Sascha Roth 2019'da rektal kanama fark ettiğinde 38 yaşındaydı. Maryland'de ailesinin mobilya mağazasında çalışıyor, düzenli koşuyordu. Biyopsi rektum kanseri çıktı ve Georgetown Üniversitesi'nde kemoterapi takvimi yapıldı. Bir arkadaşının ısrarıyla New York'taki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'ne (MSK) ikinci görüş için gitti. Orada tümörünün, DNA'daki kopyalama hatalarını düzeltemeyen türden olduğu anlaşıldı ve Roth, dostarlimab adlı ilacın tek başına denendiği küçük bir çalışmanın ilk hastası oldu. Altı aylık tedavinin sonunda taramalarda tümörden iz yoktu. MSK'nın Ekim 2026 açıklamasına göre tedavinin bitişinden bu yana beş yıl geçti ve kanser geri dönmedi.1

ABD İlaç ve Gıda Dairesi (FDA) 19 Ekim 2026'da aynı yolu onayladı. Dostarlimab (ticari adı Jemperli), evre 2 ya da 3'teki, daha önce tedavi görmemiş ve tümörü bu onarım hatasını taşıyan yetişkin rektum kanseri hastalarında tek başına kullanılabilecek. Onay hızlandırılmış yoldan geldi; sürmesi uzun izlem sonuçlarına bağlı.2

Bu yazıda neler var?

Tamir edilemeyen DNA, bağışıklığa yakalanan tümör

Hücre bölünürken DNA'sını kopyalar ve bu sırada küçük yazım hataları olur. Uyumsuzluk onarımı (İngilizce kısaltmasıyla MMR) denen sistem bu hataları bulup düzeltir. Sistem bozulduğunda hatalar birikir ve tümör hücresi, bağışıklık sisteminin yabancı diye tanıyabileceği çok sayıda anormal protein üretmeye başlar. FDA bu tümörleri iki adla anıyor: onarım proteinlerinin dokuda eksik çıktığı dMMR ve DNA'daki tekrar dizilerinin kaydığı MSI-H. İkisi de aynı arızayı farklı testlerle gösteriyor.2

Bu tümörlerin de bir savunması var. Bağışıklık hücrelerinin yüzeyindeki PD-1 adlı frene basarak saldırıyı durduruyorlar. Dostarlimab bu freni devre dışı bırakan bir antikor. 2015'te yayımlanan bir çalışmada aynı sınıftan bir ilaç, yayılmış kolon kanserinde onarım hatası taşıyan tümörlerin %40'ında yanıt verdi; hatayı taşımayan tümörlerde yanıt görülmedi.3 MSK'dan Andrea Cercek ve Luis Diaz bu sonuca dayanarak ilacı hastalığın daha erken, henüz yayılmamış evresinde denedi.

New York'ta York Caddesi'ndeki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nin ana girişi, cam saçaklı kapı ve üzerindeki kurum adı
Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nin New York'taki ana girişi. Dostarlimabın rektum kanserinde tek başına denendiği ilk çalışma 2019'da burada başladı. Fotoğraf: Kenneth C. Zirkel, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

İlk sonuçlar Haziran 2022'de New England Journal of Medicine'da (NEJM) çıktı. Tedaviyi bitiren 12 hastanın 12'sinde de MR, PET, endoskopi ve biyopside tümör izi bulunamadı.4

154 hastada iki ayrı sayım

FDA'nın kararı, GSK'nın yürüttüğü AZUR-1 adlı faz 2 çalışmaya dayanıyor. Birçok ülkedeki merkezlerde 154 hastaya üç haftada bir, altı ay boyunca en fazla dokuz doz dostarlimab verildi. Tümörü tamamen kaybolanlar ameliyata gitmedi, ilk iki yıl dört ayda bir endoskopi, MR ve tomografiyle izlendi. Ortanca izlem 26,3 aya ulaştığında 110 hasta (%71) ne ameliyat olmuş, ne ışın ne de ek ilaç almıştı ve hastalıkları ilerlememişti. 26 kişi ameliyata girdi, 13 kişi ek ilaç ya da ışın tedavisi aldı. Görüntülerde tümör kalmış gibi görünüp ameliyat edilen 15 hastanın 12'sinde çıkarılan dokuda kanser hücresi bulunmadı.5

Bilgi grafiği: solda 154 kareyle AZUR-1 hastaları, 110'u yalnızca dostarlimab alan limon, 26'sı ameliyat olan altın, 13'ü ek tedavi alan mavi, 1'i ilerleyen kırmızı, 4'ü çekilen gri; sağda 12 ay süren tam yanıt oranları: MSK çalışması yüzde 93, AZUR-1 araştırmacı yüzde 68, AZUR-1 bağımsız kurul yüzde 47
AZUR-1'in iki yılı aşan ara tablosu. Sağdaki üç çubuk aynı ölçütü farklı gözlerle sayıyor: hastayı tedavi eden araştırmacı ile görüntüleri hastayı görmeden okuyan bağımsız kurul aynı sonuca varmadı. Grafik: kafa1milyon, veri FDA, 19 Ekim 2026.

Çalışmanın ana ölçütü, tümör izinin en az 12 ay boyunca görülmemesiydi ve bu ölçütte iki sayım birbirinden epey uzak düştü. Hastaları tedavi eden araştırmacılar oranı %68 (144 hastada 98) buldu. Görüntüleri hastayı görmeden okuyan bağımsız kurul ise %47 (116 hastada 54) buldu; kurulun saydığı 38 hasta daha tam yanıttaydı ama 12 ayı henüz doldurmamıştı.5 GSK'ya göre yanıt veren hastaların hiçbirinde şimdiye kadar hastalık geri dönmedi.6

Rakamlarla
154 hasta
FDA onayının dayandığı AZUR-1 çalışmasında dostarlimab alan, daha önce tedavi görmemiş evre 2-3 rektum kanseri hastası.FDA Onkoloji Mükemmeliyet Merkezi, 19 Ekim 2026
%71
İki yılı aşan izlemde ameliyat, ışın ya da ek ilaç gerekmeden ve hastalığı ilerlemeden izlenen hasta oranı (154 hastada 110).FDA Onkoloji Mükemmeliyet Merkezi, 19 Ekim 2026
%47
Bağımsız kurula göre tümör izi en az 12 ay görülmeyen hasta oranı (116 hastada 54); araştırmacılara göre bu oran %68.FDA Onkoloji Mükemmeliyet Merkezi, 19 Ekim 2026
%3
Lokal ileri rektum kanserlerinde onarım hatası taşıyan, yani bu onayın kapsamına girebilecek tümörlerin tahmini payı.FDA basın bülteni, 19 Ekim 2026

MSK'nın kendi çalışması daha uzun bir izlem sunuyor. 2025'te NEJM'de yayımlanan güncellemede tedaviyi bitiren 49 rektum kanseri hastasının hepsi tam yanıt verdi ve ameliyatsız izlemi seçti.7 FDA'nın aktardığına göre bu çalışmada en az üç yıl izlenen 27 hastadan yalnızca birinde kanser aynı bölgede geri döndü.2

Bilim · Sağlık yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Ameliyatsız yolun da bir takvimi var

Bugünkü standart tedavide hasta önce kemoterapi ve ışın, ardından ameliyat görüyor. FDA bültenine göre bu yol bağırsak, idrar ve cinsel işlevleri ve doğurganlığı etkileyebiliyor; ameliyatta bağırsağın yeniden birleştirildiği yerden sızıntı olabiliyor, bazı hastalarda kalıcı kolostomi torbası gerekiyor.2

Dostarlimab da yan etkisiz değil. AZUR-1'de hastaların %20'sinde ciddi yan etki görüldü. En sık yorgunluk (%32), döküntü (%22), ishal (%18) ve kaşıntı (%17) bildirildi; hastaların %3'ü ilacı yan etki yüzünden bıraktı. Bu sınıf ilaçlar bağışıklık sisteminin sağlıklı organlara saldırmasına yol açabiliyor ve ilaç bilgisinde bu tepkilerin ağır, hatta ölümcül olabileceği yazıyor.6

Tümörü kaybolan hastayı yıllarca süren bir kontrol takvimi bekliyor. Galler'in kamu sağlık sistemi bu tedaviyi geri ödemeye alırken uluslararası bir uzlaşı metnine dayanan bir izlem şeması yazdı: ilk iki yıl üç-dört ayda bir endoskopi, parmakla muayene ve MR, ilk üç yıl üç ayda bir kan tahlili, beşinci yıla kadar yılda bir tomografi.8 Roth beşinci yılı geçince kontrollerinin yılda bir kolonoskopiye indiğini anlatıyor.1

AZUR-1'in tek kollu olması da bir sınır. Herkes aynı ilacı aldı, standart tedaviyle yan yana bir karşılaştırma yapılmadı. Çalışmanın baş araştırmacısı Cercek'in GSK ile mali ilişkisi olduğu şirket açıklamasında yazıyor.6

Türkiye'de ruhsat, test ve fiyat

Onayın kapsamı dar. FDA'nın aktardığı tahmine göre lokal ileri rektum kanserlerinin yaklaşık %3'ü bu onarım hatasını taşıyor; GSK tüm rektum kanserleri için %5 ile %10 arasında bir oran veriyor.26 Türkiye'de 2022'de yaklaşık 21 bin 700 kişiye kolon ya da rektum kanseri tanısı kondu.9 Bu sayının rektuma düşen kısmı ve aralarında kaç hastanın bu tedaviye uygun olduğu için yayımlanmış ulusal bir sayıma ulaşamadık.

Uygunluk biyopsi dokusundan anlaşılıyor: onarım proteinlerinin boyanması ya da MSI testi. FDA onayı da bunun için kurumca yetkilendirilmiş bir test şartı koyuyor. Testin zamanlaması önemli. Roth kemoterapiye başlamış olsaydı çalışmaya alınamayacaktı.1

Jemperli Türkiye'de 19 Ocak 2026'dan beri ruhsatlı.10 Ruhsatlı kullanım alanı rahim iç zarı (endometriyum) kanseriyle sınırlı. İlaç Sosyal Güvenlik Kurumu'nun 2 Ekim 2026 tarihli geri ödeme listesinde yer almıyor ve rektum kanseri için Türkiye'de bir endikasyon açıklanmadı.11 Fiyata dair kamuya açık tek rakam 2022'den: New York Times o yıl bir dozun yaklaşık 11 bin dolar tuttuğunu yazmıştı.1

FDA'nın kararı koşullu. Hızlandırılmış onayın sürmesi için GSK'nın hastaları izlemeye devam edip yanıtların kalıcı olduğunu göstermesi gerekiyor; başvuru, Orbis Projesi kapsamında başka ülkelerin ilaç kurumlarınca da eşzamanlı inceleniyor. Şirket, AZUR-1 ara analizinin tam verilerini Ekim 2026'daki Avrupa Tıbbi Onkoloji Derneği (ESMO) kongresinde sunacağını açıkladı.6

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Memorial Sloan Kettering Cancer Center (Ekim 2026). “FDA Approves Immunotherapy-Only Approach for Some Rectal Cancers: What Patients Need To Know.” Kurum haberi. Sascha Roth’un ilk hasta olduğu, tanıda 38 yaşında olduğu, beş yılı geçtiği. Ayrıca: Kolata, G. (5 Haziran 2022). “A Cancer Trial’s Unexpected Result: Remission in Every Patient.” The New York Times. Roth’un 2019’daki tanısı, Georgetown’daki kemoterapi planı, kemoterapiye başlasaydı çalışmaya alınamayacağı; doz başına yaklaşık 11.000 dolar (2022). ↩
  2. U.S. Food and Drug Administration (19 Ekim 2026). “FDA Approves Immunotherapy That May Allow Certain Patients with Rectal Cancer to Avoid Chemotherapy, Radiation and Surgery.” Basın bülteni. Endikasyon, dMMR/MSI-H tanımı, lokal ileri rektum kanserlerinde yaklaşık %3 tahmini, standart tedavinin yan etkileri, MSK çalışmasında en az 3 yıl izlenen 27 hastadan 1’inde nüks. ↩
  3. Le, D. T., Uram, J. N., Wang, H. ve ark. (2015). “PD-1 Blockade in Tumors with Mismatch-Repair Deficiency.” New England Journal of Medicine, 372(26), 2509-2520. DOI: 10.1056/NEJMoa1500596. Pembrolizumab; onarım hatalı kolorektal kanserde objektif yanıt %40, onarımı sağlam olanlarda %0. ↩
  4. Cercek, A., Lumish, M., Sinopoli, J. ve ark., Diaz, L. A. Jr. (2022). “PD-1 Blockade in Mismatch Repair–Deficient, Locally Advanced Rectal Cancer.” New England Journal of Medicine, 386(25), 2363-2376. DOI: 10.1056/NEJMoa2201445. Tedaviyi bitiren 12 hastanın 12’sinde klinik tam yanıt; NCT04165772. ↩
  5. U.S. Food and Drug Administration, Oncology Center of Excellence (19 Ekim 2026). “FDA grants accelerated approval to dostarlimab for locally advanced rectal cancer.” Onay bildirimi. AZUR-1 (NCT05723562): 154 hasta; 110 (%71) yalnızca dostarlimab, 26 (%17) ameliyat, 13 (%8) ek tedavi; 12 ay süren klinik tam yanıt bağımsız kurulda 54/116 (%47), araştırmacıda 98/144 (%68); ortanca izlem 26,3 ay; ameliyat edilen 15 hastanın 12’sinde patolojik tam yanıt. ↩
  6. GSK (19 Ekim 2026). “Jemperli (dostarlimab-gxly) approved in US as first and only immunotherapy for adults with MSI-H/dMMR locally advanced rectal cancer.” Şirket bülteni. Yan etki oranları, yanıt verenlerde nüks bildirilmediği, rektum kanserlerinde %5-10 dMMR/MSI-H oranı, ESMO 2026 sunumu, Orbis Projesi incelemesi ve A. Cercek’in GSK ile mali ilişkisine dair açıklama. ↩
  7. Cercek, A., Foote, M. B., Rousseau, B. ve ark., Diaz, L. A. Jr. (2025). “Nonoperative Management of Mismatch Repair–Deficient Tumors.” New England Journal of Medicine, 392(23), 2297-2308. DOI: 10.1056/NEJMoa2404512. Rektum kohortunda tedaviyi bitiren 49 hastanın tamamında klinik tam yanıt; tüm kohortlarda 2 yıllık nükssüz sağkalım %92. ↩
  8. All Wales Therapeutics and Toxicology Centre. “Dostarlimab (Jemperli) for the first-line treatment of locally advanced stage II/III dMMR/MSI-H rectal cancer (OW26).” One Wales değerlendirmesi. Uluslararası uzlaşı paneline dayanan izle-ve-bekle takvimi. ↩
  9. International Agency for Research on Cancer. “GLOBOCAN 2022: Türkiye fact sheet.” Global Cancer Observatory. Kolorektal kanser, 2022’de 21.718 yeni vaka (sürüm 1.1); tüm kanserler içinde üçüncü sırada. Rektum için ayrı sayı verilmemektedir. ↩
  10. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (16 Ekim 2026). “Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi.” TİTCK. Jemperli 500 mg/10 ml, ruhsat sahibi GlaxoSmithKline İlaçları, ruhsat tarihi 19.01.2026. ↩
  11. Oğul, A. “Kanser Tedavisinde Güncel Gelişmeler: Kolorektal Kanser, 19 Ekim 2026.” Uzman derlemesi. Dostarlimabın Türkiye’deki ruhsatlı endikasyonunun endometriyum kanseri olduğu, 02.10.2026 tarihli SGK EK-4/A listesinde yer almadığı ve rektum kanseri endikasyonunun Türkiye’de netleşmediği. ↩

Bu içerik bilgi ve eğlence amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi değildir. Burada anlatılan kullanım ABD'de koşullu onaylıdır, Türkiye'de bu endikasyonla ruhsatlı değildir. Tedavi kararları için onkoloji ekibinize danışın.

Kategoriler ve Etiketler
Modern Tıp rektum kanseri immünoterapi dostarlimab fda onayı kolorektal kanser kanser tedavisi
Bu yazıyı paylaş
Dr. Sinan

Dr. Sinan

Modern tıp ve biyoteknoloji gelişmelerini birincil kaynaklardan takip eder; klinik deneme, onay süreci ve erişim sınırlarını abartmadan yazar.