Eylül 1997'de ve Mart 1999'da Almanya'daki Halle Üniversitesi'nden Rolf Gattermann'ın ekibi, Suriye'de Halep yakınlarındaki tarlalarda yaban altın hamsterı aradı. Ekip 30 yuvanın yerini haritaya işledi, 23'ünü açıp içini ölçtü. İçinde hayvan yaşayan yuvaların hiçbirinde birden fazla yetişkin hamster yoktu.1
Yuvalar 36 ile 106 santim arasında, ortalama 65 santim derindeydi. Dikey bir giriş borusu yuva odasına, oradan en az bir kiler odasına iniyordu; tünellerin toplam uzunluğu ortalama 2 metreyi, en uzununda 9 metreyi buldu.1 İçinde hamster yaşayan iki yuva arasındaki en kısa mesafe 118 metreydi.2 Türkiye'de evcil hayvan ürünleri satan Petlebi'nin hamster sayfasında 26 Ekim 2026'da çok satan diye işaretli kafesin tabanı 35 × 26 santim.3
- Bern'de 60 hamster dört farklı boyda kafeste 13 hafta boyunca kameraya kaydedildi ve teli kimin daha çok ısırdığı sayıldı.
- Talaşı 80 santime çıkarılan hamsterlar uyku odalarını Suriye'deki yuvalara yakın bir derinliğe kazdı, ama bu grupta başka bir fark da çıktı.
- Hamsterlar büyük çarkı küçüğüne açıkça tercih ediyor; aynı çark patilerde yara da açabiliyor.
- Petlebi'deki kafeslerle Alman veteriner hekimlerinin asgari ölçüsü yan yana, büyük bir kurulumun bugünkü fiyatıyla.
Kafes küçüldükçe tel ısırma artıyor
Bern Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nden Katerina Fischer, Sabine Gebhardt-Henrich ve Andreas Steiger, 60 dişi altın hamsterı tek tek dört ayrı boyda kafese yerleştirdi. Kafeslerin tabanı 1.800, 2.500, 5.000 ve 10.000 santimetrekareydi. En küçüğü, laboratuvarlarda kullanılan standart plastik kafesin ölçüsüydü. Her kafeste aynı derinlikte talaş, ahşap bir ev, kum banyosu, dallar, kuru ot ve 30 santimlik bir koşu çarkı vardı. Hamsterlar 13 hafta boyunca kameraya kaydedildi.4
Kafesteki bir kemirgenin teli durmadan ısırması, araştırmacıların barınma koşullarının yetmediğini gösteren işaret olarak kullandığı bir davranış. Bu ısırma her boydaki kafeste görüldü, ama küçük kafeslerdeki hamsterlar teli daha sık ve daha uzun süre ısırdı. Küçük kafestekiler ahşap evin çatısına da daha çok çıktı ve ekip bunu fazladan alan arayışı diye yorumladı. Kafes küçüldükçe deney sonundaki kilo artışı büyüdü. Ekip, evde beslenen bir altın hamsterı için en az 1 metrekarelik taban önerdi.45
Petlebi'nin listesinde 1.000 liranın altında satılan iki kafes bu deneydeki en küçük kafese de yetişmiyor.
Biri 23 × 17 santim ve 696,73 lira, öteki çok satan 35 × 26'lık model ve 846,13 lira; tabanları 391 ve 910 santimetrekare.3 İsviçre'de yasal alt sınır 0,18 metrekare, yani 1.800 santimetrekare. Ülkenin Federal Gıda Güvenliği ve Veterinerlik Dairesi (BLV) bu ölçüyü mutlak asgari sayıyor ve en az yarım metrekarelik, yaklaşık 50 santim yüksekliğinde kapalı bir alan öneriyor.6 Almanya'daki Hayvan Koruma Veteriner Hekimleri Birliği'nin (TVT) bilgi notunda asgari ölçü 100 × 50 × 50 santim.7
Talaş kaç santim olmalı?
Aynı Bern ekibinden Andrina Hauzenberger bu kez talaşın derinliğini değiştirdi. 45 erkek hamster 95 × 45 santimlik kafeslere tek tek yerleşti ve üç gruba ayrıldı: talaş 10, 40 ya da 80 santimdi. Derin kafeslere talaşı tutsun diye şeffaf bir yükseltme eklendi. Ekip, evcil hamster kafeslerinde talaşın çoğunlukla 5 santim kadar olduğunu not ediyor.2
40 ve 80 santimlik gruplardaki hamsterların hepsi kendi yuvasını kazdı ve içinde yaşadı. Yuvaların yapısı Suriye'de ölçülenlere benziyordu: 10-20 santimlik dikey bir giriş ve oradan ayrılan bir iki tünel. Hamster içerideyken girişi talaştan bir tıkaçla kapatıyordu. En derin kafeslerde uyku odaları yaklaşık 50 santimde kuruldu. 10 santimlik grupta ise bir hamster dışında hepsi hazır ahşap evde uyudu.2
Tel ısırma da talaşla birlikte değişti. 10 santimde 15 hamsterın 7'si teli ısırdı, 40 santimde 14 hamsterın 3'ü, 80 santimde hiçbiri. Sığ talaştaki hamsterlar çarkta da daha çok koştu, 80 santimdekiler ise ötekilerden daha yağlı çıktı.2
Bakım rehberlerindeki ölçüler deneydekilerin altında kalıyor. TVT en az 20 santimlik kazılabilir bir taban istiyor ve talaşa üçte bir oranında kuru ot, üçte bir oranında saman karıştırılmasını öneriyor; tüneller bu karışımda çökmüyor.7 BLV en az 15 santim yazıyor ve 30 ile 80 santim arasını ideal sayıyor.6
- 65 cm
- Suriye'de açılan yaban altın hamsterı yuvalarının ortalama derinliği.Gattermann ve ark., Journal of Zoology, 2001
- 10.000 cm²
- Bern deneyinde evcil altın hamsterı için önerilen en küçük kafes tabanı.Fischer, Gebhardt-Henrich ve Steiger, Animal Welfare, 2007
- 0/15
- 80 santimlik talaşta yaşayıp teli ısıran hamster sayısı; 10 santimde bu sayı 7/15.Hauzenberger, Gebhardt-Henrich ve Steiger, Applied Animal Behaviour Science, 2006
- 8.000 tur
- 35 santimlik çarkta bir hamsterın bir gecede attığı ortalama tura yakın sayı.Veillette, Guitard ve Reebs, Veterinary Medicine International, 2010
Çarkın çapı ve patiler
Kanada'daki Moncton Üniversitesi'nden biyolog Stéphan Reebs ve ekibi, hamsterları tünellerle birbirine bağlı kafes takımlarına koydu. Her kafeste farklı bir çark vardı ve ekip 40 gün boyunca çarkların tur sayısını saydı. Hamsterlar 35 santimlik çarkı 23 santimliğe açıkça tercih etti, tabanı kesik çarklar yerine tam yuvarlak olanları seçti. Tercih erkeklerde dişilerden daha belirgindi.8
Aynı laboratuvardan 2010'da yayımlanan çalışmada 35 santimlik çarktaki hamsterlar bir gecede ortalama 8.000'e yakın tur attı. Bu çarkta bir tur yaklaşık 1,1 metre; 8.000 tur gecede 8,8 kilometre ediyor. Çalışma çarkın patilerde küçük yaralar açtığını da gösterdi. Çarkı olmayan hamsterlarda deneyin ilk evresinde tek bir yara görülmedi, çarkı olanların çoğunda yara çıktı. Çarkı kilitlenen hamsterların yaraları 15 gün içinde neredeyse tamamen kapandı. Yazarlar çarkı tamamen kaldırmayı önermiyor: hamster koşmayı kendiliğinden istiyor, yara iyileşince çarkın yeniden açılması gerekiyor.9
TVT, hamsterın sırtını bükmeden koşabilmesi için çarkın çapının 25 santimden büyük, koşu yüzeyinin ve arka duvarının kapalı olmasını istiyor. BLV en az 30 santim yazıyor.67 Petlebi'deki çarklar 13, 14, 18 ve 27 santim; 27 santimlik en büyüğü 1.248,28 lira.3
Aynı sayfada 17,5 santimlik bir hamster topu da 413,51 liradan satılıyor. TVT bu topları oyuncak olarak uygun bulmuyor, çünkü hamster içindeyken gideceği yönü seçemiyor ve top masa kenarından ya da merdivenden düşebiliyor. Yuva için satılan sentetik hamster pamuğu da aynı notta uygunsuz malzemeler arasında geçiyor: yanak keselerini tıkayabiliyor, bacağa dolanıp kan akışını kesebiliyor.7
Büyük kurulum ne tutuyor?
TVT ölçüsünü karşılayan hazır bir kafes Türkiye'de de satılıyor. Ferplast'ın Criceti 100 modeli 95 × 57 × 50 santim ve İstanbul'daki Ekopati'de 4.400 lira; tabanı 5.415 santimetrekareyle TVT'nin 5.000'lik asgarisinin üstünde.10 Satıcı sayfası plastik tabanın kaç santim talaş tuttuğunu yazmıyor. 20 santimlik talaş bu tabanda yaklaşık 108 litre ediyor. EuroGold'un 15 litrelik kokusuz talaşından 8 paket, paketteki litre hesabıyla 962,80 lira tutuyor. Buna Petlebi'deki 27 santimlik çark eklenince toplam 6.611,08 lira.3 Çok satan 35 × 26'lık kafes 846,13 lira, yani bu kurulumun yaklaşık sekizde biri.
Kafesin yeri de hesaba giriyor. BLV, altın hamsterın gündüz uyuyup gece hareketli ve gürültülü olduğunu, bu yüzden kafesin yatak odasına ya da çocuk odasına konmaması gerektiğini yazıyor.6 TVT aynı sebeple hamsterı çocuklar için uygun bir ev hayvanı saymıyor.7 Suriye'de açılan yuvalar ortalama 65 santim derindi ve Bern'deki hamsterlar 80 santimlik talaşta uyku odalarını yaklaşık 50 santime kazdı.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Gattermann, R., Fritzsche, P., Neumann, K., Al-Hussein, I., Kayser, A., Abiad, M. ve Yakti, R. (2001). Notes on the current distribution and the ecology of wild golden hamsters (Mesocricetus auratus). Journal of Zoology 254(3): 359-365. doi:10.1017/S0952836901000851 ↩
- Hauzenberger, A. R., Gebhardt-Henrich, S. G. ve Steiger, A. (2006). The influence of bedding depth on behaviour in golden hamsters (Mesocricetus auratus). Applied Animal Behaviour Science 100(3-4): 280-294. doi:10.1016/j.applanim.2005.11.012 ↩
- Petlebi. Hamster ürünleri sayfası: Dayang ve EuroGold kafesleri, M-Pets ve Pawise çarkları, Pawise egzersiz topu, EuroGold talaş (26 Ekim 2026 itibarıyla liste fiyatları). petlebi.com ↩
- Fischer, K., Gebhardt-Henrich, S. G. ve Steiger, A. (2007). Behaviour of golden hamsters (Mesocricetus auratus) kept in four different cage sizes. Animal Welfare 16(1): 85-93. doi:10.1017/S0962728600030967 ↩
- Fischer, K., Gebhardt-Henrich, S. G. ve Steiger, A. Verhalten und Raumnutzung bei Goldhamstern bei unterschiedlicher Grundfläche, proje 2.03.04 özeti. İsviçre federal araştırma veritabanı ARAMIS. aramis.admin.ch ↩
- Bundesamt für Lebensmittelsicherheit und Veterinärwesen (BLV). Nager: Goldhamster, 26 Ekim 2026'da bakıldı. blv.admin.ch ↩
- Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT) (Temmuz 2014). Merkblatt Nr. 156, Heimtiere: Goldhamster. PDF ↩
- Reebs, S. G. ve St-Onge, P. (2005). Running wheel choice by Syrian hamsters. Laboratory Animals 39(4): 442-451. doi:10.1258/002367705774286493 ↩
- Veillette, M., Guitard, J. ve Reebs, S. G. (2010). Cause and possible treatments of foot lesions in captive Syrian hamsters (Mesocricetus auratus). Veterinary Medicine International 2010: 951708. PMC2896862 ↩
- Ekopati. Ferplast Criceti 100 hamster kafesi, 95 × 57 × 50 cm, ürün sayfası (26 Ekim 2026 itibarıyla). ekopati.com ↩
Bu yazı bilgi amaçlıdır, veteriner hekim tavsiyesi değildir; hamsterında topallama, patide yara ya da ishal görürsen bir veteriner hekime başvur. Fiyatlar 26 Ekim 2026'da Petlebi ve Ekopati sitelerinden alındı ve değişebilir. Görseller: kapak Wschlitz (CC BY 4.0), ev yapımı düzenek Jennifer Carlsson (CC BY-SA 4.0), ahşap çark Mintyfrills (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons; grafikler kafa1milyon.com.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
