Görüntüyü Schmidt Ocean Institute'un uzaktan kumandalı su altı aracı SuBastian çekti. Trinidad ve Tobago'nun derin sularını tarayan bir aylık seferin baş bilim insanı Diva Amon, bu balığı doğada ikinci kez gördüğünü söyledi. İlkine yaklaşık on yıl önce Meksika Körfezi'nde rastlamıştı. Balığın karnında ne olduğunu ise kimse bilmiyor. Amon'un yazdığına göre gemide bir tomografi cihazı olsaydı belki anlaşılırdı.12
Enstitü balığı ilk duyuruda yalnızca cins adıyla, Chiasmodon olarak tanımladı. Bu cinsin yedi türü birbirine o kadar benziyor ki ayırmak için yüzgeç ışınlarını ve solungaç dişlerini saymak gerekiyor.3 En bilineni kara yutucu, Chiasmodon niger: boyu en fazla 25 santimetreye ulaşıyor ve 700 ile 2.745 metre arasında yaşıyor.4 Hakkında en çok tekrarlanan bilgi de kendi ağırlığının on katı bir avı bütün olarak yutabildiği.
- "On kat" rakamı bir tartıdan çıkmadı, 19. yüzyılda üç müze örneğine bakılarak yapılan bir hesaptan geldi.
- Bu balığın bilinen ilk örnekleri derinlikte yakalanmadı, su yüzünde sürüklenirken toplandı.
- Grand Cayman'da bulunan 19 santimlik yutucunun midesinden çıkan av, kendisi de dişli bir avcıydı.
- Meksika Körfezi'nde 337 yutucunun midesi açıldığında ortaya çıkan tablo, efsanedekinden çok daha mütevazı.
Su yüzünde bulunan derin deniz balığı
Türün kaydı su yüzünde başladı. İngiliz doğa bilimci James Yate Johnson, Madeira açıklarında ele geçen tek örneği 10 Kasım 1863'te Londra Zooloji Derneği'nde tanıttı. Balığın midesinde iki büklüm olmuş bütün bir balık vardı ve bu avın boyu yutucunun neredeyse iki katıydı. Johnson ön dişlerin bir kısmının yuvasında oynadığını da not etti.5
İki yıl sonra ikinci örnek Karayipler'den geldi. Ağustos 1865'te İrlandalı hekim ve doğa bilimci Alexander Carte, Kraliyet Donanması'ndan Sir Leopold McClintock'un gönderdiği bir balığı teslim aldı. Balık Dominika adası yakınında, su yüzünde çaresizce sürüklenirken toplanmıştı. McClintock'un mektubuna göre yutulan balık ölüydü, yutucu ise hâlâ yaşıyordu. Karın derisi, altın varak dövülürken araya konan zar kadar incelmiş ve saydamlaşmıştı ama hiçbir yeri yırtılmamıştı. Midedeki avı inceleyen British Museum'dan Albert Günther, bunun büyük olasılıkla Neoscopelus macrolepidotus olduğunu söyledi; av zarların içinde büklüm büklüm durduğu için kesin konuşamadı. Günther'e göre Johnson'ın örneği de benzer koşullarda bulunmuştu. Carte ise büyük balığın küçüğün içine nasıl girdiği sorusunu, türün yaşayışı hakkında bilgi gelene kadar açık bıraktı.6
1882'de Smithsonian Enstitüsü'nden Theodore Gill, Nature dergisine kısa bir mektup yazdı. Kuzey Amerika'nın doğu kıyısı açığındaki Le Have Bankası'nda üçüncü bir örnek bulunmuştu ve öncekiler gibi kendisinden kat kat iri bir balık yutmuştu. Örnek ABD Ulusal Müzesi'ne kondu.7
On kat rakamı nereden çıktı?
Bugün müze sitelerinde ve belgesellerde tekrarlanan oran, Woods Hole Oşinografi Enstitüsü'nün tanıtım sayfasında da yazıyor: boyunun iki katı, ağırlığının on katı.8 İz, Amerikalı balıkbilimci David Starr Jordan'ın 1905'te yayımladığı ders kitabına çıkıyor. Jordan orada Gill'in bir paragrafını alıntılıyor. Gill müzelere ulaşan üç örneğe bakmış ve her birinde midedeki balığın yutucunun yaklaşık iki katı uzunlukta, orantılı olarak da daha iri olduğunu yazmış. Vardığı sonuç, avın yutucudan altı ila on iki kat daha hacimli olduğu.9
Bu rakam bir tartıdan gelmiyor. Üç örneğin boyuna ve görünüşüne bakılarak yapılmış bir kestirme hesap.
Gill aynı paragrafta yutucunun avı kuyruğundan yakaladığını, sonra çenelerini sırayla ileri atarak avın üzerine tırmandığını anlatıyor. Bu sahneyi o güne kadar kimse görmemişti; Gill çene yapısından ve midede bulunan avın duruşundan yola çıkıyordu. Yüzeye çıkış için yaptığı açıklama ise bugün de kabul görüyor. Av sindirilemeyecek kadar büyükse midede çürümeye başlıyor, oluşan gaz balığı karnı yukarı dönmüş hâlde yüzeye taşıyor.98
- 2 kat
- Madeira'daki ilk örneğin midesinden çıkan balığın, yutucunun boyuna oranı.Johnson, Proceedings of the Zoological Society of London, 1864
- 4,5 kat
- Grand Cayman'da 2007'de bulunan 19 santimlik yutucunun yuttuğu 86 santimlik yılan uskumrusunun boy oranı.Cayman Compass, 2007
- 6-12 kat
- Theodore Gill'in üç müze örneğine bakarak tahmin ettiği hacim oranı; tartı sonucu değil.Jordan, A Guide to the Study of Fishes, 1905
- %23
- Meksika Körfezi'nde avlı 20 kara yutucu midesinde ortalama öğünün, balığın kendi ağırlığına oranı.Kirk, Nova Southeastern Üniversitesi, 2024
Grand Cayman'daki yılan uskumrusu
Oranı en çok büyüten vaka 2007 sonbaharında yaşandı. Balıkçı McPherson Wright, Grand Cayman'ın güney kıyısı açığında, derinliği 430 metreyi bulan suyun üstünde yüzen ölü bir balık gördü ve teknesine aldı. Adanın Çevre Dairesi'nden deniz bilimci Phillippe Bush fotoğrafları Florida'daki Harbor Branch Oşinografi Enstitüsü'ne gönderdi. Derin deniz balıkları uzmanı Tracey Sutton kısa süre sonra yanıt verdi: bu bir kara yutucuydu.10
Yutucu 19 santimetreydi. Midesinde kıvrılmış duran yılan uskumrusu (Gempylus serpens) 86 santimetre çıktı, yani avcısının dört buçuk katı. Yılan uskumrusu da sivri dişli bir avcı ve boyu bir metreyi bulabiliyor.1011 Sutton bunun, balıklarda kendi ağırlığına göre bilinen en büyük öğünlerden biri, belki de en büyüğü olabileceğini yazdı. Haberde iki balığın boyu var, ağırlığı yok.
337 mide açılınca
Ölçüm, Sutton'ın danışmanlığında 2024'te Nova Southeastern Üniversitesi'nde tamamlanan bir yüksek lisans tezinden geldi. Travis Kirk, DEEPEND adlı araştırma programının Meksika Körfezi'nde yüzeyle 1.500 metre arasından ağla topladığı 535 yutucudan 337'sinin midesini tek tek açtı. Yalnızca 138'inde av vardı. Doluluk sıfırdan beşe kadar puanlandı ve tamamen gerilmiş, en yüksek puanı alan mide sayısı 3'te kaldı.12
Kara yutucu türünden 62 balık incelendi; ortalama boyları 7,5 santimetre, ağırlıkları 5,5 gramdı. Bunların 20'sinin midesinde av çıktı ve içerik tartıldığında ortalama öğün, balığın kendi ağırlığının yüzde 23'üne denk geldi. Körfezdeki üç yutucu türü birlikte hesaplanınca günlük tüketim vücut ağırlığının yüzde 3,64'üne iniyor. Bu oran, pusuda bekleyerek avlanan ejder balıklarından yüksek; Kirk bunu yutucuların daha sık yediğine yoruyor.12
Tez, yutucuların ne yediğini de gösteriyor. Midelerden 54 kafadanbacaklı, yani kalamar ve ahtapot akrabası, 49 kemikli balık ve yalnızca 3 kabuklu çıktı. Kabuklular ortamda bol olduğu hâlde neredeyse hiç yenmemişti. Yutulan balıklar arasında ejder balıkları gibi başka derin deniz avcıları da vardı. Kirk sınırları da yazıyor: ağlar geniş bir derinlik aralığını taradığı için her balığın tam olarak nerede yakalandığı bilinmiyor, kısmen sindirilmiş 66 av ise hiç tanımlanamadı.12
Trinidad ve Tobago seferi 29 Haziran ile 28 Temmuz 2026 arasında 700'den fazla örnek topladı; hepsi Batı Hint Adaları Üniversitesi'nin St. Augustine'deki zooloji müzesine gidecek.2 SuBastian'ın görüntülediği balığın midesinde ne olduğu yine bilinmiyor. Kara yutucu için bugün elde tartılmış tek ağırlık oranı, Meksika Körfezi'ndeki 20 dolu mideden çıkan yüzde 23.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Cassella, C. (2026). A Little Fish in The Deep Sea Swallowed a Meal Way Bigger Than Itself. Scientists Caught It on Camera. ScienceAlert, 11 Ekim 2026 (Diva Amon'un açıklamaları, ROV SuBastian görüntüsü). sciencealert.com ↩
- Schmidt Ocean Institute (2026). First Caribbean-Led Expedition to Explore Trinidad and Tobago's Deep Sea Unveils Rich Ecosystems; Deep Wonders of Trinidad and Tobago sefer sayfası, 29 Haziran - 28 Temmuz 2026. schmidtocean.org ↩
- Melo, M. R. S. (2009). Revision of the Genus Chiasmodon (Acanthomorpha: Chiasmodontidae), with the Description of Two New Species. Copeia 2009(3), 583-608. doi:10.1643/CI-08-048 ↩
- Froese, R. ve Pauly, D. (ed.). Chiasmodon niger Johnson, 1864. FishBase. fishbase.se ↩
- Johnson, J. Y. (1864). Descriptions of three new genera of marine fishes obtained at Madeira. Proceedings of the Zoological Society of London 1863, s. 403-410. doi:10.5281/zenodo.13447312 ↩
- Carte, A. (1866). Notes on the Genus Chiasmodon (A. Günther'in ekleriyle). Proceedings of the Zoological Society of London, 23 Ocak 1866 oturumu, levha II. doi:10.1111/j.1469-7998.1866.tb00415.x ↩
- Gill, T. (1882). Chiasmodon niger and Notacanthus rissoanus. Nature 26, 574. doi:10.1038/026574d0 ↩
- Woods Hole Oceanographic Institution, Ocean Twilight Zone. Creature Feature: Black Swallower. twilightzone.whoi.edu ↩
- Jordan, D. S. (1905). A Guide to the Study of Fishes, cilt 2. Henry Holt and Company, New York (Swallowers: Chiasmodontidae bölümü, T. Gill alıntısı). archive.org ↩
- Cayman Compass (2007). Small fish takes big bite. 10 Ekim 2007. caymancompass.com ↩
- Froese, R. ve Pauly, D. (ed.). Gempylus serpens Cuvier, 1829. FishBase. fishbase.se ↩
- Kirk, T. J. (2024). Trophic Ecology of Black Swallowers (Scombriformes: Chiasmodontidae: Chiasmodon) in the Deep-Pelagic Gulf of Mexico. Yüksek lisans tezi, Nova Southeastern University (danışman T. Sutton). nsuworks.nova.edu ↩
Görseller: kapaktaki model fotoğrafı Emőke Dénes, Cambridge Üniversitesi Zooloji Müzesi, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; Kuzeydoğu Atlantik örneği HulloThere, Wikimedia Commons, CC0; 1866 levhası G. H. Ford, kamu malı; oran grafiği kafa1milyon.com.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
