Amerikalı astrofotoğrafçı Andrew McCarthy, 2027 takviminin ocak sayfasına bu yıl çektiği bir fotoğrafı koydu: Tilkicik takımyıldızındaki Halter Bulutsusu, katalog adıyla M27. Kare, 43 santimlik (17 inç) bir teleskopla farklı gecelere yayılan yaklaşık 30 saatlik pozlamadan çıktı. McCarthy fotoğrafa "The Fate of Sol", yani Güneş'in kaderi adını verdi ve ekimin ilk haftasında görüntü "Güneşimiz böyle ölecek" başlıklarıyla dolaşmaya başladı.1
Benzetme büyük ölçüde doğru. Yine de Güneş'in geride bırakacağı bulut bu fotoğraftakinden çok daha sönük olacak ve gökbilimciler 2018'e kadar onun görünür bir bulutsu bırakıp bırakmayacağını tartışıyordu.
- Fotoğraftaki renklerin hangi gazlardan geldiğini ve neden tam olarak gerçek renk olmadığını anlattık.
- Güneş'in kırmızı dev evresinde ne kadar büyüyeceğini ve Dünya'nın bu büyümeden kurtulup kurtulamayacağını grafikle gösterdik.
- Aynı soruya on yıl arayla iki farklı cevap veren iki modeli karşılaştırdık.
- Webb'in bu yıl yayımladığı iki bulutsu görüntüsünün ölen bir yıldız hakkında neler gösterdiğini yazdık.
Fotoğrafta ne görüyorsun
M27'yi Fransız gökbilimci Charles Messier 12 Temmuz 1764'te kaydetti; keşfedilen ilk gezegenimsi bulutsu budur. Adındaki "gezegen" yanıltıcı. William Herschel 1780'lerde bu bulutları küçük teleskopta Uranüs gibi yuvarlak, soluk diskler olarak görmüş ve adı öyle koymuştu. Gezegenlerle hiçbir ilgileri yok. M27 bizden yaklaşık 1.270 ışık yılı uzakta.2
Görünen bulut, ölmekte olan bir yıldızın uzaya attığı dış katmanlar. Ortadaki küçük ışık noktası yıldızın çıplak kalmış çekirdeği. Bu çekirdek o kadar sıcak ki yaydığı morötesi ışık çevresindeki gazı iyonlaştırıyor ve gaz kendi rengiyle parlıyor. McCarthy hidrojen, oksijen ve kükürt ışığını ayrı filtrelerle çekip her birini bir renk kanalına yerleştirdi: mavi tonlar oksijenden, turuncular hidrojen ve kükürtten geliyor. Bu yüzden renkler teknik olarak yapay. McCarthy'ye göre gerçek renkte turuncu bölgeler daha koyu bir kızıl görünürdü.1
Bulutun yaşı da kabaca biliniyor. Saniyede 31 kilometrelik genişleme hızı ile bulutun boyutu birlikte hesaplandığında yaklaşık 9.800 yıl çıkıyor.3 Merkezdeki çekirdeğin kütlesi 0,56 Güneş kütlesi olarak tahmin ediliyor.4 Bu sayı, Güneş'in kendi çekirdeği için hesaplanan değere çok yakın.
Güneş ne kadar büyüyecek
Güneş 4,6 milyar yaşında ve çekirdeğinde hâlâ hidrojen yakıyor. Meksika'daki Guanajuato Üniversitesi'nden Klaus-Peter Schröder ile İngiltere'deki Sussex Üniversitesi'nden Robert Connon Smith, 2008'de Güneş'in geleceğini rüzgârla kaybedeceği kütleyi de hesaba katarak adım adım modelledi.5 Modele göre Güneş 10 milyar yaşına geldiğinde bugünkünden yüzde 37 büyük ve yüzde 84 daha parlak olacak. Çekirdekteki hidrojen o sıralarda tükeniyor. Çekirdek büzüşürken dış katmanlar şişiyor ve Güneş kırmızı dev hâline geliyor. 12,17 milyar yaşındaki zirvede yarıçapı bugünkünün 256 katına ulaşıyor. Bu, yaklaşık 1,2 astronomik birim eder; bir astronomik birim Dünya ile Güneş arasındaki bugünkü uzaklıktır.
Bu büyüme sırasında Güneş kütlesinin üçte birini kaybedecek. Kütle azalınca gezegenlerin yörüngeleri genişliyor, bu yüzden Dünya'nın genişleyen yörüngesiyle kurtulup kurtulamayacağı uzun süre tartışıldı. Schröder ve Smith hesaba gelgit etkisini de kattı. Şişmiş Güneş'in yüzeyinde Dünya'nın çekimiyle oluşan kabarıklık gezegeni geriye doğru çekiyor ve yörüngesini daraltıyor. Sonuçta Dünya, kırmızı dev zirvesinden yaklaşık 500 bin yıl önce, yani bugünden 7,59 milyar yıl sonra yutuluyor. Merkür bundan 3,8 milyon yıl, Venüs 1 milyon yıl önce gitmiş olacak.5
Yaşam için sınır çok daha erken geliyor. Güneş'in yavaşça artan parlaklığı Dünya'yı aynı makaleye göre kabaca bir milyar yıl içinde yaşanmaz hâle getirecek.5
- 256 kat
- Kırmızı dev zirvesinde Güneş'in yarıçapının bugünkü yarıçapına oranı.Schröder ve Smith, MNRAS, 2008
- 7,59 milyar yıl
- Modele göre Dünya'nın genişleyen Güneş tarafından yutulmasına kalan süre.Schröder ve Smith, MNRAS, 2008
- 3 kat
- Yeni modellerde ölen yıldızın çekirdeğinin, dış katmanlarını attıktan sonra eski hesaplara göre ısınma hızı.Gesicki, Zijlstra ve Miller Bertolami, Nature Astronomy, 2018
- 10.000 yıl
- Atılan gazın çekirdeğin ışığıyla parlak kalabildiği yaklaşık süre.University of Manchester, 2018
Aynı soruya iki cevap
Kırmızı dev evresinden sonra Güneş dış katmanlarını tamamen bırakacak. Geride kütlesi 0,55 Güneş kütlesi civarında, küçük ve çok sıcak bir çekirdek kalacak.5 Atılan gazın parlayıp parlamayacağı ise açık bir soruydu. Schröder ve Smith aynı makalede Güneş'in düzenli bir gezegenimsi bulutsu oluşturmayacağını yazdı. Gerekçeleri, kırmızı dev evresindeki büyük kütle kaybıydı: son evrede bulutu besleyecek güçlü, tozla sürülen bir rüzgâr kurulamayacaktı. Onlara göre en fazla kütlesi Güneş'in yüzde birkaçı kadar olan küçük, sönük bir kabuk kalabilirdi.
2018'de Toruń'daki Nicolaus Copernicus Üniversitesi'nden Krzysztof Gesicki, Manchester Üniversitesi'nden Albert Zijlstra ve Arjantin'deki La Plata Astrofizik Enstitüsü'nden Marcelo Miller Bertolami, Nature Astronomy'de başka bir sonuç yayımladı.6 Ekibin çıkış noktası yaklaşık 25 yıllık bir çelişkiydi. Başka galaksilerdeki en parlak gezegenimsi bulutsular, genç sarmal galaksilerde de yaşlı eliptik galaksilerde de hep aynı parlaklıkta çıkıyordu. Eski modellere göre ise Güneş'in yaklaşık iki katından hafif yıldızlar parlak bir bulutsu bırakamazdı ve yaşlı galaksilerde bu kadar ağır yıldız artık kalmamıştı.
Yeni modellerde yıldızın çekirdeği dış katmanlarını attıktan sonra eski hesaplara göre üç kat hızlı ısınıyor, bu yüzden gaz daha erken ve daha parlak aydınlanıyor. Zijlstra'nın açıklamasına göre Güneş, sönük de olsa görünür bir bulutsu bırakabilen en hafif yıldızların tam sınırında duruyor; yüzde birkaç daha hafif yıldızlar bunu başaramıyor.7 İki çalışma kütle kaybı ve çekirdeğin ısınma hızı için farklı varsayımlar kullanıyor. Güneş'in son evresindeki rüzgârı doğrudan ölçmenin bir yolu yok; modeller, Güneş kütlesindeki yıldızların başka galaksilerde bıraktığı bulutsularla sınanmaya devam ediyor.
Webb'in yakından gördükleri
James Webb Uzay Teleskobu bu yıl iki gezegenimsi bulutsuyu ayrıntısıyla gösterdi. 20 Ocak 2026'da yayımlanan görüntü, Kova takımyıldızında, 650 ışık yılı uzaklıktaki Sarmal Bulutsusu'nun iç kenarını kapsıyor.8 Karede kuyruklu yıldıza benzeyen binlerce düğüm var. Beyaz cücenin hızlı ve sıcak rüzgârı, yıldızın daha önce attığı soğuk gaz ve toz kabuklarına çarpıp onları bu biçime sokuyor.
10 Ağustos'ta Aslan Bulutsusu, katalog adıyla NGC 2392 geldi.9 Görüntü Webb'in yakın ve orta kızılötesi kameralarıyla 19 Kasım 2025'te çekildi. Burada beyaz cücenin ışığı iyonlaşmış gazdan bir kabarcık şişiriyor; kabarcık genişledikçe yolundaki tozu yok ediyor. Bazı yoğun toz topakları şimdilik dayanıyor ve arkalarındaki maddeyi koruyor. Gökbilimcilerin tahminine göre bu bulut yaklaşık 10 bin yıl içinde dağılacak.
Bulut dağıldıktan sonra
Zijlstra'ya göre ölen bir yıldızın attığı zarf, yıldız kütlesinin yarısına kadar çıkabiliyor ve çekirdeğin ışığıyla yalnızca 10 bin yıl kadar parlıyor.7 Sonra gaz yıldızlar arasındaki ortama karışıyor. Webb ekibi Sarmal Bulutsusu'nun soğuk kenarlarında karmaşık moleküllerin oluşabileceği korunaklı cepler gördü; bu malzeme başka yıldız sistemlerinde yeni gezegenlerin hammaddesine katılıyor.8
Geride kalan çekirdek artık nükleer yakıt yakmıyor, yalnızca depoladığı ısıyı yayarak milyarlarca yıl boyunca soğuyor. Güneş için hesaplanan son kütle 0,546 Güneş kütlesi, M27'nin merkezindeki çekirdek için yapılan tahmin 0,56. McCarthy'nin fotoğrafındaki ışık bulutsudan yaklaşık 1.270 yıl önce yola çıktı ve takvimin Ocak 2027 sayfasında basılı duruyor.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Matt Growcoot (5 Ekim 2026). "Eerie Photo Shows How Our Sun Will Die". PetaPixel; Andrew McCarthy'nin bülten açıklamalarını aktarıyor. petapixel.com ↩
- SIMBAD Astronomical Database, "M 27" kaydı (uzaklık: 389 parsek). Centre de Données astronomiques de Strasbourg. simbad.cds.unistra.fr ↩
- C. R. O'Dell, B. Balick, A. R. Hajian, W. J. Henney, A. Burkert (2002). "Knots in Nearby Planetary Nebulae". The Astronomical Journal 123: 3329-3347. doi:10.1086/340726 ↩
- G. Fritz Benedict vd. (2003). "Astrometry with the Hubble Space Telescope: A Parallax of the Central Star of the Planetary Nebula NGC 6853". The Astronomical Journal 126: 2549-2556. doi:10.1086/378603 ↩
- K.-P. Schröder, Robert Connon Smith (2008). "Distant future of the Sun and Earth revisited". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386: 155-163. doi:10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x; ön baskı: arXiv:0801.4031 ↩
- K. Gesicki, A. A. Zijlstra, M. M. Miller Bertolami (2018). "The mysterious age invariance of the planetary nebula luminosity function bright cut-off". Nature Astronomy 2: 580-584. doi:10.1038/s41550-018-0453-9 ↩
- University of Manchester (7 Mayıs 2018). "What will happen when our sun dies?", basın bülteni. manchester.ac.uk ↩
- ESA/Webb, NASA, STScI (20 Ocak 2026). "Intricacies of the Helix Nebula revealed by Webb", weic2601. esawebb.org ↩
- ESA/Webb, NASA, STScI (10 Ağustos 2026). "Lion Nebula roars to life for Webb", weic2616; veri: Webb önerisi 9548 (M. García Marín). esawebb.org; science.nasa.gov ↩
- Kapak görseli: M27, Kitt Peak Ulusal Gözlemevi Mayall 4 metre teleskobu. T.A. Rector (University of Alaska Anchorage), H. Schweiker (WIYN, NOIRLab/NSF/AURA), CC BY 4.0. noirlab.edu ↩
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
