Akvaryum ve hayvan dostluğu yazıları e-postana gelsin mi?
Her gün siteye bakman gerekmesin; yeni yazı çıktığında ve haftalık özette biz haber verelim. Reklam yok.

13 Şubat 2026'da Bursa'da bir dükkânın akvaryumundaki 20 kırmızı yanaklı su kaplumbağası toplandı. Doğa Koruma ve Milli Parklar ekipleri polisle birlikte gelmişti; hayvanlar Karacabey Yaban Hayvanı Koruma ve Rehabilitasyon Merkezi'ne götürüldü.1 Nisan'da Denizli'deki pet shop denetimlerinde aynı türden 150 kaplumbağaya el konuldu ve işletmelere idari para cezası kesildi.2

Birçok evde yıllardır bakılan bir hayvan için bu sert görünebilir. Yasağın sebebi, kaplumbağanın evden çıktıktan sonra gittiği yerde. Bu türün Türkiye'de üreyen ilk topluluğu Mersin Anamur'daki Mamure Kalesi'nin hendeğinde belgelendi.3

Bu yazıda neler var?

Avuç içinden tabak boyuna

Kırmızı yanaklı su kaplumbağası (Trachemys scripta elegans) aslen ABD'nin güneyinde, Mississippi havzasında yaşayan bir tatlı su kaplumbağası. Adını gözünün arkasındaki kırmızı şeritten alıyor. Yavruyken birkaç santimdir ve küçük bir plastik kapta yaşayabilecekmiş gibi görünür. İngiltere'nin hayvan koruma kurumu RSPCA'nın bakım rehberine göre dişiler 25, erkekler 21 santim civarına ulaşıyor ve bakım altında 30 yıl kadar yaşıyor.4 Yani çocuğa ilkokulda alınan kaplumbağa, o çocuk otuzlu yaşlarına girdiğinde hâlâ hayatta olabilir.

Ticaretin ölçeği de küçük değil. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nden bir ekibin aktardığına göre ABD'den 1989-1997 arasında yaklaşık 52 milyon birey ihraç edildi ve bunların büyük kısmı büyüdükten sonra doğaya bırakıldı. Aynı ekip, yalnızca Çanakkale'de satıcıların yılda yaklaşık 200 yavru sattığını tahmin etti.5 Ege Üniversitesi'nden Kerim Çiçek ve Dinçer Ayaz ise 2015'te yavruların pet shoplarda 2-3 euroya satıldığını, hiçbir izleme yapılmadığını yazdı. ABD'nin kendisi küçük kaplumbağaların satışını salmonella riski yüzünden 1975'ten beri yasaklıyor.3

Adana Seyhan Eskibaraj Gölü'nde yeşil suda yüzen kırmızı yanaklı su kaplumbağası, üstten görünüm
Adana'da Seyhan Eskibaraj Gölü'nde yüzen bir kırmızı yanaklı su kaplumbağası, Eylül 2016. Akdeniz kıyısının iklimi bu tür için yabancı sayılmaz. Fotoğraf: Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Mamure Kalesi'nin hendeği

Çiçek ve Ayaz, 2003-2015 arasında Kırklareli, İstanbul, İzmir, Muğla, Antalya, Mersin ve Adana'da sahiplerinin bıraktığı kaplumbağalara rastladı. Yerel halkla konuştular ama çoğu yerde ürediğine dair sağlam bir bilgi çıkmadı. İzmir Doğal Yaşam Parkı'ndaki 20-30 bireylik grupta da üreme gözlenmedi. Anamur'da durum farklıydı. Kalenin duvarları önündeki hendek 1,5-2 metre derinliğinde, 3 metre genişliğinde ve yaklaşık 500 metrekarelik, sık bitkili bir su kanalı. Ekip 2005'te burada yetişkin, genç ve yavru 10-15 kırmızı yanaklı kaplumbağa saydı. Aynı suyu yaklaşık 20 benekli kaplumbağa (Emys orbicularis) ve 400 kadar çizgili kaplumbağa (Mauremys rivulata) paylaşıyordu. Metrekareye 1-2 kaplumbağa düşüyordu; besin, güneşlenecek taş ve yumurta bırakacak toprak kıttı.3

3 Temmuz 2012 sabahı ekip yumurtlayan bir dişi gördü: 15 yumurta, ortalama 36 milimetre boyunda. 16 Mayıs 2015'te başka bir dişi yuva kazıyordu.

Mamure Kalesi hendeğindeki kaplumbağa sayılarını gösteren yatay çubuk grafik: çizgili kaplumbağa yaklaşık 400, benekli kaplumbağa yaklaşık 20, kırmızı yanaklı 2005'te 10-15, 2023 çalışmasında 40
Hendekteki yerli türler yüzlerle, kırmızı yanaklılar onlarla sayılıyor. 2005 rakamları gözleme, 2023 rakamı yakalanan bireylere dayanıyor; iki sayı birebir kıyaslanamaz. Grafik: kafa1milyon.com.

Mersin Üniversitesi'nden Mehmet Ali Eldeleklioğlu ve Nuray Çiftçi 2023'te hendeğe yeniden baktı. Yumurtlama öncesi ve sonrası iki dönemde toplam 40 birey yakaladılar. Hendekle bağlantısı olmayan Alyanak Sulak Alanı'nda da 6 kırmızı yanaklı kaplumbağa gördüler; tür ilk kez kalenin dışında kayda geçti. Sulak alan geniş, suyu bulanık ve bitkisi sık olduğu için oradan hiçbir birey yakalanamadı.6 Karadeniz'de, Trabzon'da üreyen bir topluluk da 2021'de yayımlandı.7

Anamur'daki Mamure Kalesi'nin taş kuzey duvarı ve dibindeki sazlı su kanalı, bulutlu bir günde
Mamure Kalesi'nin kuzey duvarı ve dibindeki su, Mart 2013. Türkiye'de kırmızı yanaklı kaplumbağanın yumurtladığı ilk kayıtlar bu kalenin hendeğinden geldi. Fotoğraf: Dosseman, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Yerli kaplumbağaya ne oluyor?

Fransız araştırmacılar Antoine Cadi ve Pierre Joly deney havuzlarında iki türü önce ayrı, sonra karışık gruplarda tuttu. İki tür de açık ve derin suya bakan güneşlenme yerlerini seçti; karışık gruplarda bu yerler kırmızı yanaklılara kaldı.8 Üç yıl süren ikinci deneyde karışık gruptaki benekli kaplumbağalar belirgin kilo kaybetti, ölüm oranları da yükseldi.9

Açık doğada sonuç o kadar keskin çıkmadı. Kaliforniya'daki UC Davis Arboretumu'nda 2011 yazında 177 kırmızı yanaklı kaplumbağa, yani oradaki topluluğun tahminen yüzde 90'ı sudan çıkarıldı. Yerli batı benekli kaplumbağasının güneşlenme düzeni beklenenden az değişti ve ekip, esir hayvanlarla yapılan deneylerin bu rekabeti abartabildiğini yazdı. Buna karşılık yerli kaplumbağaların vücut kondisyonu düzeldi; besin için rekabetin sahada da sürdüğü anlaşıldı.10 Türkiye'de iki türün birbirini nasıl etkilediğine dair uzun süreli izleme henüz yok. Çanakkale ekibi de 2018'de şehir içinden geçen derelerin düzenli izlenmesini istemişti.5

Bakamıyorsan nereye?

Orman ve Su İşleri Bakanlığı 2014'te, CITES bilimsel mercii olarak TÜBİTAK'tan aldığı görüşe dayanarak bu kaplumbağaların ithalatını uygun bulmadı ve konu gümrüklere bildirildi.11 Bugün el koymaların dayanağı 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu: yaban hayvanını izinsiz bulundurmak ve satmak yasak.1 Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün 19 Kasım 2025 tarihli yazısı, pet shopların yaban hayvanı için ayrı satış ruhsatı alması ve zararlı türleri hiç satmaması gerektiğini hatırlatıyor.12 Avrupa Birliği de türü 3 Ağustos 2016'da yürürlüğe giren istilacı türler listesine aldı. AB'de o tarihten beri satış, üretim ve doğaya bırakma yasak; listeden önce kaplumbağası olan sahipler hayvanı ölene kadar yanında tutabiliyor.13

Evdeki kaplumbağa büyüdü ve artık bakılamıyorsa muhatap, Doğa Koruma ve Milli Parklar'ın il şube müdürlüğü. Aralık 2023'te Diyarbakır'da Dicle Nehri'nde bulunan iki kırmızı yanaklı kaplumbağa bu birime teslim edildi. Dicle Yaban Hayvanı Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi'nde bakıldıktan sonra doğaya geri bırakılmadılar; nehirde yaşayan ve nesli tehlike altındaki Fırat kaplumbağasını tehdit edecekleri için hayvanat bahçesine gönderilmeleri kararlaştırıldı.14 Bursa'da 13 Şubat'ta toplanan 20 kaplumbağa da aynı yoldan geçip Karacabey'deki merkeze gitti.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Anadolu Ajansı, "Bursa'da bir iş yerindeki kırmızı yanaklı su kaplumbağaları koruma altına alındı", 13 Şubat 2026. haberler.com aktarımı ↩
  2. "Denizli'de istilacı türlere geçit yok", 10 Nisan 2026. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü paylaşımını aktaran haber. sondakika.com ↩
  3. Çiçek, K. ve Ayaz, D. (2015). "Does the red-eared slider (Trachemys scripta elegans) breed in Turkey?" Hyla, 2015(1), 4-10. hrcak.srce.hr ↩
  4. RSPCA, "Slider Terrapin Care Sheet". Yetişkin boyu ve bakım altındaki ömür. rspca.org.uk ↩
  5. Uysal, İ., Tosunoğlu, M., Yalçın Özdilek, Ş. ve Gül, Ç. (2018). "A Record and Distribution of Exotic Species Trachemys scripta in the Streams of Çanakkale (Turkey)". Turkish Journal of Bioscience and Collections, 2(2), 12-19. dergipark.org.tr ↩
  6. Eldeleklioğlu, M. A. ve Çiftçi, N. (2023). "Yabancı Tür Trachemys scripta elegans'ın Mersin-Anamur Tatlısu Sistemlerinde Dağılım Durumu ile Morfometrik Özelliklerinin Belirlenmesi". Mediterranean Fisheries and Aquaculture Research, 6(1). dergipark.org.tr ↩
  7. Koç-Gür, H., Bülbül, U. ve Kutrup, B. (2021). "A Breeding Population of the Exotic Species Trachemys scripta in Trabzon Province of Turkey". Academic Research and Reviews in Science and Mathematics, kitap bölümü, s. 21-34. ↩
  8. Cadi, A. ve Joly, P. (2003). "Competition for basking places between the endangered European pond turtle (Emys orbicularis galloitalica) and the introduced red-eared slider (Trachemys scripta elegans)". Canadian Journal of Zoology, 81(8), 1392-1398. DOI: 10.1139/z03-108 ↩
  9. Cadi, A. ve Joly, P. (2004). "Impact of the introduction of the red-eared slider (Trachemys scripta elegans) on survival rates of the European pond turtle (Emys orbicularis)". Biodiversity and Conservation, 13, 2511-2518. DOI: 10.1023/B:BIOC.0000048451.07820.9c ↩
  10. Lambert, M. R., McKenzie, J. M., Screen, R. M. ve diğerleri (2019). "Experimental removal of introduced slider turtles offers new insight into competition with a native, threatened turtle". PeerJ, 7, e7444. peerj.com ↩
  11. Orman ve Su İşleri Bakanlığı'nın 20.11.2014 tarihli, 237075 sayılı yazısı; kırmızı yanaklı su kaplumbağası ithalatı hakkında TÜBİTAK raporuna dayanan görüş (Mevzuat Bilgilendirme Servisi duyurusu). ↩
  12. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, "Petshoplarda Yaban Hayvanı Satışı Hk.", E-96063977-2025-1198 sayılı yazı, 19 Kasım 2025. sesob.org.tr ↩
  13. Avrupa Komisyonu Uygulama Tüzüğü (AB) 2016/1141, 13 Temmuz 2016; birlik çapında istilacı yabancı türler listesi. eur-lex.europa.eu ↩
  14. Rudaw Türkçe, Diyarbakır Dicle Nehri'nde bulunan kırmızı yanaklı su kaplumbağaları haberi, 13 Aralık 2023. rudaw.net ↩

Bu yazı hobi bilgisidir; hasta ya da yaralı hayvan için veteriner hekime gidilir. Yaban hayvanı bulundurma ve teslim süreçleri için Doğa Koruma ve Milli Parklar il şube müdürlüğüne danışılır.

Kategoriler ve Etiketler
Hayvan Dostluğu kaplumbağa hayvan dostluğu istilacı türler evcil hayvan anamur
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Hobi yazıları: takılan yeri çözmek, sıfırdan başlamak, uydurma mucize yok.