Anne Skogsfjord yaz başından beri Oslo Üniversitesi Kültür Tarihi Müzesi'nde Viking döneminden kalma gümüş sikkeleri tek tek kataloğa geçiriyordu. Önündeki sikke ilk ayıklamada İngiliz kralı II. Æthelred'in paralarının arasına konmuştu, çünkü onlara çok benziyordu. Skogsfjord kenardaki yazıyı okuyunca durdu: ONLAF R+ NORMANORV, yani "Olav, Norveçlilerin kralı".1
Sikke, Norveç'i 1015 ile 1028 arasında yöneten ve öldükten sonra aziz ilan edilen Olav Haraldsson adına basılmıştı. Skogsfjord hemen bir meslektaşının odasına koştu. O an bir ulusal hazine bulduklarını anladığını sonradan böyle anlattı.1
- Bu tipten dünyada daha önce kaç örnek bulunduğu ve Norveç'teki tek örneğin hangi kilise harabesinden çıktığı anlatılıyor.
- İki numismat, Olav'ın bu sikkeleri neden ticaretten çok gösteriş için bastırdığını açıklıyor.
- Sikkenin yüzündeki küçük bıçak çentiklerinin neden açıldığı yazıyor.
- Arkeologların 5.550 sikkenin gömüldüğü yeri neden hâlâ bulamadığı anlatılıyor.
Bu tipten bilinen beşinci örnek
Olav Haraldsson adına basılıp bugüne ulaşan sikkelerin sayısı 20'nin altında ve çoğu Norveç dışında bulundu. Kralın üç ayrı sikke tipi var, üçü de Anglosakson paralarını örnek alıyor. Mørstad'da çıkan tipten bugüne kadar yalnızca dört örnek biliniyordu. Üçü İsveç'te. Norveç'teki tek örnek 1924'te Ringerike'deki Stein kilisesinin harabesinde bulunmuştu ve Oslo'daki Sikke Kabinesi'nin koleksiyonunda duruyor.1
Ön yüzde kral sola dönük, başında konik bir savaş miğferi var. Tipe "Sivri Miğfer" denmesi bu yüzden. Arka yüzde bir haç ve çevresinde Latince bir övgü okunuyor: +CE DVX DOMINNVS MEI, "önderim, efendim". Son harfler bu örnekte silik. Müze onları aynı kalıpla basılmış öbür sikkelerden biliyor.1
Başlıktaki "ulusal hazine" yasal bir unvan sayılmıyor. Sözü önce Skogsfjord kullandı, Trondheim'daki Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden (NTNU) numismat Jon Anders Risvaag da aynı kelimeyle katıldı.3 Hukuki durum zaten baştan belli. Norveç'in kültür mirası yasasına göre 1537 Reform'undan önceki her insan izi kendiliğinden koruma altında, define de bu yüzden topluma ait ve Kültür Tarihi Müzesi'nde araştırılacak.7
Bir kralın gösterişi
Kültür Tarihi Müzesi'nden numismatik profesörü Svein H. Gullbekk'e göre bu sikkelerin nasıl görüneceğine Olav'ın kendisi karar verdi, belki basılırken başında da durdu. Ön yüzde kralın portresiyle birlikte bir haç, arka yüzde yine haç var. Gullbekk sikkeyi "büyük ölçekte bir Hristiyanlaştırma sikkesi" diye tanımlıyor. Ona göre Olav parayı hem yeni dini kabul ettirmek hem de kendini Avrupa krallarıyla aynı sırada duran Hristiyan bir hükümdar olarak göstermek için kullandı. Gullbekk'in deyişiyle bu, düpedüz marka inşası.2
Risvaag da benzer düşünüyor. Olav Haraldsson'un ve ondan önce Olav Tryggvason'un sikkeleri az sayıda basıldı, çünkü para olarak dolaşmaları beklenmiyordu. Norveç'in ilk sikkesi Tryggvason'un 995 ile 998 arasında bastırdığı penning sayılıyor. Ülkede para basımı ancak Harald Hardråde döneminde gerçekten başladı. Risvaag'a göre Olav, yurt dışındaki kralların yaptığını kendisinin de yapabildiğini göstermek istiyordu.3
Bu örnek yine de bir kasada beklememiş. İki yüzünde de küçük bıçak çentikleri var. O dönemde ödeme alan kişi gümüşün içini görmek için sikkeyi böyle keserdi. Sikke 1024-1028 arasında basıldı. Araştırmacılar, toprağa girene kadar geçen 20-25 yılda birkaç kez el değiştirdiğini düşünüyor.3
Olav basımdan birkaç yıl sonra tahtını kaybetti. 1030'da Stiklestad Savaşı'nda öldü ve kilise onu 1031'de aziz ilan etti.1
- 5.550
- 8 Ekim 2026 itibarıyla Mørstad definesinde sayılan gümüş sikke.Innlandet İl Yönetimi, 2026
- 20'den az
- Olav Haraldsson adına basılıp günümüze ulaşan sikke sayısı.Innlandet İl Yönetimi, 2026
- 4
- Bu tipten daha önce bilinen örnek; biri 1924'te Norveç'te, üçü İsveç'te.Innlandet İl Yönetimi, 2026
- 565 metre
- Sikkelerin tarlada kuzey-güney doğrultusunda yayıldığı mesafe.Kültür Tarihi Müzesi kazı sunumu, 2026
Tarlaya yayılmış 5.550 sikke
Definenin hikâyesi 10 Nisan 2026'da Innlandet ilinin Åmot belediyesinde, Rena yakınındaki Mørstad çiftliğinin tarlasında başladı. İki arkadaş, metal dedektörcüler Vegard Sørlie ile Rune Sætre, toprak sahibinden izin alıp tarlayı taradı ve ilk gün 19 gümüş sikke buldu. Bir define bulduklarından şüphelenince aramayı bıraktılar ve il yönetiminin arkeologlarına haber verdiler.4 15 Nisan'daki ortak aramada 73 sikke daha çıktı, dedektörler tarlanın büyük kısmında ötüyordu. Haber bir süre gizli tutuldu ve tarla geceleri özel güvenlikle korundu.5
29 Nisan'da basına duyurulduğunda sayı 2.900'ü geçmişti. Norveç Kültür Mirası Müdürlüğü araştırma için 1,2 milyon kron ayırdı.4 Gullbekk o gün Norveç'te Viking döneminden 2.000 sikkelik buluntular bilindiğini ama 3.000'i aşan bir buluntunun hiç çıkmadığını söyledi.8
Yaz başında sayı 4.886'ya ulaşmıştı. Tarlaya ekin ekildi, hasattan sonra arama yeniden başladı ve Eylül'ün son hafta sonunda 5.000'inci sikke çıktı. Bu, Kutsal Roma Germen İmparatorluğu'nda basılan ve definede çok sayıda bulunan Otto-Adelheid tipi bir penningdi. İl arkeoloğu May-Tove Smiseth'e göre dedektör artık daha seyrek ve daha derinden ses veriyordu.6 8 Ekim'deki sayım 5.550.1
Sikkelerin dağılımı ayrı bir bilmece. Kültür Tarihi Müzesi 4-13 Mayıs arasında sikkelerin en yoğun çıktığı yerde 157 metrekarelik bir alanı 22 kareye bölüp katman katman kazdı. 636 sikke buldu, tek bir gömü çukuru bulamadı. Norveç Kültür Mirası Araştırma Enstitüsü'nün (NIKU) 27 Nisan'daki yer radarı taraması da sikkelerin çıktığı yerde yapı, mezar ya da çiftlik izi göstermedi. Sikkeler tarlada kuzey-güney doğrultusunda 565 metreye yayılmış.5
Henüz bilinmeyenler
Sikkelerin neden bu tarlaya gömüldüğü bilinmiyor. Müzeden arkeolog Kjetil Loftsgarden kazı sırasında, insanın 5.000'e yakın gümüş sikkeyi nereye koyduğunu unutmayacağını söylemişti. Bu yüzden ekip, gömen kişinin başına beklenmedik bir şey geldiğini düşünüyor.6 Tarihi definedeki dört Norveç sikkesi veriyor. Harald Hardråde adına basılan bu paralar definenin 1046 ya da 1047'de toprağa girdiğini gösteriyor.7 Olav'ın sikkesi gömüldüğünde basılalı en az 18 yıl olmuştu.
Kataloglama yeni sorular da çıkarıyor. Skogsfjord, definedeki bazı İngiliz sikkelerinde onları basan ustanın adı olarak Beorn, Aslac ve Cetil gibi İskandinav adları okudu. İngiltere'deki darphanelerde İskandinav ustaların çalışıp çalışmadığı henüz bilinmiyor.6 Müze 1.700'den fazla sikkeyi kataloğa geçirdi; hepsinin işlenmesi bir yılı aşacak.1
Olav sikkesi, definenin ilk kez halka gösterileceği geçici sergide yer alacak. Sergi 20 Kasım 2026'da Oslo'daki Tarih Müzesi'nin Sikke Kabinesi'nde açılıyor ve 28 Mart 2027'ye kadar sürecek.7
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Innlandet fylkeskommune (8 Ekim 2026). "Sensasjonelt myntfunn i Mørstadskatten". Innlandet İl Yönetimi kültür mirası duyurusu. innlandetfylke.no ↩
- Riksantikvaren (9 Ekim 2026). "Sensasjonsfunn i vikingmyntskatten". Norveç Kültür Mirası Müdürlüğü duyurusu; Svein H. Gullbekk ve Hanna Geiran'ın açıklamaları. riksantikvaren.no ↩
- Bergstrøm, I. I. (9 Ekim 2026). "Sensasjonelt myntfunn: – Vi har funnet en nasjonalskatt". forskning.no; Jon Anders Risvaag (NTNU) ile görüşme. forskning.no ↩
- Riksantikvaren (29 Nisan 2026). "Fant historisk myntskatt fra vikingtiden". riksantikvaren.no ↩
- Wenn, C. C. (1 Haziran 2026). "Mørstadskatten: Metalldetektorfunn og påfølgende sikringsundersøkelse i Åmot, Innlandet". Oslo Üniversitesi Kültür Tarihi Müzesi sunumu; yer radarı verisi: Gustavsen, L. (2026), NIKU rapor 597. uio.no ↩
- Bergstrøm, I. I. (29 Eylül 2026). "Rekordskatten fra vikingtiden: Mynt nummer 5.000 er nå gravd opp". forskning.no. forskning.no ↩
- Historisk museum, Oslo Üniversitesi (9 Ekim 2026). "Mørstadskatten: Norges største myntfunn fra vikingtiden". Sergi sayfası (20 Kasım 2026 - 28 Mart 2027). historiskmuseum.no ↩
- Bergstrøm, I. I. (29 Nisan 2026). "Har funnet 3.000 mynter fra vikingtiden: – Helt uten sidestykke". forskning.no. forskning.no ↩
Görseller: kapak, Olav Haraldsson sikkesinin iki yüzü, Lill-Ann Chepstow-Lusty / Kültür Tarihi Müzesi (Riksantikvaren basın görseli). Sikkeler ve bulucular: Anne Engesveen, Innlandet İl Yönetimi. Sayım grafiği: kafa1milyon.com.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
