İngiltere'deki Müze Çekmecesinde Yüzyıllık Dinozor Fosili Bulundu

Reginald Walter Hooley 5 Mayıs 1923'te, 57 yaşında öldü. Southampton'da bir şarap şirketinin müdürüydü ve 1880'lerin sonundan beri Wight Adası'nın güneybatı kıyısındaki yarlarda fosil topluyordu.¹ Ölümünden bir yıl sonra, Mayıs 1924'te koleksiyonu Londra'daki Doğa Tarihi Müzesi'ne satıldı. Koleksiyonun içinde, Brook köyü yakınlarındaki Sudmoor Point yarının dibinden alınmış küçük bir kafatası parçası da vardı.²

O parçayı 2020'ye kadar kimse incelemedi. 14 Ekim 2026'da Royal Society Open Science dergisinde adı kondu: Invictibellatrix amberina.²

Koleksiyondaki beyin kutusu

Müzenin paleontoloğu Paul Barrett 2020'de fosil koleksiyonlarını gözden geçirirken parçayı tanıdı. Bu bir dinozorun beyin kutusuydu, yani kafatasının beyni saran arka bölümü. Kayıtlar parçanın Sudmoor Point'teki kumsaldan geldiğini gösteriyordu. Barrett incelemeyi, o sırada dinozor beyin kutuları üzerine doktora yapan Cassius Morrison'a verdi.³ Fosil ilk kez 2024'te Avrupa Omurgalı Paleontologları Derneği'nin konferansında kısa bir bildiriyle duyuruldu.⁴

Ekip parçayı müzenin görüntüleme merkezinde mikro bilgisayarlı tomografiyle taradı. Bu röntgen taraması milimetrenin on beşte biri kadar ince ayrıntıyı seçebiliyor ve kemiği kırmadan içine bakmayı sağlıyor. Taramadan hem kemiğin hem de beynin doldurduğu boşluğun üç boyutlu modeli çıktı. Kafatası kemikleri arasındaki dikiş izleri taramada bile görünmüyor; ekip bu yüzden hayvanın en azından yetişkinliğe yakın olduğunu yazıyor.²

Yeni tür kararını tek bir özellik değil, bir birleşim verdirdi. Omuriliğin kafatasına girdiği delik oval. Kafatasının arkasında, boyun kaslarının tutunduğu ibik kum saati biçiminde. Beyin kutusunun iki alt yanında da başka hiçbir etçil dinozorda görülmeyen küçük birer oyuk var. Ekip parçayı tiranozorların, spinozorların ve raptorların beyin kutularıyla tek tek karşılaştırdı; iki ayrı veri setiyle kurulan soy ağaçları onu her seferinde megaraptorların arasına yerleştirdi.²⁵

Kaplan ağırlığında bir megaraptor

Megaraptorlar ince kafalı, hafif yapılı, iki ayak üstünde koşan etçillerdi. Avı yakalarken çeneden çok iri kollarındaki kıvrık pençeleri kullanıyorlardı. Geç Kretase'de Güney Amerika'da yaşayan büyük türlerin pençesi 35 santimetreyi buluyordu; Arjantin'den çıkan Maip macrothorax 9 ile 10 metre uzunluğunda ve bir fil ağırlığındaydı.⁵

Invictibellatrix ailenin en küçük üyelerinden. Beyin kutusu, Özbekistan'da bulunan ve tiranozorların erken akrabalarından sayılan Timurlengia euotica'nınkiyle aynı büyüklükte. Ekip buradan yola çıkarak hayvanın 200 ile 300 kilo arasında olduğunu ve boyunun 4 metreyi geçmediğini hesaplıyor. Diğer megaraptorlar 6 ile 10 metreyi aşan uzunluklara ve 2 tonun üstünde ağırlıklara ulaşıyordu.²

Morrison müzenin duyurusunda hayvanın 3-4 metre uzunluğunda olduğunu, sırt yüksekliğinin bir buçuk metreyi biraz aştığını ve büyük ihtimalle tüylü olduğunu söyledi. Pençelerinin 10 ile 20 santimetre arasında olabileceğini ekledi.⁵ Morrison ile ortak yazar Charlie Scherer'in birkaç gün sonra yazdığı yazıda ise uzunluk 5 metre olarak geçiyor.³ Rakamların oynamasının nedeni basit: elde yalnızca beyin kutusu var. Boy, kilo, tüy ve pençe, yakın akrabaların iskeletlerinden yapılan kestirme.

Morrison'a göre hayvan çağının en büyük avcısı değildi. Küçük dinozorları, kertenkeleleri ve memelileri avlıyor, besin zincirinde bugünkü sırtlana benzer bir yer tutuyordu. Bir insan, onun ağırlığının üçte biri kadarıyla tam av boyunda olurdu. Morrison bu yüzden insan için T. rex'ten daha tehlikeli olacağını söylüyor; T. rex bu kadar küçük bir avla uğraşmazdı.⁵

Asya'dan güneye kara yolu

Avrupa'dan bu bulguya kadar tek bir megaraptor fosili çıkmamıştı. Ailenin Erken Kretase'den bilinen üyeleri Japonya'daki Fukuiraptor ve Tayland'daki Phuwiangvenator gibi Asya türleriydi. Geç Kretase'nin büyük türleri ise Avustralya ve Arjantin'den çıkıyordu.²³ O dönem bu kıtaları okyanuslar ayırıyordu ve bu boyda hayvanların aradaki suyu yüzerek geçmesi mümkün değildi.³

Ekip yeni türü, kıtaların o dönemki kara bağlantılarını hesaba katan bir yayılım modeline ekledi. Sonuca göre aile Erken Kretase'de neredeyse bütün dünyaya dağılmıştı. Asya'da ortaya çıkıp Avrupa'ya geçmiş, oradan Afrika üzerinden güney kıtalarına ulaşmıştı. Kuzey kıtalarında Geç Kretase'den hiç megaraptor fosili bulunmamasını da en iyi, o bölgede yaşanan bir yok oluş açıklıyor.² Scherer'e göre bu tür, megaraptorların güneye adadan adaya atlayarak gitmediğinin, Avrupa'dan geçtiğinin ilk kanıtı.⁵ Kuzeyde neden tükendikleri ise makalede yanıtlanmıyor. Müze iklim ve ortam değişimini ya da rakip tiranozorları olası nedenler arasında sayıyor.⁵

Kehribarlı katmanlar ve kalabalık bir kıyı

Fosilin çıktığı Wessex Formasyonu, yaklaşık 120 milyon yıl önce mevsime göre ıslanıp kuruyan bir taşkın ovasında birikmiş çökeltilerden oluşuyor.⁵ Invictibellatrix aynı kayaçlardan çıkan başka etçillerle birlikte yaşadı: Allosaurus akrabası Neovenator, balıkla beslenen spinozor Ceratosuchops ve T. rex'in erken akrabalarından Eotyrannus.³ Ekibin soy ağacına göre yeni tür bu formasyondan daha önce adı konmuş etçillerin hiçbirine yakın değil.²

Cins adı Latince "yenilmemiş" ve kadın savaşçı anlamındaki "bellatrix" kelimelerinden kuruldu ve megaraptorların milyonlarca yıl sonra Güney Amerika'da en tepedeki avcıya dönüşmesine gönderme yapıyor. Yazarlar makalede adı, zorbalığa, ayrımcılığa ve baskıya uğrayan herkese umut versin diye seçtiklerini yazdı. Tür adı amberina ise Wessex Formasyonu'nun bitki kalıntısı katmanlarında bulunan kehribardan geliyor.²

Tek parçanın söyleyemedikleri

Fosilin tam hangi katmandan geldiği bilinmiyor. Hooley parçayı yarın dibinde, düşmüş halde buldu; makale, Sudmoor Point'te açığa çıkan alt bitki kalıntısı katmanlarından biri olmasını en olası seçenek sayıyor. Megaraptorların soy ağacındaki yeri de tartışmalı. Bu çalışma onları tiranozorların akrabaları arasına koyuyor, başka çalışmalar farklı bir dala yerleştiriyor; yazarlar bu yüzden "megaraptor tiranozor" demekten kaçınıyor.² Ailenin ilk kez ne zaman ortaya çıktığı da hâlâ bilinmiyor.³

Yazarlar, ailenin bu yayılım yolunu izlediyse Afrika'nın ve Antarktika'nın Erken Kretase kayaçlarında da megaraptor fosilleri bulunması gerektiğini yazıyor.³ Doğa Tarihi Müzesi'nin koleksiyonlarında bugün 80 milyondan fazla örnek var.⁵ Invictibellatrix'in beyin kutusu da onların arasında, NHMUK PV R6775 numarasıyla duruyor.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.