Haziran 2018. Anthony Bourdain ölmüştü. Twitter'da Kyrell Grant onu anarken üç kelime yazdı: big dick energy. Grant sonradan The Guardian'da anlattı. Arkadaşları arasında bu söz, kibirli olmayan bir rahatlık demekti. O gün tweet gürültü çıkarmadı.1
İki hafta sonra Ariana Grande ile Pete Davidson konuşulurken biri Davidson için aynı üç kelimeyi kullandı. Bu kez durmadı. Söz kopyalandı, tartışıldı, tanımlanmaya çalışıldı. Oxford Dictionaries o yılın kısa listesine aldı.2
İnsanlar aynı şeyi kastediyordu. Bunu taşımak için bir penise gerek yok. Kadın, erkek, herkes için kullanılabilirdi. Vox ve Vice o yazın okumasını böyle kurdu: büyüklüğü göstermek değil, büyüklüğe ihtiyacı olmamak. Türkçeye kelimesi kelimesine çevirmek de bu yüzden tutmuyor. Kelime kaba. Kastedilen şey sakin.
- Üç kelime önce bir şef anmasında geçti, iki hafta sonra durmadı.
- Kastedilen şey organ değil; ispat etmeden durabilen insan.
- Psikoloji o hâle sessiz ego ve "ben bunu yapabilirim" kaydı demişti.
- Zıttı da aynı dilde çıktı: gösterişle kapatılmaya çalışılan boşluk.
Yüksek ses, sakin duruş
Karıştırılan şey bu. Biri odaya "ben varım" diye girer. Daha pahalı saat, daha sert espri, daha uzun liste. Başarıyı anlatırken sesi incelir, gözü kıyaslar. Öteki aynı başarıyı iki cümlede geçer, sonra sana döner. İlki yorar. İkincisi, tuhaf bir şekilde, herkese yer açar. Biri odayı doldurmak ister. Öteki odanın zaten dolu olduğunu kabul eder.
İngilizcede buna confidence without cockiness deniyor. Türkçesi daha sade: kibir yok, duruş var.
Psikoloji bu hâle çoktan bakmıştı
İnternet yeni isim buldu. Bilim daha sakin kelimeler kullanıyordu. Heidi Wayment ve Jack Bauer sessiz ego diyor. Egoyu ezmek değil, sesini kısmak. Hem kendine hem karşıdakine yer. Araştırmalarında bu duruş, dayanıklılık ve daha dengeli bir ilişkiyle birlikte gidiyor.3
Albert Bandura 1977'de başka bir kapı açtı. Bir işe başlayıp başlamaman, ne kadar çabalayacağın, engelde ne kadar duracağın, büyük ölçüde "ben bunu yapabilirim" beklentine bağlı. Bu beklenti sihirle gelmez. En sağlam hali, gerçekten bitirdiğin işlerden gelir. Sonra birini izlemekten, iknadan, bedenin verdiği sinyallerden beslenir. Yani sakin duruş bir kişilik tipi değil. Tekrar tekrar "başardım" kaydı tutan bir iç muhasebe.4
İkisini yan yana koyunca slogan mistik olmaktan çıkar. Dışarıya satılan maske değil. İçeride işleyen bir güvenlik.
Zıttı da aynı dilde çıktı
Her lakabın bir gölgesi olur. Small dick energy, gösterişle kapatılmaya çalışılan güvensizliğin adı oldu. 2022 sonunda Greta Thunberg, Andrew Tate'in araba ve egzoz sırasına tek bir e-posta adresiyle cevap verdi. Yüksek ses bazen güçten gelmez. Boşluktan gelir.2
Dürüst olmak lazım. BDE bir tanı değil. Ölçek de değil. Dil hâlâ maskülenliği penis büyüklüğüne bağlayan eski bir metaforda duruyor. Vox bunu o yıl yazmıştı: değerli olan nitelik anatomiye bağlı değil, kelime hâlâ oraya kilitli. Sezgi işe yarıyor. Metafor çarpık.2
Kanıt arayışı
Bugün bir odada, bir mesajda, bir tartışmada neyi kanıtlamaya çalışıyorsun? Bazen haklısın. Yeni işe girmişsindir, yanlış anlaşılmışsındır, sınır koyman gerekir. Çoğu zaman ise içerideki ölçü susmuştur.
Bandura'nın dediği şey pratikte şu: küçük ve gerçek işleri bitir, kaydı biriktir. Wayment ve Bauer'inki: sesini bir tık kıs, karşıdakini de duy. Popüler dilin dediği ise daha kaba ve daha net. Büyüklüğü göstermek zorunda değilsin. Mesele büyüklük değil.
İnternet buna kaba bir isim taktı. Psikoloji daha sakin kelimeler seçti. İkisi de aynı insanı tarif ediyor: ispat etmeden durabilen, etrafına da ispat yarışını bulaştırmayan.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Grant, K. (2018, 21 Aralık). "'It sucks, because I made zero dollars from it': how I coined Big Dick Energy". The Guardian. İfadenin Bourdain anmasında kullanımı ve yazarın kendi anlatımı. ↩
- Abad-Santos, A. & Grady, C. (2018, 27 Haziran). "How Big Dick Energy explains modern masculinity". Vox; ayrıca Wikipedia "Big dick energy" maddesi (köken, cinsiyet-bağımsızlık, Thunberg-Tate örneği). Tanım tartışmaları ve kültürel yayılım için birincil aktarımlar. ↩
- Wayment, H. A. & Bauer, J. J. (2018). "The Quiet Ego: Motives for Self-Other Balance and Growth in Relation to Well-Being". Journal of Happiness Studies; Wayment, H. A. vd. (2015). "The Quiet Ego Scale". Sessiz egonun denge ve büyüme odaklı benlik duruşu. ↩
- Bandura, A. (1977). "Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change". Psychological Review, 84(2), 191-215. Öz-yeterliğin davranışın başlaması, çabası ve sürekliliği üzerindeki rolü. ↩
Bu içerik bilgilendirme ve kültür okuması amaçlıdır; tıbbi veya psikolojik tavsiye değildir.
kafa1milyon
Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.
