Renoir ve Aşk: Hayatın Anlık Neşelerine Bir Övgü

3 Ekim 2026'da Londra'daki National Gallery'de "Renoir ve Aşk" sergisi açıldı. Salonlardan birinde Musée d'Orsay'den gelen 131,5 santime 176,5 santimlik bir tuval asılı: Renoir'ın 1876'da boyadığı Moulin de la Galette'te Dans. Tablo Birleşik Krallık'ta ilk kez sergileniyor.¹

Sergi Paris'te 17 Mart ile 19 Temmuz arasında açık kaldı, Londra'dan sonra Boston'a gidecek. Konu, Renoir'ın 1865 ile 1885 arasındaki yirmi yılı. Dans eden çiftler, kafede sohbet eden arkadaşlar, çocuğuna sarılan anneler aynı salonlarda toplanmış. Bu tabloların bir kısmı son otuz yılda laboratuvara da girdi ve bugün duvarda gördüğümüz renklerin her zaman Renoir'ın sürdüğü renkler olmadığını gösterdi.

Montmartre'de bir dans bahçesi

Moulin de la Galette, Montmartre tepesinde eski bir yel değirmeninin yanındaki halk dans bahçesiydi. Renoir 1876'da oradaki kalabalığı, ağaçların arasından süzülen güneşi ve asılı gaz lambalarını aynı karede topladı; kalabalığın içinde kendi arkadaşları da var. Tablo Nisan 1877'deki üçüncü İzlenimciler sergisinde gösterildi. Dönemin eleştirmenleri bulanık görünen figürleri sert karşıladı.²

Tuvalin boyutu da bir iddiaydı. Bu ölçüler o yıllarda tarih, mitoloji ya da din sahnelerine ayrılırdı.

Tabloyu 1879'da ressam ve koleksiyoncu Gustave Caillebotte satın aldı. Caillebotte 1894'te ölünce koleksiyonu vasiyetle devlete kaldı, eser 1896'da kabul edildi ve bugün Orsay'in envanterinde RF 2739 numarasıyla kayıtlı.² Renoir aynı sahnenin 78 × 114 santimlik daha küçük bir versiyonunu da yaptı. O küçük tuval 17 Mayıs 1990'da New York'taki Sotheby's müzayedesinde 78,1 milyon dolara Japon kâğıt sanayicisi Ryoei Saito'ya satıldı. Müzayedede o güne kadar ödenmiş en yüksek fiyatı üç gün önce yine Saito vermişti: Van Gogh'un Doktor Gachet'nin Portresi için 82,5 milyon dolar.³

Aşkın geniş tanımı

Sergi "aşk" kelimesini geniş kullanıyor. Küratörler Orsay'den Paul Perrin, National Gallery'den Christopher Riopelle ile Chiara Di Stefano ve Boston Güzel Sanatlar Müzesi'nden Katie Hanson. Basın bülteni salonlardaki konuları tek tek sayıyor: şefkat, flört, kur yapma, sohbet, erkekler arası arkadaşlık, kafe ve tiyatro kalabalığı, çocuk büyütme.¹ Perrin'e göre Renoir'ı Manet'den ve Degas'dan ayıran, insanlar arasındaki bağa bu kadar ısrarla bakmasıydı.⁴

Renoir İzlenimcilerin çoğundan farklı olarak zanaatkâr bir aileden geliyordu. Babası terziydi; ailesi onu 13 yaşında bir porselen atölyesine çırak verdi ve tabaklara çiçek buketi boyamayı orada öğrendi.⁵ Temmuz 1870'te Fransa-Prusya Savaşı başlayınca 10. Süvari Alayı'na alındı, Nisan 1871'de Paris'e döndü. Gleyre atölyesinden arkadaşı ressam Frédéric Bazille aynı savaşta, 28 Kasım 1870'te Beaune-la-Rolande'da öldü.⁶ Sergideki neşeli sahnelerin büyük bölümü bu yılların hemen ardından boyandı.

Paris'teki sergi, 1985'te Grand Palais'de açılan retrospektiften bu yana Fransa'daki en kapsamlı Renoir seçkisiydi.⁷ Londra'da ise galerinin 2007'den beri sanatçıya ayırdığı ilk sergi bu. Basın bülteni 50'yi aşkın eserden, sergi sayfası 40 tablodan söz ediyor; iki rakam arasındaki farkı galeri ayrıca açıklamıyor.¹⁸

Şemsiyeler'in iki yarısı

Galerinin kendi koleksiyonundan gelen Şemsiyeler, sergideki en tuhaf tablolardan biri. Sağdaki anne ile iki kızı yumuşak, tüy gibi fırça darbeleriyle boyanmış. Soldaki genç kadının ve arkasındaki adamın hatları ise keskin, renkleri daha gri. İlk bakışta iki ayrı ressamın işi gibi duruyor.⁹

Bunun nedeni boya katmanlarında saklıydı. Galerinin bilim ekibi 1990'daki "Art in the Making" sergisi için tablodan alınan mikroskobik boya kesitlerini ve röntgen görüntüsünü inceledi. Renoir tabloya 1881 civarında başlamış, yaklaşık dört yıl ara vermiş ve 1885 dolayında geri dönmüştü. Döndüğünde paletini de değiştirmişti. Birinci aşamada mavi olarak yalnızca kobalt mavisi, sarı olarak çinko sarısı kullanmış; ikinci aşamada bunların yerine yapay üretilen Fransız ultramarini ile Napoli sarısını koymuştu. Ultramarin başka pigmentlerle karışınca daha çelik grisi bir ton veriyor ve şemsiyelerin rengi buradan geliyor. Bu iki pigment tablonun hemen her yerinde bulunduğu için, bir boya katmanının hangi döneme ait olduğunu söylemeye yetiyor. Tablo 2012'de New York'taki Frick Koleksiyonu'na ödünç gitmeden önce yeni bir kızılötesi görüntüsü çekildi ve röntgen dijital olarak işlendi; kompozisyonun nasıl değiştiği böylece daha ayrıntılı çıktı.¹⁰

Giysilerin modası da bu iki tarihle örtüşüyor. Sağdaki figürler 1881 civarında moda olan pahalı kıyafetler giyiyor. Soldaki kadının sade ve düz hatlı elbisesi ancak 1885 dolayında moda oldu.⁹

Böcekten gelen kırmızı

Renoir'ın renkleriyle ilgili daha çarpıcı bulgu Chicago'dan geldi. Art Institute of Chicago'daki Madame Léon Clapisson portresi 1883 tarihli, 81,2 × 65,3 santimlik bir tuval. Konservatörler tabloyu incelemek için çerçevesinden çıkarınca üst ve sol kenarda çok yoğun, mora çalan kırmızı bir şerit gördü. Bu şerit yıllarca çerçevenin altında ışıktan korunmuştu. Arka planın geri kalanı bugün soluk mor ve mavi tonlarında.¹¹

Kimyacı Federica Pozzi kenardan alınan küçücük örnekleri yüzeyde güçlendirilmiş Raman spektroskopisiyle, kısaltmasıyla SERS ile inceledi. Yöntem nanoparçacıklarla lazer ışığını birlikte kullanıyor ve bitkiden ya da böcekten elde edilen organik boyaları tanıyabiliyor; röntgen ve kızılötesi görüntüleme bu boyaları ayırt edemiyor.¹² Sonuç karmin lakı çıktı. Bu kırmızı, Meksika ve Güney Amerika'da kaktüslerde yaşayan koşnil böceklerinin ezilmesiyle elde ediliyor. Işık molekülü zamanla parçalıyor ve renk gidiyor.¹³

Müzenin kıdemli konservasyon bilimcisi Francesca Casadio, 19. yüzyıl boya el kitaplarının ressamları karmin lakının kalıcı olmadığı konusunda zaten uyardığını, ressamların ise daha dayanıklı seçenekler varken bu rengi kullanmayı sürdürdüğünü anlatıyor. Konservatör Kelly Keegan bulgulardan yola çıkarak portrenin arka planını kızıl ve mor tonlarıyla yeniden kuran tam boy bir dijital görüntü hazırladı. Casadio bu görüntünün Renoir'ın tuvaliyle birebir aynı olduğunu söylemiyor. Aynı malzemeyle yapılan iki pastanın da aynı görünmeyebileceğini hatırlatıyor.¹¹

Aynı ekip 2014'te Manet, Pissarro, Renoir, Monet ve Gauguin'in müzedeki tablolarından alınan örnekleri de taradı. Kırmızı lak boyalarda en çok kök boya ile koşnil kullanılmıştı, bazen ikisi karışık.¹⁴ Müzede soluk görünen bir İzlenimci arka planın ilk halini kestirmek için bu yüzden önce pigment analizine bakmak gerekiyor.

Londra'daki sergi 31 Ocak 2027'ye kadar açık. 23 Ekim 2026 ile 15 Ocak 2027 arasındaki cuma akşamları bilet "ne istersen öde" usulüyle satılıyor, en az 1 sterlin.⁸ Sergi ardından Boston Güzel Sanatlar Müzesi'ne geçecek ve orada 20 Şubat ile 13 Haziran 2027 arasında görülebilecek.¹

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.