Cornell Üniversitesi'nden Emily Levine ve ekibi, yerel bir barınaktan kedi sahiplenen 375 kişiye 62 soruluk bir anket postaladı.1 252 kişi yanıt verdi ve bunların 128'inin evinde birden fazla kedi vardı. Bu evlerin yarısında yeni kedi geldiğinde kediler birbirini tırmaladı ya da ısırdı. Ailelerin yaklaşık yarısı tanıştırmayı hiç bekletmeden yapmış, yeni kediyi doğrudan ötekilerin yanına bırakmıştı.1
Ekip, yeni kedinin gelişinden 2 ile 12 ay sonra hâlâ süren kavgalara baktı. Kedilerin yaşı, cinsiyeti ve evdeki kedi sayısı bu kavgalarla ilişkili çıkmadı. İlişkili çıkanlar üç taneydi: ilk karşılaşmada yaşanan tırmalama ve ısırma, kedilerin dışarı çıkabilmesi ve sahibin o ilk karşılaşmayı düşmanca bulması.1
- Barınaktan kedi alan ailelerin yarısı yeni kediyi eve nasıl tanıştırmıştı?
- 2.492 evlik ankette gerginlik en sık hangi işaretle kendini gösterdi?
- Kapının altından geçen iki uçlu oyuncak tanıştırmanın hangi adımında işe yarıyor?
- Kedi sayısının bir fazlası kadar kum kabı kuralı ankette nasıl bir sonuç verdi?
Anketlerde gerginlik ilk günden başlıyor
Amerika'da 2.492 çok kedili evi kapsayan daha büyük bir çevrimiçi anket benzer bir tablo çıkardı. Evlerin yüzde 12,3'ünde kediler arasında hiçbir gerginlik işareti görülmemişti. İşaret görülen 2.185 evin yüzde 73,3'ünde sorun kediler tanıştırıldığı andan beri vardı. Yüzde 23,6'sında ilişki zamanla bozulmuş, yüzde 3,1'inde birden değişmişti.2 En sık işaret bakışmaydı ve evlerin yüzde 44,9'unda kediler her gün en az bir kez birbirine dik dik bakıyordu. Tıslama evlerin yüzde 18'inde her gün duyuluyordu.2
Aynı anket yakınlık işaretlerini de saydı ve bunlar gerginlikten daha sık çıktı. Evlerin yaklaşık yarısında kediler her gün en az bir kez birbirine değiyordu. Yan yana uyuyor, burun buruna geliyor, birbirinin başını yalıyorlardı.2 Tanıştırmanın iyi geçtiğini söyleyen iki kedili evlerde bugünkü gerginlik işaretleri daha seyrek, yakınlık işaretleri daha sıktı.2
Anketi, kediler için sakinleştirici koku difüzörü de üreten Ceva şirketi finanse etti. Katılımcılar rastgele seçilmedi, bağlantı daha çok hayvan uzmanlarının çevresinde dolaştı.2 Bu yüzden sayılar kedi davranışına meraklı sahiplerin evlerini anlatıyor.
Yeni kedi önce kendi odasına
Amerikan Kedi Hekimleri Birliği AAFP, 2024 yazında kediler arası gerginlik üzerine bir kılavuz yayımladı. Yedi hekim ve davranış uzmanının yazdığı kılavuz tanıştırmayı 11 adıma bölüyor.3 İlk dört adım kedi eve gelmeden bitiyor. Evdeki kedi de yeni gelen de yakın zamanda veteriner muayenesinden geçmiş olmalı. Evdeki kedi yaşlıysa ve sağlık sorunu taşıyorsa kılavuz genel olarak ikinci kediyi önermiyor.3
Yeni kedi için kapısı tam kapanıp kilitlenen bir geçiş odası hazırlanıyor. Odada su, mama, kum kabı, farklı yükseklikte tünekler, saklanacak bir yer, yumuşak bir yatak, tırmalama yüzeyi ve oyuncak bulunuyor. Elektrik kabloları, ipler ve bitkiler odadan çıkarılıyor. Kılavuz, kedinin üstüne tuvalet yapabileceği peluş banyo paspaslarını da bu listeye koyuyor.3 Her kedinin en sevdiği ödül önceden bulunuyor: kimi için mama, kimi için oyun.
Kılavuz bu aşamada sentetik feromon difüzörlerinin kedi gelmeden 24 ile 48 saat önce prize takılmasını da öneriyor ve örnek olarak Ceva'nın Feliway ürünlerini sayıyor.3 Bu ürünlerin kanıtı zayıf. 2010'da yayımlanan bir sistematik derleme, kedi yüz feromonu üzerine yapılan çalışmaların etkiyi göstermeye yetmediği sonucuna vardı.4 Kılavuzun öteki on adımı difüzörsüz de uygulanabiliyor.
Kedi eve üstü örtülü bir taşıma çantasında getiriliyor ve doğruca geçiş odasına götürülüyor. Kapı kapanıyor, çantanın kapağı açılıyor. Ne zaman çıkacağına kedi kendisi karar veriyor.3
Koku, kapı arkasında oyun, sonra göz göze
Bütün kediler sakinleşince koku alışverişi başlıyor; bu çoğunlukla birkaç gün sürüyor. Kedilerin yattığı yumuşak örtüler oda ile evin geri kalanı arasında her gün yer değiştiriyor. Kediler kumaşın kokusuna çiş işaretiyle ya da saldırgan tavırla tepki vermeyi bırakana kadar bu sürüyor. Sonra bir bez kedilerin yanaklarına ve çenesine sürülüp ötekinin bulunduğu yere bırakılıyor.3
Sıradaki adımda kediler kapalı kapının iki yanında oynuyor. Kılavuz, kalın bir ipin iki ucuna birer oyuncak bağlayıp ipi kapının altından geçirmeyi anlatıyor. Her kedi kendi tarafındaki oyuncakla oynuyor. Oturum 5 ile 20 dakika arasında tutuluyor ve kediler ilgisini kaybetmeden bitiriliyor. Kapıda tıslama ve hırlama sürerse saldıran kedi cezalandırılmıyor. Koridor bir paravanla ya da kutularla kapatılıyor, arada tarafsız bir bölge açılıyor.3
Ardından kediler evi sırayla geziyor. Evdeki kedi bir odaya alınıyor, yeni gelen ortak alanları kısa bir süre dolaşıp odasına dönüyor, sonra öteki kedi serbest kalıyor. Onuncu adımda ilk görsel temas geliyor. Cam bir kapı, kapı boyunda bir evcil hayvan bariyeri ya da kapıyı aralık tutan bir kayışla kısa oturumlar yapılıyor. Kediler gerilirse oturum hemen kesiliyor ve sekizinci ile dokuzuncu adımlar birkaç gün daha tekrarlanıyor.3 On birinci adımda kediler göğüs tasması ve kayışla, gözetim altında birbirine yaklaşıyor. Yanında büyük bir havlu ya da araya konacak bir karton duruyor. Kılavuz, tıslayan ya da kuyruğunu sallayan bir kediye elle dokunulmamasını istiyor, çünkü kedi öfkesini en yakındaki canlıya yöneltebiliyor.3
Kılavuza göre beşinci adımdan on birinci adıma kadarki süreç birkaç hafta, bazen birkaç ay sürüyor. Herhangi bir adımda gerginlik çıkarsa bir adım geri dönülüyor.3
Kum kabı sayısı tek başına yetmedi
Çok kedili evler için en bilinen öneri, kedi sayısının bir fazlası kadar kum kabı. Büyük ankette evlerin yüzde 73,8'i bu kurala uyuyordu, ama kurala uyan evlerde gerginlik işaretleri daha seyrek çıkmadı. Ev büyüklüğü de fark yaratmadı.2 Yazarlar, kum kabının boyunun, tipinin ve kumun cinsinin kap sayısından daha önemli olabileceğini yazıyor. Saklanma ve dinlenme yerlerini ise ankete hiç sormadıklarını not ediyorlar.2
AAFP kılavuzu kaynakların yerine de bakıyor. Her kedi için bir güvenli yer ve bunun üstüne bir tane daha öneriyor. İki ayrı çıkışı olan saklanma yerleri, bir kedinin ötekinin yolunu kesmesini önlüyor. Kısırlaştırılmış ve hiç dışarı çıkmayan 60 kedi çifti üzerine yapılan bir çalışmada kediler zamanlarının yüzde 48 ile 50'sini birbirini görmeden geçirmişti.3 Mama kapları ayrı köşelere konuyor; kılavuz birbiriyle iyi anlaşan kedilerin bile yemekte ayrılmasını istiyor ve ters çevrilmiş bir karton kutunun perde işi görebileceğini yazıyor. Kum kapları ve tırmalama yüzeyleri evin her katında farklı yerlere dağıtılıyor.3 Tırmalama tahtasının yerinin neden önemli olduğunu 1.211 kedilik araştırma yazısında anlattık.
Kılavuz yaygın bir inanışa da itiraz ediyor. Ona göre kediler yalnız kaldıkları için bir arkadaşa ihtiyaç duymuyor.3 Akraba kedilerin bağlı kalma ihtimali daha yüksek. İki kedi birden alınacaksa yetişkinlerde zaten bağ kurmuş ya da akraba bir çift, yavrularda 2 ile 9 haftalık sosyalleşme dönemindeki kardeşler öneriliyor.3
İnce işaretler ve hekime gitme zamanı
AAFP'nin sahipler için hazırladığı broşüre göre gerginliğin en sık işaretleri göze batmıyor. Dik dik bakmak, ötekinin yolunu kesmek, kuyruğun ucunu seğirtmek, uzaklaşmak, saklanmak, sinsice takip etmek ve evin tuhaf köşelerinde bulunan tüy tutamları bu gruba giriyor.5 Açık işaretler kovalamaca, kaçış, tıslama, hırlama, pati atma, kum kabı dışına tuvalet yapma, aşırı yalanma ve kavga.5
Boğuşan her kedi çifti kavga etmiyor. Kılavuz, kedilerin arada bir kısa süre anlaşamamasını normal sayıyor. Çatışma sık, şiddetli ya da uzun sürüyorsa ya da bir kedi saklanmaya başladıysa önce altta yatan bir hastalık araştırılıyor, sonra davranış desteği alınıyor.3 Levine'in anketinde yeni kedilerin en az yarısı evdeki kediler tarafından bir aydan kısa sürede kabul görmüştü.1
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Levine E., Perry P., Scarlett J., Houpt K. A. (2005). «Intercat aggression in households following the introduction of a new cat». Applied Animal Behaviour Science 90(3–4): 325–336. Barınaktan kedi sahiplenen 375 kişiye postalanan 62 soruluk anket, 252 yanıt (%72), 128 çok kedili ev; kavga: tırmalama ve/veya ısırma. doi.org ↩
- Elzerman A. L., DePorter T. L., Beck A., Collin J.-F. (2020). «Conflict and affiliative behavior frequency between cats in multi-cat households: a survey-based study». Journal of Feline Medicine and Surgery 22(8): 705–717. ABD, 2-4 kedili 2.492 ev, çevrimiçi kolayda örneklem; çalışma Ceva Santé Animale tarafından finanse edildi. doi.org ↩
- Rodan I., Ramos D., Carney H., DePorter T., Horwitz D. F., Mills D., Vitale K. (2024). «2024 AAFP intercat tension guidelines: recognition, prevention and management». Journal of Feline Medicine and Surgery 26(7). Tanıştırma adımları 1-11, beş temel çevre ihtiyacı, kedi davranışına dair on yaygın yanlış inanış. doi.org ↩
- Frank D., Beauchamp G., Palestrini C. (2010). «Systematic review of the use of pheromones for treatment of undesirable behavior in cats and dogs». Journal of the American Veterinary Medical Association 236(12): 1308–1316. 1998-2008 arası 14 ileriye dönük çalışmanın 11'i etkinlik için yetersiz kanıt sundu. doi.org ↩
- American Association of Feline Practitioners (2024). «Getting Another Cat(s)?» sahip broşürü. İnce ve açık gerginlik işaretleri listesi. catfriendly.com (PDF) ↩
Bu yazı bilgi amaçlıdır, veteriner hekim muayenesinin ya da davranış uzmanı desteğinin yerini tutmaz. Kediler arasında sık ya da şiddetli kavga, saklanma ya da kum kabı dışına tuvalet görülürse önce hekime danış. Ürün adları yalnızca kaynaklarda geçtiği için anıldı. Kapak fotoğrafı: DTankersley (WMF), Wikimedia Commons, CC0.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
