Bilim yazıları e-postana gelsin mi?
Her gün siteye bakman gerekmesin; yeni yazı çıktığında ve haftalık özette biz haber verelim. Reklam yok.

Stephen King ile eşi Tabitha 1974 sonbaharında Colorado'nun Estes Park kasabasındaki Stanley Oteli'nde bir gece kaldı. Otel ertesi gün kış için kapanacaktı ve o gece başka misafir yoktu. King boş koridorlarda dolaşırken burayı bir hayalet hikâyesi için biçilmiş kaftan saydı. Gece rüyasında üç yaşındaki oğlunun koridorlarda bir yangın hortumundan kaçtığını gördü, terler içinde uyandı ve pencerenin önünde bir sigara yaktı. King'in anlatımına göre sigara bittiğinde kitabın iskeleti kafasında hazırdı.1

O kitap 1977'de The Shining adıyla çıktı; Türkçede Cinnet diye okundu. Stanley bugün hayalet turları düzenliyor ve King'in kaldığı oda otelin en çok istenen odası.

Bu yazıda neler var?

217 numaralı oda

Otel rehberlerinin anlattığı hikâye 25 Haziran 1911'e dayanıyor. Baş kat görevlisi Elizabeth Wilson, gaz kaçağı olan 217 numaralı odada bir mum yaktı ve patlama otelin bir bölümünü yıktı. Ziyaretçilere bugün Wilson'ın ruhunun odada dolaşıp misafirlerin eşyalarını topladığı anlatılıyor.2

Oysa Wilson patlamadan sağ çıktı ve otel tarihçisine göre 1950'ye kadar Stanley'de çalışmayı sürdürdü. Stanley Kubrick'in 1980 filmi de oteli kullanmadı. Dış çekimler Oregon'daki Timberline Lodge'da, iç mekânlar stüdyoda çekildi, oda numarası da 237'ye çevrildi. King filmi hiç sevmedi.3

Pera Palas'taki paslı anahtar

İstanbul'daki hikâye bir yazarın ortadan kayboluşuna bağlanıyor. Agatha Christie 3 Aralık 1926 gecesi Sunningdale'deki evinden arabasıyla çıktı ve 11 gün boyunca kayıp kaldı. 14 Aralık'ta İngiltere'nin kuzeyindeki Harrogate'te, Swan Hydropathic Oteli'nde bulundu. Kayıt defterine kocasının sevgilisinin soyadını yazmıştı.4 O günlerde ne yaptığını hayatı boyunca anlatmadı.

Warner Bros. 1979'da bu 11 günü anlatan Agatha filmini çekerken Los Angeles'ta çalışan medyum Tamara Rand'la anlaştı. Rand, Christie'nin ruhunun ona Pera Palas'ı gösterdiğini, yazarın bir günlüğün anahtarını 411 numaralı odada döşemenin altına sakladığını söyledi. 7 Mart 1979'da odaya gazeteciler doldu ve Los Angeles'la telefon bağlantısı kuruldu. Rand'ın tarifiyle tahtalar söküldü, kapı kasasıyla duvarın arasından yaklaşık 8 santimlik paslı bir anahtar çıktı. Otel yönetimi anahtarı film şirketine vermek için 2 milyon dolar istedi. Haziran sonunda oteldeki grev pazarlığı da yarıda bıraktı.5

İstanbul Beyoğlu'nda, Meşrutiyet Caddesi köşesinde altı katlı, balkonlu, krem taş cepheli Pera Palas Oteli binası
Pera Palas, Beyoğlu, Şubat 2020. Otel Christie'nin kaldığı 411 numaralı odayı bugün onun adıyla anıyor. Fotoğraf: A.Savin, Wikimedia Commons, Free Art License.

Takvim de bu hikâyeyle çelişiyor. Christie'nin mirasını yöneten şirketin kayıtlarına göre yazar Doğu Ekspresi'ne ilk kez 1928'de, boşanmasından sonra Bağdat'a giderken bindi.6 Kayıp günlerinde İstanbul'a gittiğini gösteren bir belge yok. Anahtar yıllarca otel sahibi Hasan Süzer'in kasasında kaldı. Süzer 2005'te ölünce kasanın gizli bölmesinden çıktı ve Ocak 2006'da basına gösterildi.7 Açacağı söylenen günlük hiç bulunamadı.

Cecil'in çatısındaki depo

Los Angeles'ın merkezindeki Cecil Oteli 1924'te açıldı. 14 katlı binanın adı onlarca yıl intiharlar ve cinayetlerle birlikte anıldı. 2013'te bu ünü dünyaya yayan olay yaşandı.

Vancouver'dan tek başına gelen 21 yaşındaki Elisa Lam 26 Ocak 2013'te otele yerleşti, beş gün sonra izi kayboldu. Polisin yayımladığı asansör kamerası görüntüsünde düğmelere basıyor, kapıdan koridora eğilip iki yana bakıyordu. Görüntü internette hayalet ve ritüel teorilerine malzeme oldu. Misafirler musluktaki suyun basıncından şikâyet edince bir bakım görevlisi 19 Şubat'ta çatıdaki dört su deposundan birini açtı ve Lam'in cesedini buldu.8

Los Angeles Main Street'te 14 katlı tuğla Cecil Oteli; girişte sarı zemin üzerine siyah harflerle HOTEL CECIL tabelası, cephede yangın merdiveni
Cecil Oteli, Main Street, Eylül 2005. Bina 2017'de kentin tarihî anıtları listesine girdi, 2021'den beri dar gelirliler için konut olarak kullanılıyor. Fotoğraf: Jim Winstead, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Los Angeles adli tabipliği Haziran 2013'te ölümü kaza sonucu boğulma olarak kayda geçirdi. Vücutta darp izi yoktu, toksikoloji testleri ölüme katkısı olan bir madde bulmadı. Bipolar bozukluk ölümde önemli bir etken olarak yazıldı.8 Netflix 10 Şubat 2021'de olayı dört bölümlük bir belgesele çevirdi.

Ölçüm cihazlarıyla gezilen saray

Hertfordshire Üniversitesi'nden psikolog Richard Wiseman'ın ekibi 2000 yılında Londra yakınındaki Hampton Court Sarayı'nda bir deney yaptı. Sarayın bir galerisi, VIII. Henry'nin idam edilen eşi Catherine Howard'ın hayaletiyle ünlüydü. 462 ziyaretçi galeride ve sarayın başka bir bölümünde yürüyüp tuhaf bir şey hissettikleri noktaları plana işaretledi. Katılımcıların yüzde 46,5'i en az bir olağandışı deneyim bildirdi, bunların üçte ikisi ani bir üşüme ya da ısınmaydı. Deneyimler perili diye bilinen noktalarda şans düzeyinin üstünde yoğunlaştı. Bu yoğunlaşma katılımcıların hikâyeyi önceden bilip bilmemesine bağlı çıkmadı. Aynı noktalarda manyetik alanın daha çok dalgalandığı ölçüldü. Edinburgh'daki South Bridge mahzenlerinde 218 kişiyle tekrarlanan deneyde manyetik bulgu tekrarlanmadı. Orada deneyimler ışık düzeyi, tavan yüksekliği ve oda büyüklüğüyle birlikte değişti.9

Bilgi grafiği: Hampton Court deneyinde olağandışı deneyim bildiren 215 kişinin yüzde 3,72'si kesinlikle hayalet, yüzde 10,23'ü muhtemelen hayalet, yüzde 37,21'i emin değilim, yüzde 40,46'sı muhtemelen hayır, yüzde 8,37'si kesinlikle hayır dedi
Tuhaf bir şey hissedenlerin çoğu bunu hayalete bağlamadı: 215 kişiden yalnızca 8'i "kesinlikle evet" dedi. Grafik: kafa1milyon.com, veri Wiseman ve ark. (2003).

Coventry Üniversitesi'nden mühendis Vic Tandy'nin vakası daha küçük ama daha somut. Tandy çalıştığı laboratuvarda ürperti hissettiğini, gözünün kenarında gri bir şekil gördüğünü yazdı. Ertesi gün mengeneye sıkıştırdığı eskrim kılıcının kendi kendine titrediğini fark etti. Kaynak, yeni takılan bir havalandırma fanıydı: odada 19 hertzlik, kulağın duyamayacağı kadar pes bir ses dalgası oluşturuyordu. Fanın montajı değiştirilince titreşim de şekil de kayboldu. Tandy ve Tony Lawrence vakayı 1998'de yayımladı.10

Göz hekimi William Wilmer'in 1921'de yayımladığı makalede daha eski bir ev vakası var. "Bayan H." diye anılan hasta, 1912 sonunda taşındıkları evde boş odalardan ayak sesleri geldiğini, ev halkının gece gündüz hayalet gördüğünü ve çocukların sürekli halsiz olduğunu anlatmıştı. Eve çağrılan uzman bozuk kaloriferin karbonmonoksiti bacaya değil odalara verdiğini buldu. Aile evden çıktı, kalorifer onarıldı ve görüntüler bir daha görülmedi.11

Bu çalışmaların hiçbiri Stanley'de, Pera Palas'ta ya da Cecil'de yapılmadı ve üç otel için yayımlanmış bir ses, ışık ya da manyetik alan ölçümü yok. Pera Palas'taki anahtar 2006'dan beri sergileniyor; Tamara Rand'ın sözünü ettiği günlük ise 1979'dan bu yana bulunamadı.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Stephen King, "The Shining", yazarın resmî sitesindeki yazar notu. stephenking.com ↩
  2. CBS News (2014). "A visit to the historic hotel that spawned 'The Shining'". Otel rehberi ve tarihçisinin anlatımı. cbsnews.com ↩
  3. The Seattle Times, "The spooky hotel that inspired Stephen King's 'The Shining'". seattletimes.com ↩
  4. Agatha Christie (UK), resmî site; Andrew Norman (2006). Agatha Christie: The Finished Portrait, Tempus. Harrogate kaydı için: The Independent, "The Complete Guide To: Travels with Agatha Christie". independent.co.uk ↩
  5. Famous Hotels, "Agatha Christie at the Pera Palace" (Feuilleton 336). famoushotels.org; Pera Palace Hotel, "World-famous Author Agatha Christie and The Mysterious Story of Her Lost 11 Days". perapalace.com ↩
  6. Agatha Christie Ltd. (2017). "Christie's travels on the Orient Express". agathachristie.com ↩
  7. Gamze Tüfekçi (2006). "Agatha Christie'nin anahtar sırrı", Hürriyet Kelebek, 29 Ocak 2006. hurriyet.com.tr ↩
  8. Andrew Blankstein (2013). "Canadian tourist Elisa Lam's death ruled an accidental drowning", Los Angeles Times, 20 Haziran 2013. latimes.com; BBC News, 21 Haziran 2013. bbc.com; Los Angeles Şehir Meclisi, Hotel Cecil tarihî anıt raporu, 2017. lacity.org ↩
  9. Richard Wiseman, Caroline Watt, Paul Stevens, Emma Greening, Ciarán O'Keeffe (2003). "An investigation into alleged 'hauntings'", British Journal of Psychology 94(2): 195-211. doi:10.1348/000712603321661886 ↩
  10. Vic Tandy, Tony R. Lawrence (1998). "The Ghost in the Machine", Journal of the Society for Psychical Research 62(851). richardwiseman.com ↩
  11. W. H. Wilmer (1921). "Effects of Carbon Monoxid upon the Eye", American Journal of Ophthalmology 4(2): 73-90. doi:10.1016/S0002-9394(21)90825-0 ↩
  12. Görseller: kapak, Stanley Oteli, Hustvedt, CC BY-SA 3.0; Pera Palas, A.Savin, Free Art License; Cecil Oteli, Jim Winstead, CC BY 2.0. Hepsi Wikimedia Commons. commons.wikimedia.org ↩
Kategoriler ve Etiketler
Bilim perili oteller pera palas agatha christie stanley oteli cecil oteli hayalet algısı
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.