Göz Çukurundan Diş Çıkması Vakası

Hindistan'daki Aravind Göz Hastanesi'ne gelen 16 yaşındaki bir çocuğun sol üst göz kapağı bir aydır şişti. Şişlik ağrımıyordu. Ne bir darbe almıştı ne de bir kaza geçirmişti. Doktorları düşündüren, kapağın burun tarafındaki dolgunluktan dışarı uzanan iki sert, beyazımsı çıkıntıydı.¹

Bilgisayarlı tomografi çıkıntıların bir dişe ait olduğunu gösterdi. Diş, göz çukurunun tavanından büyümüştü.

Tomografide taç ve kök

Ekip önce iki olasılığı düşündü. Biri teratomdu: kemik, saç ve diş dokusu barındırabilen, birden çok doku tipinden oluşan nadir bir tümör. Öteki, kapağa bir yabancı cismin saplanmış olmasıydı. Raporun ilk yazarı Dr. Meghana Tanwar, Live Science'a gönderdiği e-postada çıkıntıların pürüzsüz yüzeyinin, sertliğinin ve renginin akla diş getirdiğini anlattı.²

Tomografi görüntüsünde göz çukurunun tavanından başlayan, tacı ve kökü seçilebilen yoğun bir yapı vardı. Yapı, göz kapağında gözü çevreleyen ince zarın önündeki boşluğa kadar uzanıyordu ve yüzeyindeki iki uç deriden dışarı çıkmıştı.¹ Cerrahlar yapıyı çıkardı. Elde kalan, tam gelişmiş bir köpek dişiydi ve teratoma işaret eden hiçbir doku içermiyordu.¹

Tanwar, Vedant Sharma ve Usha Kim vakayı 16 Ocak 2026'da Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin dergisi Ophthalmology'de dört görüntülü kısa bir raporla yayımladı. Vaka dünya basınına ancak eylülde ulaştı.

Neden "ilk" deniyor?

Göz çukurunda diş bulunması tek başına yeni değil. 1995'te British Journal of Ophthalmology'de bir yenidoğanın göz çukurunda diş bulunduğu bildirilmişti.³ Tanwar da daha önce bir hastanın göz çukuru tabanında diş gördüğünü, ama o dişin odontojenik koristom denen, diş dokusunun yanlış yerde topaklandığı nadir bir kitlenin parçası olduğunu anlatıyor.² 2024'te yayımlanan bir vakada ise 33 yaşında bir adamın üst çene sinüsüne yerleşmiş yirmi yaş dişi, göz çukurunun tabanına dayanmış hâlde bulundu ve endoskop yardımıyla çıkarıldı.⁴

Aradaki farkı anatomi açıklıyor. Göz çukurunun tabanı büyük ölçüde üst çene kemiğinden oluşur. Bu kemik üst dişleri taşır, hemen içinde de üst çene sinüsü bulunur; sinüse kaçan bir diş göz çukurunun tabanına kadar yükselebilir. Tavanı ise alın kemiği yapar ve bu kemikte diş tomurcuğu gelişmez.

Tanwar'a göre bu, üst göz çukurunda bildirilen ilk ve tek ektopik diş, yani yanlış yerde gelişmiş diş.²

Diş ağızdan başka yerde nasıl büyür?

Ağız içinde sıranın dışına çıkan diş sık görülür; Live Science'ın aktardığına göre insanların yüzde 2 ile 6'sında ilk kalıcı azı dişi olması gereken yerin dışında sürer.² Ağız dışındaki vakalar ise tek tük yayımlanır. Teksas A&M Üniversitesi'nden Pallak Arora ve ekibi 1980 ile 2022 arasındaki İngilizce yayınları taradığında 61 vaka buldu. En sık yer üst çene sinüsüydü, onu alt çenenin kulak önündeki eklem çıkıntısı izledi. Vakaların yüzde 8'inde diş burun boşluğundaydı. Hastaların yaşı 3 ile 74 arasında değişiyordu.⁵

Diş, ağız boşluğunu örten doku ile onun altındaki bağ dokusu arasında karşılıklı gidip gelen sinyallerle oluşur. Bu uyum bozulduğunda tomurcuk yanlış yerde gelişebilir. Kulak burun boğaz uzmanı Muhamed Masalha ve ekibinin 2021 tarihli çalışması bilinen nedenleri yarık damak gibi gelişim bozuklukları, travma ya da diş tedavisi gibi dış etkiler ve kist, tümör gibi hastalıklar diye üç başlıkta topluyor.⁶

Birden çok fazla dişi olan kişilerde genetik bir neden aranır. Bilinen örnek kleidokraniyal displazi: köprücük kemiklerinin ve kafatasının eksik geliştiği bu kalıtsal hastalık RUNX2 genindeki değişikliklerle ilişkili ve hastalarda çok sayıda fazla diş görülebiliyor.⁷ Hindistan'daki çocukta bu tür bir neden bulunamadı. Tanwar'ın aktardığına göre dişin göz çukurunun tavanında neden geliştiği bilinmiyor.²

Çıkarmak mı, izlemek mi?

Yanlış yerdeki her diş ameliyat gerektirmez. Arora ve ekibine göre tedavi, belirti vermeyen dişte izlemekten şikâyet yaratan dişte çıkarmaya kadar uzanıyor; dişin yerini ve komşu dokularla ilişkisini görmek için tomografi kullanılıyor.⁵

Burun ve sinüsteki dişler bugün çoğunlukla burun deliğinden ilerletilen ince bir kamerayla, yani endoskopla çıkarılıyor. Kanada'daki McMaster Üniversitesi'nden Marc Levin ve Doron Sommer 2019'da bu yolla çıkarılmış 27 vakayı derledi. Hastaların yüzde 70'i erkekti, yaş ortalaması 27'ydi. En sık şikâyet burun tıkanıklığıydı; onu burun akıntısı, yüz ağrısı ve burun kanaması izliyordu.⁸ Masalha'nın ekibi 2010-2019 arasında aynı yöntemle 10 hastadan 11 diş çıkardı ve uzun takipte sonuçları iyi buldu.⁶

Göz kapağındaki dişin durumu farklıydı, çünkü deriyi delip dışarı çıkmıştı. Tanwar'ın aktardığına göre taramalarda vücudun başka bir yerinde yanlış yerleşmiş ikinci bir diş görülmedi ve yenisinin çıkma olasılığı düşük.² Üst göz çukurunda diş bildirilen tek vaka şimdilik bu; rapor 16 Ocak 2026'da Ophthalmology dergisinde yayımlandı.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.