Hindistan'ın doğu kıyısında, Odisha'nın Ganjam ilçesinde, Eski Podampetta diye anılan balıkçı köyünün kapıları boş. 2013'te Phailin kasırgası karaya vurmadan önce de deniz evleri yutuyordu; kasırgadan sonra kalmak imkânsızlaştı. Dünya Bankası destekli Odisha Afet Toparlanma Projesi yaklaşık 700 haneyi Yeni Podampetta'ya taşıdı. Yeni yer, eski kıyıdan birkaç yüz metre içeride. Deniz hâlâ görünür, teknelere yürünür. Musluk suyu ise tuzlu çıktı. İçme suyu kilometrelerce öteden geliyor ya da her gün parayla taşınıyor.1
- 2024'te iki ülkede afet kaynaklı iç yerinden edilme sayısı milyonları buluyor; çoğu erken tahliye.
- Odisha'da bir balıkçı köyü siteyi kendisi seçti, bir tarım köyü su tutan ovaya alındı; evler duruyor, sonuçlar ayrılıyor.
- Yeni yerde pirinç ve balık artık satın alınıyor; evin yanındaki geçim kaybolunca ikinci bir yol çıkıyor.
- Bangladeş stratejisi kalıcı çözümü ev tesliminden öteye yazıyor; sahada o cümlenin karşılığı nedir?
Tahliye başka, kalıcı taşınma başka
2024 yılında İç Yerinden Edilme İzleme Merkezi, Hindistan'da 5,4 milyon, Bangladeş'te 2,4 milyon afet kaynaklı iç yerinden edilme kaydetti. İki ülkenin toplamı kabaca 7,8 milyon. Bu kayıtlar kişi sayısı değil, hareket sayısı: aynı aile bir yılda birden fazla kez tahliye edilmiş olabilir. Sınır da geçilmiyor; insanlar kendi ülkelerinin içinde yer değiştiriyor. Rakamın çoğu erken uyarıyla yapılan tahliye: güvenli olunca eve dönülmek isteniyor. Kalıcı taşınma bu yığının küçük, daha ağır bir dilimi.2
İklim ve kıyı erozyonu o kıyıda yaşamayı sürdürülemez kılınca köy başka yere kuruluyor. Buna planlı yerleştirme deniyor: kalıcı, çoğu zaman devlet destekli, bazen köyün kendi seçtiği bir taşınma. Hindistan'ın Ulusal Kıyı Araştırma Merkezi, 1999-2016 arasında Odisha'nın 485 kilometrelik kıyısının yaklaşık yüzde 28'inin denize yenildiğini yazdı. Aynı raporda eyaletin başka dilimlerinde kıyının büyüdüğü de var; hikâye tek çizgi değil. Satabhaya ve Podampetta, eriyen dilimde duruyor.3
Ev duruyor, tarla ve deniz kalmıyor
Aynı eyalette ikinci bir hikâye var. Satabhaya, Kendrapara'da denize yenilen bir tarım köyüydü. 2006 tarihli Odisha İskân ve Rehabilitasyon Politikası altında, 2017'den itibaren yaklaşık 600 aile Bagapatia'ya alındı. Ev ve arsa verildi. Tarım arazisi verilmedi. Forced Migration Review'da Architesh Panda ve Sumanta Banerjee, 2025 sonundaki saha notlarında yazıyor: yağmur mevsiminde yollar aylarca su tutuyor, çocuklar her yıl bir iki ay okula gidemiyor. Smita adındaki bir kadın, sivrisinek ve ateş nöbetini yollardaki durgun suya bağlıyor.4
Podampetta'da halk siteyi seçebildi. Devlet beş kilometre içeri teklif etti; balıkçılık denize yakın durmayı istediği için köy ileri gelenleri yarım kilometrelik orman arazisini önerdi, kabul edildi. Ev ve yol bu yüzden daha iyi kuruldu. Taşınma yine tek parça olmadı. Kimi aile 2011'de Siddhant Nagar'a, kimi 2014'te Yeni Podampetta'ya gitti; bir kısmı eski köyün kalanında, Kuntiaguda'da durdu. Köy dağılınca ortak iş ve tören de dağıldı. Takip de zayıf kaldı: tuzlu su, kapalı av sezonu, kurutulmuş balık ticaretinin düşmesi. İki köyde de erkekler Kerala ve Tamil Nadu'ya mevsimlik işe gidiyor. Taşınma göçü kapatmıyor; biçimini değiştiriyor.
Yeni evin nakit hesabı
Eski yerde pirinç, sebze ve balık evin yanındaydı. Yeni yerde hepsi alınıyor. Hint İnsan Yerleşimleri Enstitüsü'nün CLAPs projesi ve Dhaka'daki Göç Araştırmaları Birimi'nin ortakları, son yıllarda Khulna, Chattogram, Kendrapara ve Ganjam'daki yerleştirme sitelerinde konuştu. Bangladeş'te resmi adres sosyal yardıma, krediye, beceri kursuna kapı açıyor. Yağmurda evin önü yine göl oluyor. Yol yoksa, iş yoksa, ev güvenli olsa da hayat sıkışıyor.5
Aileler yeni evini çoğu zaman uzaktaki ücretle onarıyor. Panda ve Banerjee, Satabhaya'da tarım ve orman ürünlerinin kesildiğini, kadınların günlük yiyeceği artık satın almak zorunda kaldığını yazıyor. Podampetta'da zeytin sırtlı kaplumbağa yuvalama sahası yüzünden av, yılın uzun bir diliminde kapalı. Koruma hedefi ayrı durunca, geçim ayrı eziliyor.
Kâğıtta hak, sahada iş
Bangladeş 2021'de İç Yerinden Edilme Yönetimi Ulusal Stratejisi'ni kabul etti; 2022'de eylem planı geldi. Üç basamak var: yerinden edilmeyi önlemek, sırasında korumak, sonra kalıcı çözüm. Kalıcı çözüm ev teslimi değil. Geçim, okul, sağlık, aidiyet. Tasneem Siddiqui'nin politika özeti, bu çerçevenin hak temelli olduğunu ve Delta Planı 2100 ile bağlandığını söylüyor. Kâğıt ile saha aynı hızda ilerlemiyor.6
2013'ten beri planlı yerleştirme üzerine yapılan karşılaştırmalı çalışmalar da aynı noktaya geliyor: ev ve altyapı yetmez. Orman, otlak, av sahası gibi ortak kaynaklara erişim kaybolursa kırılganlık yer değiştirir, bitmez.7
İklim bazı kıyılarda kalmayı imkânsız kılıyor. O zaman taşınmak zorunlu hale geliyor. Zorunluluk, işin bittiği yer değil. Yeni evin önündeki su çekilince iş, okul ve komşuluk da yerine oturmuş sayılmaz.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Panda, A. ve Banerjee, S. (Kasım 2025). "Beyond survival: two cases of planned relocation in India", Forced Migration Review, climate-choices sayısı. Phailin (2013) sonrası Dünya Bankası destekli ODRP ile Podampetta'dan Yeni Podampetta'ya yaklaşık 700 hane; tuzlu içme suyu ve zayıf takip. fmreview.org. CLAPs saha notu: köy 5 km içeri teklifini reddedip yarım kilometrelik orman arazisini seçti. climateadaptationpathways.iihs.co.in ↩
- Internal Displacement Monitoring Centre, Global Report on Internal Displacement 2025 (GRID 2025): 2024 afet kaynaklı iç yerinden edilme Hindistan 5,431 milyon, Bangladeş 2,402 milyon. Çoğu erken tahliye. internal-displacement.org ↩
- National Centre for Coastal Research (2018), National Assessment of Shoreline Changes along Indian Coast: Odisha kıyısı 485 km; 1999-2016 arasında yaklaşık yüzde 28 erozyon (153,8 km). Aynı eyalette akresyon da yüksek (yüzde 51). Özet: Hindistan Yer Bilimleri Bakanlığı / NCCR kıyı değişim haritaları. ↩
- Panda ve Banerjee (2025), a.g.y. Satabhaya'dan Bagapatia'ya (2017'den itibaren) yaklaşık 600 aile, 2006 Odisha İskân ve Rehabilitasyon Politikası. Tarım arazisi telafisi yok; su basması, okul kaybı, Kerala ve Tamil Nadu'ya erkek göçü. Smita (Bagapatia) görüşmesi aynı metinde. ↩
- CLAPs (Climate Change Local Adaptation Pathways), Hint İnsan Yerleşimleri Enstitüsü; saha: Kendrapara ve Ganjam. Bangladeş ayağı: Khulna ve Chattogram yerleştirme siteleri (Ashrayan-2 vb.), RMMRU saha notları. Nihal Ranjit, CLAPs'te yerleştirmenin yalnızca konut projesi olarak kurulmasına karşı uyarıyor. climateadaptationpathways.iihs.co.in ↩
- Bangladeş Afet Yönetimi ve Yardım Bakanlığı (Ocak 2021), National Strategy on Internal Displacement Management; 2022 eylem planı (2022-2042). Üç evre: önleme, koruma, kalıcı çözüm. Siddiqui, T. (2023), "Policy Architecture to Address Disaster and Climate Change Induced Displacement in Bangladesh", Researching Internal Displacement. PDF ↩
- Piggott-McKellar, A. E., Pearson, J., McNamara, K. E. ve Nunn, P. D. (2020). "A livelihood analysis of resettlement outcomes: Lessons for climate-induced relocations", Ambio, 49, 1474-1489. DOI: 10.1007/s13280-019-01284-w ↩
Bu yazı bilgi amaçlıdır; göç, iskân veya hukuki tavsiye değildir. Sayılar IDMC'nin yerinden edilme kayıtlarıdır; kalıcı yerleşen kişi sayısıyla karıştırılmamalıdır.
kafa1milyon
Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.
