Halid el-Şahat Halil, Nil Deltası'ndaki Behbeit el-Hagar köyünde evinin önündeki arazide, bir serada salatalık yetiştiriyor. Ekim 2026'nın başında seranın toprağında üzeri oymalı, pembe bir taşa takıldı ve bölgedeki eski eserler müfettişliğine haber verdi.1

Müfettişler taşı inceledi, Mısır Yüksek Eski Eserler Konseyi bir kurtarma kazısı başlattı. Çukurdan iki dev kral heykelinin kalıntıları çıktı. Birinin II. Ramses olduğu, sırt sütunundaki yazıttan belli. Öbürü için elde şimdilik yalnızca bir yüz benzerliği var.2

Bu yazıda neler var?

Çift taçlı baş

Konseyin genel sekreteri Hişam el-Leysi'nin açıklamasına göre ilk buluntu 1,60 metre yüksekliğinde bir baş. Ramses'in başında çift taç var: Yukarı Mısır'ın beyaz tacıyla Aşağı Mısır'ın kırmızı tacı iç içe geçmiş, iki ülkenin tek kralın elinde birleştiğini gösteriyor. Başın arkasında heykelin sırt sütununun üst kısmı da duruyor. Üstündeki yazıt Ramses'in Horus adını veriyor: Ka-nakht Meri-Maat, yani "Maat'ın sevdiği güçlü boğa". Maat, eski Mısır'da düzenin ve doğruluğun tanrıçasıydı.23

Haberlerin başlığına taşınan 8,5 metre bir ölçüm sonucu sayılmaz. El-Leysi bu boyu başın oranlarından hesaplıyor ve kaideyi de içine katıyor. Gövde ve kaide henüz bulunmadı.2

İkinci heykelin büyük kısmı ayakta kalmış: yaklaşık 2,40 metre uzunluğunda, bacakları ve kaidesi eksik. Kral, firavunların çizgili baş örtüsü nemesi takıyor. Örtünün üst kısmı kırık ama yüz hatları iyi korunmuş ve ekip bu yüzü ilk başa benzetiyor. Heykelin bir metre kuzeyinde 1,30 metrelik pembe granit bir blok yatıyordu. Halil'in toprakta gördüğü taş buydu. Üzerinde Ramses'in iki unvanı okunuyor: "nesu-biti", Yukarı ve Aşağı Mısır'ın Kralı, ve "sa-Ra", güneş tanrısı Ra'nın oğlu.24

Toprağa gömülü, üzerinde daire ve kuş biçimli hiyeroglifler seçilen pembe granit blok
Kazıyı başlatan 1,30 metrelik pembe granit blok. Aşınmış hiyerogliflerin arasında Ramses'in "Ra'nın oğlu" unvanı okunuyor. Fotoğraf: Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı
Rakamlarla
1,60 m
Behbeit el-Hagar'da bulunan, çift taçlı II. Ramses başının yüksekliği.Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı, 2026
8,5 m
Başın oranlarından hesaplanan, kaide dahil tahmini heykel boyu; ölçüm değil, ilk tahmin.Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı, 2026
2,40 m
Bacakları ve kaidesi eksik ikinci kral heykelinin kalan uzunluğu.Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı, 2026
MÖ 1279-1213
II. Ramses'in hüküm sürdüğü yıllar, yaklaşık 66 yıl.Live Science, 2026

Ramses'ten çok sonra kurulan tapınak

Köyün adındaki "el-Hagar", Arapçada taşlar demek. Köyün kenarında gerçekten de tarlaların arasına dağılmış yüzlerce granit blok yatıyor. Bunlar tanrıça İsis'e adanmış bir tapınaktan kaldı.

Tapınak, II. Nektanebo döneminde (MÖ 360-342) başlatıldı, III. Ptolemaios döneminde (MÖ 246-222) bitirildi. Mısır tapınaklarının çoğu kireçtaşı ya da kumtaşından yapılırdı; granit kapı, heykel, dikilitaş gibi parçalara saklanırdı. Behbeit el-Hagar'daki tapınak ise baştan sona granitten örüldü. Bir depremle mi yıkıldığı, taşlarının yapı malzemesi olarak mı söküldüğü bilinmiyor.5

Kumlu düzlükte dağınık yatan granit bloklar, arkada bir hurma ağacı ve köy evleri
Behbeit el-Hagar'daki İsis tapınağından geriye kalanlar, 2008. Yeni heykeller bu alanın batı yakasında çıktı. Fotoğraf: Roland Unger, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

II. Ramses MÖ 1213'te öldü. Granit tapınağın temeli ondan yaklaşık 850 yıl sonra atıldı.3 Heykellerin bu toprakta baştan beri mi durduğu, yoksa sonradan mı getirildiği henüz bilinmiyor.

İlk ihtimali destekleyen kanıt var. Kahire Üniversitesi'nden Mısırbilimci Mahmud İmam ve Ehab Abdüzzahir, 2017'de tapınağın yakınında Ramses adını taşıyan iki parça yayımladı. Biri bir heykelin üst kısmından, öbürü bir duvarın tepesinden geliyordu. Vardıkları sonuç, Ramses'in burada büyük bir inşaat yaptırdığıydı.6 İmam, Live Science'a yeni heykellerin tapınak alanının batı yakasında çıktığını söyledi ve alanın kentleşme baskısı altında olduğunu ekledi.3 Aynı batı yakasında 2009'daki sulama çalışmaları sırasında II. Nektanebo'ya ait iki şahin heykeli kaidesi bulunmuştu.7

Öbür ihtimal Delta'da sık görülür. Ramses'in başkenti Pi-Ramses terk edilince 21. hanedanın kralları oradaki dikilitaşları, heykelleri ve sütunları yaklaşık 30 kilometre ötedeki yeni başkentleri Tanis'e taşıdı. Bu söküm en az yüz yıl sürdü.8 Tanis'te o kadar çok Ramses kartuşu çıktı ki kazıcılar uzun süre Tanis'i Pi-Ramses sandı.9 Bir heykelin üzerindeki Ramses adı, heykelin ilk dikildiği yeri göstermiyor. Bakanlık da buluntuların çevredeki katmanlarla ilişkisinin incelendiğini söylüyor.2

Bilim · Derin Geçmiş yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Umre, ambulans ve 2019'daki arsa

Turizm ve Eski Eserler Bakanı Şerif Fethi ile Garbiye Valisi Alaa Abdülmuti 14 Ekim'de köye gitti. Halil'e ve eşine teşekkür belgesi verildi, ikisi umreye gönderilecek.4 Mısır gazetesi Youm7'nin aktardığına göre vali ziyarette "Gördün mü? Salatalık eser getiriyor" diye şaka yaptı. Halil de validen, köylülerin para toplayarak almaya çalıştığı ambulansın kalan borcu için yardım istedi.1

Toprak sahibinin buluntuyu bildirmediği durumlar da yaşanıyor. Aralık 2019'da, antik Memfis'in kalıntılarının bulunduğu Mit Rahine'de bir yurttaş kendi arsasında izinsiz kazı yaptığı için Turizm ve Eski Eserler Polisi tarafından tutuklandı. Ardından başlayan kurtarma kazısında aynı arsadan pembe granitten bir Ramses heykelinin 105 santimetrelik üst parçası çıktı. Sırt sütununda yine aynı Horus adı yazılıydı.10 Bakan Fethi bu kez açıklamasında halkın bilinçli davranışının mirası korumadaki payını öne çıkardı.2

Yatay çubuk grafik: Mit Rahine ka heykeli parçası 1,05 m, Behbeit el-Hagar başı 1,60 m, ikinci heykel 2,40 m, tahmini tam boy 8,5 m, Büyük Mısır Müzesi'ndeki Ramses heykeli 11,35 m, ölçek için 1,75 m boyunda bir yetişkin
Taramalı çubuk ölçüm değil, başın oranından yapılan tahmin. Gövde ya da kaide bulunursa bu sayı değişebilir. Kaynak: Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı (2019, 2026), Büyük Mısır Müzesi. Grafik: kafa1milyon.com

Ölçek için en tanıdık örnek Büyük Mısır Müzesi'nin büyük salonunda duruyor. 11,35 metrelik granit Ramses heykeli 1820'de yine Mit Rahine'de kırık hâlde bulundu. 83 tonluk ağırlığı yüzünden ne İtalya'ya ne Londra'ya götürülebildi, 1955'te Kahire'deki Ramses Meydanı'na, 2018'de de müzeye taşındı.1112 Behbeit el-Hagar'daki başın tahmini boyu bu heykelin dörtte üçüne denk geliyor.

Kazı Halil'in arazisinde sürüyor. Başın ait olduğu gövde, iki heykelin kaideleri ve ikinci heykelin üzerinde bir ad henüz bulunmadı. 8,5 metrelik tahmin de, ikinci heykelin kime ait olduğu da bu parçalar çıktığında kesinleşecek.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Elashi, M. (2026). Egyptian cucumber farmer helps archaeologists find giant Ramses II statue fragments. Euronews, 20 Ekim 2026. euronews.com ↩
  2. El-Aref, N. (2026). Egypt discovers remains of two colossal statues of Ramses II. Ahram Online, 13 Ekim 2026 (Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı açıklaması). english.ahram.org.eg ↩
  3. Jarus, O. (2026). 2 giant Ramesses II statues, one wearing a double crown, discovered by man in Egypt. Live Science, 15 Ekim 2026. livescience.com ↩
  4. Shawkat, A. (2026). An Egyptian farmer found "an unusual stone." It led archaeologists to pieces of statues for an ancient king. CBS News, 15 Ekim 2026. cbsnews.com ↩
  5. Wilkinson, R. H. (2000). The Complete Temples of Ancient Egypt. Thames & Hudson, s. 40-41, 104-105. ↩
  6. Emam, M. ve Abd el-Zaher, E. (2017). Two New Fragments of Ramesses II from the Temple of Behbeit el-Hagar. Studien zur Altägyptischen Kultur 46, s. 33-37. dialnet.unirioja.es ↩
  7. Emam, M. ve Abd el-Zaher, E. (2018). New Fragments of "Nectanebo the Falcon" from the Temple of Behbeit el-Hagar. Near Eastern Archaeology 81(4). doi:10.5615/neareastarch.81.4.0239 ↩
  8. Piramesse sergisi. Chronik einer Stadt. piramesse-exhibition.de ↩
  9. Ismaeel, M. H. (2026). Aspects of Reuse in the Royal Necropolis of Tanis. Journal of the Faculty of Archaeology, Cairo University 29. doi:10.21608/jarch.2026.475731 ↩
  10. Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı (2019). Royal Ka-Statue Discovered at Mit Rahina. egymonuments.gov.eg ↩
  11. Büyük Mısır Müzesi. Colossal Statue of Ramesses II (GEM no. 1). gem.eg ↩
  12. Reuters (2018). Colossus of ancient Egyptian King Ramses moved to new home, carefully. 25 Ocak 2018. reuters.com ↩

Görseller: kapaktaki baş ve granit blok fotoğrafları Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı basın görselleri; tapınak kalıntıları Roland Unger, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0; boy karşılaştırması kafa1milyon.com.

Kategoriler ve Etiketler
Derin Geçmiş arkeoloji antik mısır ii. ramses nil deltası heykel kurtarma kazısı
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.