Louisiana'nın kuzeydoğusunda, Ouachita Nehri'nin taşkın ovasında bir yer var. Adı Watson Brake. On bir toprak höyük, sırtlarla birbirine bağlanıp yaklaşık 270 metrelik bir oval çiziyor. En alçağı bir metreye yakın, en yükseği yedi metreyi buluyor. Bu iş, milattan önce 3500 civarında başlamış; yaklaşık beş yüz yıl sürmüş. Yani Stonehenge'in ana taşlarının dikildiği zamandan önce, Giza piramitlerinden önce.12

Sen bu cümleyi okuyunca bir park hayal ediyorsun: tabela, yürüyüş yolu, belki bir müze köşesi. Watson Brake'de bunlar yok. Alanın bir kısmı 1990'ların ortasında koruma altına alındı. Diğer kısmı özel mülkte kaldı. Aile arkeologlara izin veriyor; halka kapı açmıyor. Bu yüzden Kuzey Amerika'nın en eski büyük höyük komplekslerinden biri, hâlâ ziyarete kapalı.3

Watson Brake höyük kompleksinin kuşbakışı sanatçı çizimi: oval düzende on bir toprak höyük ve bağlayan sırtlar
Watson Brake'in kuşbakışı sanatçı çizimi. Alan halka kapalı olduğu için saha fotoğrafı yerine bu rekonstrüksiyon dolaşıyor. Çizim: Herb Roe, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Bu yazıda neler var?

Ne bulundu, kim buldu?

Yerel sakin Reca Bamburg Jones, 1980'lerin başında kereste kesiminin açtığı açıklıkta höyüklerin düzenini fark etti. On bir tepe, sırtlarla bağlı, oval bir plan. Profesyonel arkeologlara gösterdi; Joe W. Saunders ve ekibi radyokarbon, lüminesans ve toprak verileriyle tarihi sabitledi. 1997'de Science'ta çıkan makale, alanı yaklaşık 5400–5000 yıl öncesine yerleştirdi ve Kuzey Amerika'daki bilinen büyük höyük kronolojisini neredeyse iki bin yıl geriye çekti.12

Asıl sarsıntı yaştan değil, kimlerin yaptığından geldi. Watson Brake'i mısır eken, hiyerarşik bir köy kuran insanlar değil, mevsimlik avcı-toplayıcılar yükseltmiş. Yazdan sonbahara bataklık ve nehir kaynaklarını kullanan, balık ve tohum toplayan, sonra dağılan topluluklar. Kalıcı köy, uzun mesafe ticaret, seramik köyü gibi bildiğimiz "büyük iş" şartları burada yok. Yine de yüzyıllarca süren, planlı bir toprak mühendisliği var.1

Watson Brake arkeolojik alanının höyük ve sırt düzenini gösteren şematik harita
Watson Brake höyüklerinin şematik planı. Oval düzen ve bağlayan sırtlar, tek bir tepenin değil, ortak bir işin izi. Kaynak: Saunders vd. 2005 üzerinden Wikimedia Commons haritası.

Neden hâlâ kapalı?

Cevap arkeolojik değil, mülkiyet. Alan 1950'lerden beri aile elinde. 1996'da The Archaeological Conservancy arazinin yaklaşık yarısını satın alıp koruma için eyalete aktardı. Geri kalanı özel mülkte. Aile üyelerinden biri satmayı reddettiği için bütün alan bir devlet parkına dönüşemiyor; halka açık bir ziyaret düzeni de kurulmuyor. Araştırmacılar tek tek izinle girebiliyor. Sen bilet alıp yürüyemiyorsun.3

Bu, Louisiana'nın höyük hikâyesinde alışılmadık bir son değil. Marksville 1933'te, Poverty Point 1972'de park oldu. Watson Brake'in kısmi kamulaştırması 1996'da kaldı; otuz yıl sonra hâlâ tabela yok. Koruma ile erişim bazen aynı cümlede yürümüyor. Burada koruma kazanmış, erişim beklemede.

Kapalı kalmanın bir yan etkisi de şu: alanın hikâyesi çoğunlukla makale, çizim ve haritadan geliyor. Saha fotoğrafı az. Herb Roe'nun kuşbakışı çizimi bu yüzden dolaşıyor; gerçek tepeleri uzaktan görmek isteyen biri için Poverty Point gibi açık parklar kalıyor. Watson Brake'i bilmek, onu gezmek anlamına gelmiyor.

Watson Brake, Stonehenge, Giza piramitleri ve Poverty Point tarihlerini karşılaştıran kronoloji grafiği
Yaklaşık tarihlerle bir çizgi: Watson Brake, Stonehenge ve Giza'dan önce; Poverty Point ise yaklaşık iki bin yıl sonra. Grafik: kafa1milyon.com; Saunders vd. 1997.

Açık olan akraba: Poverty Point

Aynı eyalette, Watson Brake'den yaklaşık bin dokuz yüz yıl sonra yükselen Poverty Point var. Ölçek daha büyük; uzak yerlerden getirilmiş taş aletler, daha karmaşık bir ticaret ağı. Bugün Dünya Mirası listesinde ve ziyarete açık. Kapaktaki höyük fotoğrafı da oradan: Louisiana'nın toprak anıtlarının neye benzediğini gösteren, kamuya açık bir yer.4

Watson Brake ise daha sade ve daha eski. Boncuklar, taş aletler, pişmiş toprak parçalar yerel malzemeden. Uzak Wisconsin ya da Tennessee taşları yok. Amaç da net değil: mezar bulunmamış, tören nesnesi yığını da yok. Yaz-sonbahar kampı, belki kuraklık ve taşkın gibi düzensiz yağış dönemlerine ortak bir cevap. Arkansas Nehri yatağı değişince sulak alanlar kuruyunca, milattan önce 2800 civarında yer terk edilmiş görünüyor.25

En eski büyük toprak işlerinden biri, hâlâ özel bahçe sınırının arkasında. bu yazının tek cümlelik özeti

Neyi dürüstçe bilmiyoruz?

Höyüklerin günlük hayatta tam olarak ne işe yaradığı hâlâ tartışmalı. "Tapınak" demek kolay, kanıt zor. Saunders ekibi ve sonraki çalışmalar, mevsimlik kullanım ve ortak iş örgütlenmesini güçlendiriyor; kesin bir işlev etiketi yapıştırmıyor. LSU kampüsündeki daha da eski olabileceği ileri sürülen höyükler gibi başka adaylar da var; yaş tartışması sürüyor. Watson Brake için elimizdeki en sağlam çerçeve 1997 Science makalesi ve 2005'teki ayrıntılı American Antiquity çalışması.15

Sen bir gün Louisiana'da höyük görmek istersen Poverty Point seni karşılıyor. Watson Brake ise haritada bir isim, makalede bir tarih, kapıda bir kilit. Taş değil toprak yükselttiler. Sonra mülkiyet çizgisi, o toprağın üstüne indi.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Joe W. Saunders vd. (1997). "A Mound Complex in Louisiana at 5400-5000 Years Before the Present". Science 277(5333): 1796–1799. doi:10.1126/science.277.5333.1796. On bir höyük; avcı-toplayıcı kullanım; Kuzey Amerika'daki bilinen büyük höyük komplekslerinden yaklaşık 1900 yıl daha eski. ↩
  2. Amélie A. Walker (1998). "Earliest Mound Site". Archaeology 51(1). Ouachita taşkın ovası; Reca Bamburg Jones'un tespiti; 3–25 feet höyükler; ~5400 BP; Poverty Point'ten ~1900 yıl eski; mezar/tören nesnesi bulunmadığı notu; güney yarı Conservancy, kuzey özel mülk. ↩
  3. Mülkiyet ve erişim: The Archaeological Conservancy'nin 1996'da alanın yaklaşık yarısını satın alıp eyalete aktarması; kalan kısmın aile mülkiyetinde kalması ve halka kapalı olması. Özet aktarımlar: Wikipedia/Watson Brake; Louisiana Folklife (Lori Tucker, "Ouachita River Mounds"); Archaeology Magazine 1998. ↩
  4. Poverty Point: Louisiana'da Watson Brake'den daha geç, daha büyük höyük kompleksi; bugün UNESCO Dünya Mirası ve ziyarete açık. Kapak ve bağlam fotoğrafı: "Mound A at the Monumental Earthworks Poverty Point World Heritage Site", Wikimedia Commons (kamu malı / serbest kullanım). ↩
  5. Joe W. Saunders vd. (2005). "Watson Brake, a Middle Archaic Mound Complex in Northeast Louisiana". American Antiquity 70(4): 631–668. İnşaat evreleri, terk (~2800 Ö.Ç.), yerel malzeme, mevsimlik kullanım çerçevesi. ↩
  6. Görseller: Herb Roe, Watson Brake kuşbakışı çizimi, CC BY-SA 4.0; Watson Brake höyük haritası (Saunders vd. 2005 üzerinden); kronoloji grafiği kafa1milyon.com. ↩

Bu yazı eğlence ve bilgi amaçlıdır; arkeolojik alanlara izinsiz girişi özendirmez. Watson Brake özel mülk sınırları nedeniyle halka kapalıdır.

Kategoriler ve Etiketler
Derin Geçmiş watson brake louisiana höyük arkeoloji stonehenge poverty point
Bu yazıyı paylaş
Elvan

Elvan

Derin Geçmiş'in sesi. Kazı raporlarını, makale dipnotlarını ve müze envanterlerini okuyup hikâyeye çeviriyor. Bir buluntuyu anlatırken kimin kazdığını da söylemeyi ilke sayar.