindan geliyor.

Ekip, 1990 tarihli hava fotograflariyla kazi oncesi topografyayi yeniden kuruyor. 2019 drone verisiyle kazi sonrasi yuzey modele ekleniyor. Sonra QGeoWEPP araci devreye giriyor: sekiz yamacin alti kaziyla bozulmus, ikisi referans olarak bozulmamis durumda izleniyor. Hesap 2000-2024 arasindaki 24 yillik hava verisiyle calisiyor ve her yamac icin uc cikti veriyor: yillik yuzey akisi, yillik toprak kaybi, yillik sediman verimi.1

Bu yazida neler var?

Rakamlar nerede kiriliyor?

Makalede en net tablo mezarlik yamacinda. Kazidan sonra ortalama yillik yuzey akisi 12,6 mm'den 20,1 mm'ye cikiyor. Toprak kaybi 1,1'den 2,1 kg/m²/yil duzeyine yukseliyor. Sediman verimi de yaklasik 11 t/ha/yil seviyesinden 21 t/ha/yil duzeyine geliyor.2 Bu farkin kaynagi, ustteki toprak ortusu alininca ve daha sert tabaka aciga cikinca yagmur suyunun daha az sizmasi.

Resuloglu Hoyugu ve cevresindeki arazi sekillerini gosteren gorunum
Resuloglu Hoyugu calisma alani. Fotograftaki katmanlar ve cizimler Geoderma Regional makalesindeki saha gorsellerinden derlenmistir. Gorsel: Istanbul Technical University / Phys.org.

Butun yamaclar ayni tepkiyi vermiyor. Kazi topraginin asagiya birakildigi bazi kesimlerde su sizmasi bir miktar artabiliyor; ama ince taneli ve gevek birikinti egimliyse yeni asinma cebi olusuyor. Yerlesim yamacindaki bir kesitte toprak kaybi 1,1'den 4,9 kg/m²/yil seviyesine cikiyor.1 Bu ayrim, tek bir "kazi her yerde ayni etkiyi yapar" varsayimini dogrudan bozuyor.

Rakamlarla
8 yamac
Modelde ayrica hesaplanan toplam yamac adedi; 6'si kaziyla bozulmus, 2'si referans.Kocakli vd., Geoderma Regional, 2025
24 yil
2000-2024 arasindaki hava verisiyle surekli calistirilan model donemi.Kocakli vd., Geoderma Regional, 2025
12,6 → 20,1 mm/yil
Mezarlik yamacinda kazi sonrasi hesaplanan yuzey akisi artisi.Phys.org, 10 Kasim 2026
1,1 → 4,9 kg/m²/yil
Yerlesim yamacindaki bir kesitte gorulen toprak kaybi artisi.Kocakli vd., Geoderma Regional, 2025
Resuloglu Hoyugu icin kazi oncesi ve kazi sonrasi erozyon gostergelerini karsilastiran grafik
Resuloglu'nda ayni yamac icin kazi oncesi-sonrasi model farki. Kaynak sayilar Geoderma Regional ve Phys.org ozetindeki raporlanan degerlerden alinmistir. Grafik: kafa1milyon.

Kazinin plani nasil degisebilir?

Calismanin guclu yani, erozyonu kazi bittikten sonra degil kazi karari verilirken masaya getirmesi. Nerenin once acilacagi, cikan topragin nereye konacagi, hangi egimde gecici depolama yapilacagi gibi kararlar modelde senaryo olarak denenebiliyor. Arastirmacilar, dik yamaclara yigma yapmanin riski buyuttugunu; daha yumusak egimlerde stabilizasyonla ilerlemenin ya da cikan malzemeyi bazi acik yapi birimlerini geri doldurmak icin kullanmanin daha guvenli olabilecegini not ediyor.1

Bu nokta Turkiye'deki acik hava kazilari icin dogrudan pratik deger tasiyor. Bircok alanda sel yarintilari, hayvan gecisleri, tarla sinirlari ve mevsimsel su yollari ayni mikro havzada bulusuyor. Resuloglu dosyasi, sadece acma-kapama takviminin yetmedigini gosteren bir ornek. Koruma plani, hendegin disindaki yamaci da kapsamak zorunda.

Bilim · Derin Geçmiş yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Sinir nerede, siradaki adim ne?

Yazarlar makalenin sinirini acik yaziyor: sonuclar model tabanli. Yagis akisi ve urun verimi gibi bilesenler bolgesel veriyle capraz kontrol edilmis olsa da, sahada dogrudan akim ve sediman olcumu yapildikca guven araligi daralacak.1 Bu, sonucu zayiflatmaktan cok bir sonraki isi tanimliyor. Sahadaki olcum agi buyudukce hangi yamacta hangi onlemin gercekten ise yaradigi daha kesin okunacak.

Turkiye'de acik hava kazilarinin cogu tarim arazileriyle ayni su havzasini paylasiyor. Bu nedenle kazi ekibi, koruma uzmanlari ve yerel yonetim tek bir takvimde bulusmadiginda risk buyuyor. Resuloglu ornegi, saha planina cok pratik bir satir ekliyor: yamaç bazli erozyon haritasi. Hangi yola stabilize malzeme serilecegi, hangi noktada gecici set kurulacagi ve hangi yamaçta bitki ortusunun erken geri getirilecegi bu haritadan okunabiliyor.3

Resuloglu Hoyugu'nun verdigi net ders su: kazarak koruma hedefi, yalnizca buluntuyu aciga cikarmakla tamamlanmiyor; ayni alanda suyun nereye kosacagini da yonetmek gerekiyor. Bu dosyada kayda gecen model seti, Cankiri-Resuloglu icin 2000-2024 iklim dizisi ve DOI 10.1016/j.geodrs.2025.e01018 uzerinden kamuya acik durumda.1

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Kocakli, K., Flanagan, D.C. ve Yildirim, T. (2025). Modeling archaeological excavation-induced soil erosion in cultural heritage landscapes: A QGeoWEPP-based assessment at the Resuloglu Mound, Türkiye. Geoderma Regional, DOI: 10.1016/j.geodrs.2025.e01018. ↩
  2. Istanbul Technical University / Phys.org (10 Kasim 2026). Digging up the past can change the ground beneath it. phys.org. ↩
  3. Istanbul Technical University Arastirma Portali. Makale kaydi ve ozet sayfasi: research.itu.edu.tr. ↩

Bu icerik arkeoloji haberidir; saglik, hukuk veya yatirim tavsiyesi icermez.

Kategoriler ve Etiketler
Derin Geçmiş resuloglu hoyugu cankiri arkeoloji erozyon qgeowepp kulturel miras
Bu yazıyı paylaş
Elvan

Elvan

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.