Alman Gölünün 20 Metre Dibinde 10.500 Yıllık Kesilmiş Kazık Bulundu

2026 baharında Saksonya-Anhalt Anıtları Koruma ve Arkeoloji Dairesi'nin (LDA) dalgıçları, Almanya'nın kuzeyindeki Arendsee gölünde yaklaşık 20 metre derinlikte, ince bir çamur tabakasının altında işlenmiş ağaç parçalarına rastladı. Yazın açılan ikinci sezonda yüzeye çıkarılanlar arasında 1,6 metre boyunda, üzerinde kesme izleri taşıyan bir kazık ve boyu 1,3 metreyi bulan yarılmış tahtalar var. Daire 30 Eylül 2026'daki bülteninde bu ağaçların 10.500 yıla kadar geriye gittiğini açıkladı.¹

Bu yaş, kazığı kesenlerin avcılıkla, toplayıcılıkla ve balıkla geçinen insanlar olduğunu söylüyor. Orta Almanya'ya ilk tarım toplulukları MÖ 5500 civarında geldi.

Kıyı neden 20 metre aşağıda?

Kuzey Almanya'daki göllerin çoğu buzul çağından kalma çukurlardır ve binlerce yıl içinde dolup sazlığa döner. Arendsee ise bir tuz kubbesinin hemen üstünde duruyor. Derindeki yeraltı suyu tuzu eritip taşıdıkça üstteki katmanlar zaman zaman çöküyor. 822'de Frank Krallığı yıllıkları "Arnseo" adıyla bu göl kıyısında olağan dışı bir toprak hareketini kaydetti. 1685'teki son büyük çöküşte kasabanın değirmeni suya gömüldü ve gölün yüzeyi bir anda yaklaşık 20 hektar büyüdü. Bugün göl 514 hektar genişliğinde, en derin yeri 50 metreyi biraz aşıyor.²

LDA'ya göre buluntuyu koruyan da bu çöküş. Göl tabanı dolmak yerine yavaş yavaş aşağı indiği için 10.500 yıl önceki kıyı şeridi de birlikte batmış ve üstünü yalnızca ince bir tortu örtmüş. Karada aynı yaştaki bir direkten geriye çoğu zaman toprakta koyu bir leke kalır.

Göl dalgıçlara daha önce de buluntu verdi. 25 Aralık 2003'te Arendsee Dalış Kulübü'nden Rüdiger Pohlmann, kuzeybatı kıyısında 3 metre derinlikte 4,18 metrelik bir oyma kayık buldu; ağaç halkası analizine göre kayığın dişbudak gövdesi 1389'da ya da biraz sonra kesilmişti. 2005-2007 arasında belgelenen 150 metrelik bir balık çitinin yaşı radyokarbonla 4.600 yıl çıktı.³

Bir kazık, birkaç tahta

Eyalet arkeoloğu Harald Meller'e göre orta Almanya'da Orta Taş Çağı'ndan, yani Mezolitik dönemden kalan yapıların bugüne kadar bilinen tek izi topraktaki renk farklarıydı. Bu dönemden genellikle taş aletler ve hayvan kemikleri kalır. Arendsee'de ağacın kendisi duruyor.

Proje sorumlusu Marcel Weiß, parçaların bir kulübeden mi yoksa hiç bilinmeyen başka bir ahşap yapıdan mı kaldığını henüz söyleyemiyor. Kazıktaki izler ağacın bilerek kesildiğini, tahtaların yarılmış olması da işlendiğini gösteriyor. Tek bir kazık ise bir yapının planını vermez; bunun için parçaların göl tabanında birbirine göre nasıl durduğunu görmek gerekiyor. Ekip bu yüzden yaz sezonunda Ilmenau'daki Fraunhofer IOSB-AST enstitüsüyle çalıştı. Uzaktan kumandalı bir su altı robotu göl tabanını yüksek çözünürlüklü sonarla taradı ve eski kıyının kabartmasını çıkardı. Her buluntunun yeri bu haritaya işlendi. Sonraki dalışlar haritada daraltılan alanlarda yapılacak.

O yıllarda Anadolu'da ne vardı?

10.500 yıl önce, MÖ 8500 civarında, Şanlıurfa'daki Göbeklitepe hâlâ kullanılıyordu. UNESCO kaydı tepedeki anıtsal yapıları MÖ 9600 ile 8200 arasına, yine avcı toplayıcılara veriyor.⁴ Arendsee kıyısındaki topluluk o sırada büyük ihtimalle mevsimden mevsime yer değiştiren küçük gruplar halinde yaşıyordu; LDA da bu insanların henüz kalıcı olarak yerleşmediğini yazıyor.

Orta Avrupa'nın ilk çiftçileri Anadolu'dan ve Ege'den yayılan toplulukların torunlarıydı. 2016'da PNAS dergisinde yayımlanan antik DNA çalışması, Orta Avrupa'daki erken çiftçilerin soyunun Kuzeybatı Anadolu ve Kuzey Yunanistan'daki Neolitik köylere dayandığını gösterdi. Karşılaştırılan örnekler arasında Bursa Yenişehir'deki Barcın Höyük'ten çıkan iskeletler de vardı.⁵ Bu çiftçiler uzun evleriyle MÖ 5500 civarında Orta Almanya'ya vardığında Arendsee'deki kazık kesileli yaklaşık 3.000 yıl olmuştu.

LDA bülteni buluntuyu, Halle'deki Tarih Öncesi Devlet Müzesi'nde 7 Şubat 2027'ye kadar açık kalacak "Şaman" sergisine de bağlıyor. Sergi, 1934'te Bad Dürrenberg'de kanal kazısında bulunan, kucağında altı aylık bir bebekle gömülmüş 30-40 yaşlarında bir kadının mezarını anlatıyor. O mezar yaklaşık 9.000 yıllık, yani Arendsee ağaçlarından 1.500 yıl kadar genç; ikisini aynı başlık altında buluşturan, avcı toplayıcıların çağı olan Mezolitik'e ait olmaları.⁶

Neyi henüz bilmiyoruz?

Buluntunun henüz hakemli bir makalesi yok. Elimizdeki tek birincil kaynak LDA'nın 30 Eylül bülteni ve bülten "10.500 yıla kadar" diyor, yaşın hangi yöntemle ve kaç örnekten ölçüldüğünü yazmıyor. Bu bilinmeden, en yaşlı tarihin kazığın kendisine mi yoksa çevresindeki başka bir parçaya mı ait olduğu da ayırt edilemiyor.

Kalıcı yapı fikri de şimdilik bir çalışma hipotezi. Weiß koşul kipinde konuşuyor: 10.500 yıl önce kalıcı yapılar ya da yoğun biçimde düzenlenmiş yaşam alanları varsa, avcı toplayıcılara ve insan eliyle biçimlenmiş peyzajın kökenine bakış değişecek. Avrupa'da Mezolitik ahşap yapılar hiç bilinmiyor değil. İngiltere'deki Star Carr'da göl kenarına kurulmuş ahşap platformlar ve aşağı yukarı aynı yaşta bir kulübe izi bulunmuştu.⁷ Arendsee'nin farkı, eski kıyının suyun altında bir bütün olarak korunmuş olabilmesi.

Kazığın ve tahtaların yaşını, göl tabanındaki dizilişlerini gösterecek bir yayın çıkana kadar 10.500 yıl, LDA'nın 30 Eylül 2026 bülteninde verdiği üst sınır olarak kalacak.

Elvan

Derin Geçmiş'in sesi. Kazı raporlarını, makale dipnotlarını ve müze envanterlerini okuyup hikâyeye çeviriyor. Bir buluntuyu anlatırken kimin kazdığını da söylemeyi ilke sayar.