Bugüne kadar kesin olarak hayvan diye tanımlanan en eski fosiller yaklaşık 574 milyon yıllık. Science Advances dergisinde 2 Ekim 2026'da yayımlanan bir çalışma, ilk hayvanların bundan çok önce, 800 ile 700 milyon yıl önce ortaya çıkmış olabileceğini hesaplıyor.1 Aradaki fark kabaca 200 milyon yıl. Dinozorların yok oluşundan bugüne geçen sürenin üç katı kadar.
Çalışmayı Oxford Üniversitesi Doğa Tarihi Müzesi'nden Ross Anderson yönetti; ekipte Berkeley, ETH Zürih ve Yale'den araştırmacılar da var. İlk yazar Orin Lole Durbin işe Oxford'da lisans öğrencisiyken başladı, bugün Virginia Tech'te doktora yapıyor.2
- Hücreleri tek tek seçilebilen bir kaya yatağında hayvan bulunmamasının neden yeterli kanıt sayılmadığı.
- Aynı gen verisiyle yapılan hesabın, sınır olarak seçilen kayaya göre 200 milyon yıl kayabilmesi.
- Bir süngerin bıraktığı kimyasal izin en eski hayvan fosilinden neden daha yaşlı çıktığı.
- İlk hayvanların gezegenin buzla kaplandığı dönemleri görmüş olma ihtimali.
Kusursuz korunmuş kayada hayvan yok
Hayvanların yaşını hesaplayan araştırmacılar uzun süredir Çin'in Guizhou eyaletindeki Weng'an yatağına bakıyor. Yaklaşık 590 milyon yıllık bu kayalar, 635 ile 538 milyon yıl önce arasına düşen Ediyakaran döneminden. İçlerindeki mikroskobik canlılar o kadar iyi korunmuş ki hücreleri tek tek sayılabiliyor. Yine de aralarında kesin olarak hayvan diye tanımlanabilecek bir canlı yok. Buradan çıkan akıl yürütme basitti: hayvanlar o tarihte var olsaydı Weng'an onları da saklardı. Bu yüzden pek çok hesap Weng'an'ı hayvanların ortaya çıkabileceği en erken tarih, yani üst sınır olarak kullandı.1
Anderson'ın ekibi bu mantığı sınamak için Moğolistan'daki Kheseen yatağından 140'tan fazla örnek topladı; bir kısmı daha önce hiç incelenmemiş noktalardan geliyordu. Taramalı elektron mikroskobunda dikenli, dallı küresel canlılar ve içinde hücre seçilen embriyo benzeri yapılar çıktı.2
Kheseen, Weng'an'dan en az 40 milyon yıl genç. Makaleye göre yaklaşık 550 ile 526 milyon yıl önce oluştu ve o tarihte Namibya'da, Güney Çin'de hayvan fosilleri zaten var. Korunma kalitesi Weng'an'la aynı, iki yatak bazı türleri de paylaşıyor. Kheseen'de de tek bir kesin hayvan çıkmadı.1 Anderson'a göre bu sonuç, Weng'an'daki yokluğu hayvanların yokluğu saymanın yanlış olduğunu gösteriyor. Hayvanlar ya bu kayaların oluştuğu ortamlardan uzakta yaşadı ya da oradaki su kimyası yumuşak gövdeleri saklamaya elvermedi.2
Moleküler saatin ayarı
Fosil bulunmayınca genlere başvuruluyor. Moleküler saat denen yöntem, bugün yaşayan türlerin DNA'sındaki farkları sayar ve bu farkların birikme hızından yola çıkarak iki soyun ne zaman ayrıldığını geriye doğru hesaplar. Hız her soyda aynı olmadığı için hesap fosillerle ayarlanır. En eski fosil, bir soyun en geç hangi tarihte var olduğunu gösterir. Hayvanı saklayabilecek kadar iyi korunmuş ama içinde hiç hayvan olmayan bir kaya ise en erken tarihi belirler.
Çalışmanın ağırlığı bu ikinci sınırda. Ekip hesabı Weng'an'a göre kurduğunda ilk hayvanlar görece yakın bir tarihe düştü. Üst sınır olarak 850 ile 730 milyon yıl önce oluşmuş üç yatak kullanılınca tahmin yaklaşık 200 milyon yıl geriye kaydı.1 Bu yataklar Norveç'teki Svanbergfjellet Formasyonu, Avustralya'daki Bitter Springs Grubu ve ABD'nin Arizona eyaletindeki Chuar Grubu. Üçünde de hayvan dışı canlıların gövdeleri ve kimyasal izleri iyi korunmuş, hayvana ise rastlanmamış.2 Yazarlar bugün elde bulunan en güvenilir üst sınırın bu eski yataklar olduğunu savunuyor.
Süngerlerin bıraktığı kimyasal iz
Fosil ve genlerin dışında bir kanıt türü daha var: kayaya karışıp kalan moleküller. 2009'da Nature'da yayımlanan bir çalışma, Umman'daki derin sondaj kayalarında bugün yalnızca bazı süngerlerin ürettiği bir steroidin kalıntılarını buldu. Kalıntıların yaşı 635 milyon yıldan, yani son büyük buzullaşmanın bitişinden eskiydi.4 Yeni makalenin özeti de bu kimyasal kaydı hayvanların 635 milyon yıldan önce var olduğuna işaret eden kanıtlar arasında sayıyor.1
Gövdesi taşa geçmiş en eski hayvanlarda tartışma daha da çetin. Avustralya ve Rusya'da bulunan, yassı ve oval Dickinsonia'nın hayvan mı, liken mi, dev bir tek hücreli mi olduğu onlarca yıl konuşuldu. 2018'de Rusya'nın Beyaz Deniz kıyısından çıkan yaklaşık 558 milyon yıllık örneklerde neredeyse yalnızca kolesterol türevleri bulundu. Bu moleküller hayvanların imzası sayıldığı için Dickinsonia en eski kesin hayvanlar arasına girdi.3
İlk hayvanlar büyük olasılıkla küçüktü, yumuşak gövdeliydi; kabukları, kemikleri yoktu. Böyle bir gövdenin taşa dönüşmesi için hem uygun bir ortam hem de ölümden sonra nadir bir kimyasal koşul gerekiyor.2 Kaydın geç başlaması bununla da açıklanabilir.
Buzul çağlarından önce mi?
800 ile 700 milyon yıl öncesi, jeologların Toniyen dediği dönemin sonu ile Kriyojeniyen'in ortası arasına düşüyor.1 Kriyojeniyen yaklaşık 720 milyon yıl önce başladı ve buzulların ekvatora kadar indiği iki büyük buzullaşmayı kapsıyor. Paul Hoffman ve arkadaşları 1998'de Namibya'daki buzul çökeltilerine dayanarak bu dönemler için Kartopu Dünya modelini önerdi.5 Yeni tarih doğruysa ilk hayvanlar buzullar yayılmadan önce ortaya çıkıp onları atlatmış ya da tam o koşulların içinde evrimleşmiş olabilir.2
Yazarlar bulgunun sınırını açıkça yazıyor. Lole Durbin'e göre Ediyakaran öncesinden tek bir hayvan gövdesi bulunmuş değil ve analiz hayvanların 800 milyon yıl önce yaşadığını kanıtlamıyor. Ama Moğolistan örnekleri, hayvanları Ediyakaran'a sıkıştıran ana gerekçeyi zayıflatıyor.2 Ekip sıradaki adımda farklı ortamlardan ve farklı fosilleşme koşullarından gelen kayaları tarayacak, gövdelerin yanında iz fosillerine ve kimyasal kalıntılara da bakacak. Şimdilik kesin olan en eski hayvan 574 milyon yıllık; gen hesabının gösterdiği tarihle arasında 126 ile 226 milyon yıl var.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Lole Durbin, O. M., Anttila, E. S. C., Briggs, D. E. G., Macdonald, F. A. ve Anderson, R. P. (2026). “Re-evaluating molecular clock maximum age calibrations revives pre-Ediacaran divergence estimates for animals.” Science Advances, 12(40), eaeg6289. DOI: 10.1126/sciadv.aeg6289. ↩
- University of Oxford (2 Ekim 2026). “New study suggests animals may have evolved vastly earlier than fossil evidence suggests.” Basın bülteni, EurekAlert. Kheseen örnek sayısı, ekip, Lole Durbin ve Anderson'ın açıklamaları. ↩
- Bobrovskiy, I., Hope, J. M., Ivantsov, A., Nettersheim, B. J., Hallmann, C. ve Brocks, J. J. (2018). “Ancient steroids establish the Ediacaran fossil Dickinsonia as one of the earliest animals.” Science, 361(6408), 1246-1249. DOI: 10.1126/science.aat7228. ↩
- Love, G. D. ve ark. (2009). “Fossil steroids record the appearance of Demospongiae during the Cryogenian period.” Nature, 457, 718-721. DOI: 10.1038/nature07673. ↩
- Hoffman, P. F., Kaufman, A. J., Halverson, G. P. ve Schrag, D. P. (1998). “A Neoproterozoic Snowball Earth.” Science, 281(5381), 1342-1346. DOI: 10.1126/science.281.5381.1342. ↩
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
