Girona Üniversitesi'nden Marc Bouzas Sabater ve ekibi, İspanya'nın kuzeydoğusundaki Collet Roma villasında sınıflandırdıkları seramik parçaları Antiquity dergisinde yayımladı.1
Parçalar büyük bir kabın ağız kenarı ile yatay sapına ait. Kabın ağız çapı yaklaşık 230 milimetre. Sapın iki ucu, ağız kenarına birleştiği yerde yılan başı biçiminde bitiyor. Yılan gövdesine kazınmış yarım daireler pul gibi duruyor; başlarda göz çizgisi ve ağız hattı okunuyor. Ekibin 3B modeli sap parçasını 160 milimetre uzunluğunda gösteriyor.1
- Collet villasında bulunan çift yılan başlı sapın ölçüleri ve tarihi.
- Sabazios'un Trakya–Frigya kökeni ve Empúries'teki bronz üçlü levha bağlantısı.
- Kil analizinin neden Kuzey Afrika ihtimalini açık bıraktığı.
- Yılan bezemeli kapların tek başına kült ispatı sayılmamasının nedeni.
Augustus dolgusunda kırık bir kap
Collet, Palamós Körfezi'ne bakan kayalık bir çıkıntıda duruyor. Empúries antik kentine kuş uçuşu yaklaşık 40 kilometre. Villa geç MÖ 2. / erken MÖ 1. yüzyılda kırsal bir üretim yerleşimi olarak başlıyor; Augustus döneminde fırın, mutfak ve küçük bir hamam ekleniyor.1
Yılan başlı parçalar, Augustus döneminde fırın için yapılan dolgu ve kullanım katmanında çıktı. Aynı dolguda Tarraconense amforaları, Campanian B tabak parçası ve İtalik terra sigillata kupa vardı. Kap o dönemde zaten kırılmış ve gömülmüştü; yani en geç MÖ 27–MS 14 aralığına, belki biraz öncesine ait.1
Villa'nın ilk üretim çekirdeği bir şarap mahzeni (cella vinaria) ve ambar (horreum) etrafında kurulmuş. MÖ 1. yüzyılın başlarında İtalik planlı villa yükseliyor; iki kuleli güney cephe ve uzun süreli üretim karakteri makalede çiziliyor. MS 1. yüzyıl sonunda bu yapı yıkılıp deniz cephesine bakan portikolu daha büyük bir villa inşa ediliyor. Yılanlı kap o geç villa katmanına değil, Augustus eklerinin fırın dolgusuna ait; yani sitenin "küçük üretim villası" evresine bağlı.1
Sabazios bağlantısı nasıl kuruldu
Sabazios, Trakya ve Frigya topraklarından bilinen bir tanrı. Bugünkü Türkiye'nin batı ve kuzeybatı Anadolu'su ile Balkanların bir kısmı bu coğrafyaya giriyor. Roma dünyasında kült dar bir çevrede, çoğu zaman ev içinde tutulmuş; Pompeii'de bir evin peristilinde küçük bir tuğla sunak ve yılan–kurbağa bezemeli kaplar bunun klasik örneği sayılıyor.12
İber Yarımadası'nda Sabazios izi seyrek. Empúries nekropolünde Augustus dönemi veya erken MS 1. yüzyıl bir mezarda bronz üçlü levha (triptik) bulundu; ortadaki plaka Sabazios'u kült simgeleriyle gösteriyor. Tolegassos ve Camp de la Gruta villalarında da yılan bezemeli kap parçaları var. Collet parçası, aynı ağın kırsal bir halkası gibi duruyor.1
Kült nesneleri arasında bronz "Sabazios elleri" (sabazeae), taşınabilir üçlü levhalar ve yılan–kertenkele–kurbağa bezemeli kaplar sayılıyor. İkonografi bilinçli biçimde senkretik; yabancının ilk bakışta çözemeyeceği simgeler, sözlü ayinin görsel dayanağı gibi düşünülüyor. Empúries plakasının gezgin rahip sandığına konmuş olması, kültün kent merkezinden Collet gibi kıyı villalarına sızmış olabileceğini düşündürüyor. Collet ile Empúries arası yaklaşık 40 kilometre; makale yayılmayı bu yakınlığa bağlıyor.1
Yazarlar dürüst bir sınır da koyuyor. Yılanlı kaplar Mithras kültünde, yerel genius tapınmalarında, hatta büyü bağlamlarında da çıkıyor. Tek başına yılan sapı Sabazios demek değil. Collet için asıl güçlendirici kanıt, yakındaki Empúries'teki Sabazios plakası ve aynı dönemli serpent-ware grubu. Kültün buraya gezgin bir rahiple geldiği hipotezi plakaların taşınabilirliğine dayanıyor; kesin bir isim veya rota yok.1
İber yarımadasının kuzey ucunda Vareia'da da yılan aplike bir küp var; Collet ile yakın dönemde. Yazarlar kil ve astarın farklı olduğunu, Sabazios atıfının Vareia için kesinleşmediğini not ediyor. Cartagena açıklarında bir gemi bağlamından Sabazios eli, Elche'de mobilya süsü sayılabilecek küçük bir bronz büst de katalogda geçiyor; ama Collet–Empúries–Tolegassos hattı kadar sıkı bir paket kurmuyorlar.1
Kil, Afrika ihtimali, açık kalan yer
Optik mikroskop ve X-ışını kırınımı, kırmızı, iyi perdahlı, az mineralli bir hamur gösterdi. Kuvars, biyotit, muskovit, feldispat; olası analcim çekirdekleri. Beyaz astar izi de var. Bu profil yerel dolium atölyesi Collet Est ile örtüşmüyor. Ekip, hamur ve astarın Kuzey Afrika üretimini düşündürebileceğini yazıyor; ama Afrika'da Sabazios için karşılaştırılabilir kap formu neredeyse yok. Mineraloji kesin bir menşei kilitlemiyor.1
Kabın gövdesi korunmadığı için tipolojisi de yarım kalıyor. Galya ve Belçika'daki Sabazios kaplarına (Amand'ın C3 grubu) biçimce yaklaşsa da döküm ağzı yok; bezeme Avusturya Carnuntum parçalarına daha yakın okunuyor. O kuzey örnekleri çoğunlukla MS 3. yüzyıl ve Galya atölyelerine bağlanıyor; Collet daha erken.1
Güvenli tablo dar ve sayılı. Bouzas Sabater, Burch Rius, Moner Coll, Roqué Pau ve Vivo Codina, Collet villasında ağız çapı yaklaşık 230 mm, sapı çift yılan başlı bir kap parçasını 26 Ağustos 2026'da Antiquity'de yayımladı; DOI 10.15184/aqy.2026.10420. Parça Augustus dönemi dolgusunda kırık bulundu; Sabazios bağlantısı Empúries üçlü levhası ve komşu serpent-ware ile kuruldu, kil menşei hâlâ açık.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Bouzas Sabater, M., Burch Rius, J., Moner Coll, E., Roqué Pau, C. & Vivo Codina, D. (2026). Of snakes and gods: early evidence for the cult of Sabazios in the Roman villa of Collet. Antiquity, 1–13. DOI: 10.15184/aqy.2026.10420. Birincil makale: ağız ~230 mm; 3B sap 160 mm; Augustus dolgusu (MÖ 27–MS 14); Empúries ~40 km; kil analizi ve Sabazios tartışması. ↩
- Bağımsız aktarım: Archaeology News Online Magazine (1 Eylül 2026), "Rare snake-headed vessel links rural Spain to an obscure Roman cult"; Phys.org özeti (31 Ağustos 2026). Makaledeki ölçü ve tarihlerle uyumlu basın özetleri. archaeologymag.com. ↩
Bu yazı arkeoloji haberidir; tıbbi veya hukuki tavsiye değildir. Kült atıfı yazarların biçimsel karşılaştırma, stratigrafi ve Empúries bağlamına dayanır; yılanlı kap tek başına kesin kült ispatı sayılmaz.
Elvan
Derin Geçmiş'in sesi. Kazı raporlarını, makale dipnotlarını ve müze envanterlerini okuyup hikâyeye çeviriyor. Bir buluntuyu anlatırken kimin kazdığını da söylemeyi ilke sayar.
