Boston'daki Tufts Üniversitesi'nden Diana Bianchi ve ekibi 1996'da, hamile olmayan sekiz kadının kanında Y kromozomu aradı. Y kromozomu yalnızca erkeklerde bulunur ve bu kadınların hepsi daha önce oğlan doğurmuştu. Altısının kanında erkek DNA'sı çıktı. Birinin son oğlu 27 yıl önce doğmuştu.1
Aynı hücre alışverişinin öbür yönü, annenin bebeğe bıraktıkları, çok daha az incelendi. Seattle'daki Fred Hutchinson Kanser Merkezi'nden Sami Kanaan ve ekibi 1 Ekim 2026'da yayımladıkları ön baskıda, ameliyatla alınmış beyin dokusunda annenin hücrelerini aradı. 37 çocuğun 26'sında buldular.2
Bu yazıda neler var?
- Bir annenin kanında, 27 yıl önce doğurduğu oğlunun hücreleri bulundu.
- Epilepsi ameliyatında çıkarılan beyin dokusu, annenin hücrelerini aramak için ender bir fırsat sundu.
- İlk çocuklarda annenin hücresi daha sık çıktı ve ekibin bunun için bir açıklama önerisi var.
- İstanbul'da yapılan bir fare deneyi, hücrelerin anne sütüyle de geçebildiğini gösterdi.
Hamilelikte hücreler iki yöne geçiyor
Plasenta annenin kanıyla bebeğin kanını birbirinden ayırır, ama bu ayrım kusursuz değildir. Hamilelik boyunca bebeğin hücrelerinin bir kısmı annenin dolaşımına, annenin hücrelerinin bir kısmı da bebeğe geçer. Bunların bazıları doğumdan sonra ölmez, yerleştikleri dokuda yaşamaya devam eder. Bu duruma mikrokimerizm deniyor. Ad, Homeros'un İlyada'da Likya'ya yerleştirdiği, aslan başlı, keçi gövdeli, yılan kuyruklu canavar Khimaira'dan geliyor.3 Tıp, iki ayrı kişinin hücrelerini taşıyan bedenleri bu canavara benzetiyor.
Bu yolla gelen hücreler önceki çalışmalarda kalpte, tiroitte, pankreasta, karaciğerde ve deride bulunmuştu.2 Beyin daha zor bir hedefti, çünkü kanla beyin arasında neyin geçeceğini seçen bir engel, kan-beyin bariyeri var. 2012'de yine Seattle'da, J. Lee Nelson'ın laboratuvarında yapılan bir otopsi çalışması 59 kadının beynine baktı. 37'sinde, yani yüzde 63'ünde erkek DNA'sı çıktı ve büyük olasılıkla oğlan hamileliklerinden kalmıştı. Erkek DNA'sı taşıyan en yaşlı kadın 94 yaşındaydı.4
Epilepsi ameliyatından kalan 37 doku
Annenin hücresini çocuğun beyninde bulmak için hem çocuğun beyninden alınmış doku hem de annenin genetik profili gerekiyor ve ikisi nadiren bir arada bulunuyor. Kanaan'ın ekibi bu sorunu, ilaçla durdurulamayan epilepsi yüzünden Seattle'da ameliyat edilen çocuklarla aştı. Ameliyatta çıkarılan dokunun artan kısmı dondurularak saklandı, annelerden de yanak içinden pamuklu çubukla örnek alındı. Araştırmacılar annede bulunup çocukta bulunmayan bir gen çeşidi aradı; bunların çoğu bağışıklık sisteminin HLA genlerindeydi. 52 anne-çocuk çiftinin 37'sinde böyle ayırt edici bir işaret vardı.2
Bu 37 çocuğun 26'sının beyninde, yani yüzde 70'inde annesine ait hücre çıktı. Hücreler şakak, alın ve yan loblarda ve hafızayla bağlantılı hipokampusta benzer sıklıkta görüldü. Ortanca yoğunluk 100 bin hücrede 2,2'ydi. Bir hipokampus örneğinde bu sayı 100 binde 459'a çıktı.2
Doğum sırası da fark yarattı. Annesinin hücresi bulunan 26 çocuğun 14'ü ilk çocuktu, hücre bulunmayan 11 çocuğun ise yalnızca biri. Anne, önceki çocuklarından kalan hücreleri de taşıdığı için sonraki bebeğe onları da geçirebiliyor. Farelerde yeni bir hamileliğin önceden yerleşmiş yabancı hücrelerin yerini alabildiği gösterilmişti; ekip, ağabey ya da ablalardan gelen hücrelerin annenin hücrelerini yerinden etmiş olabileceğini düşünüyor. Bu bir tahmin, ölçülmüş değil.2
Ekip ardından 10 çocuğun dokusunda tek tek hücre çekirdeklerinin hangi genleri okuduğuna baktı. Annenin hücreleri beyinde sinir hücresi, yıldız biçimli destek hücresi (astrosit), sinir tellerinin kılıfını yapan hücre (oligodendrosit), beynin bağışıklık hücresi mikroglia ve damar hücresi kimliğine bürünmüştü.2
Sağlıklı beyinlerde de var, yaşla azalıyor
Epilepsili çocuklardan çıkan bir sonuç herkes için geçerli olmayabilir. Ekip bu yüzden daha önce yayımlanmış üç çalışmanın ham verisini aynı yöntemle yeniden taradı: 22 haftalık bir fetüsten 93 yaşına kadar, nörolojik hastalığı olmayan 41 kişinin beyin dokusu.5 Bu kez annelerin genetik profili elde yoktu. Yazılım yalnızca kişinin kendi hücrelerine genetik olarak uymayan hücreleri işaretleyebiliyordu.
Sağlıklı beyinlerde ortanca yoğunluk 100 bin hücrede 24 çıktı. Yaş hesaba katıldığında epilepsili çocuklarla sağlıklı beyinler arasında anlamlı bir fark kalmadı. Yabancı hücrelerin oranı ise yaşla düştü: model, her on yılda yaklaşık yüzde 24'lük bir azalma gösterdi. Gençlerde bu hücreler en çok beyin kabuğunun üst katmanlarındaki sinir hücreleri arasındaydı, yaşlılarda mikroglia arasında.2
Fareler ve İstanbul'dan bir deney
Bu hücrelerin beyinde ne yaptığına dair en güçlü ipucu farelerden geliyor. Hamburg-Eppendorf Üniversite Hastanesi'nden Petra Arck'ın ekibi 2022'de, annesinden daha az hücre alan fare yavrularında mikroglianın aşırı çoğaldığını ve sinir hücreleri arasındaki bağlantıları gereğinden fazla budadığını gördü. Bu yavrular davranış testlerinde de geride kaldı. Annenin bağışıklık hücreleri hamilelik sırasında takviye edildiğinde mikroglia normale döndü.6
Hücrelerin geçtiği tek yol rahim olmayabilir. İstanbul Medipol Üniversitesi'nden Gürkan Öztürk'ün ekibi 2018'de, hücreleri yeşil ışık saçan bir protein taşıyan dişi farelere sıradan yavruları emzirtti. Bir hafta sonra yavruların kanındaki hücrelerin yüzde 5'i süt annesinden geliyordu, beyindekilerin ise binde 1,5'i. İki ay sonra bu hücreler hâlâ beyindeydi ve sinir hücresine ya da destek hücresine dönüşmüştü.7 Kanaan'ın ekibi anne sütünü annenin hücrelerinin çocuğa geçebileceği ikinci bir yol olarak anıyor ve dayanak olarak bu fare deneyini gösteriyor.2
Yeni çalışma henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi. Annenin hücresi olduğu doğrudan gösterilen örneklerin hepsi epilepsili çocuklardan geliyor. Sağlıklı beyinlerdeki yabancı hücrelerin kaynağı belirsiz: anneden, bir kardeşten ya da düşükle biten bir hamilelikten gelmiş olabilirler. Erkek çocuklarda yalnızca kadın hücrelerinin okuduğu XIST adlı RNA'yı arayan sağlama da net sonucu yalnızca en çok yabancı hücre taşıyan 9 yaşındaki bir çocukta verdi.2
Ekip, annenin hücrelerinin insan beyninde bir işe yarayıp yaramadığını bilmiyor. Makalede bundan sonra bakılması önerilen hastalıklar arasında otizm ve multipl skleroz var; otizmde bu hücreler bugüne kadar hiç aranmadı. Ön baskının taradığı en yaşlı beyin 93 yaşında bir kişiye aitti ve onda da yabancı hücre bulundu.2
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Bianchi DW, Zickwolf GK, Weil GJ, Sylvester S, DeMaria MA. Male fetal progenitor cells persist in maternal blood for as long as 27 years postpartum. PNAS 93(2), 1996: 705-708. DOI: 10.1073/pnas.93.2.705. ↩
- Kanaan SB, McDonough A, Gentil C ve ark., Weinstein JR, Nelson JL. Microchimerism in the Human Brain, Quantitative Assessment and Single Nucleus Profiling Establish Cell Types and Diversity. bioRxiv ön baskı, 2. sürüm, 1 Ekim 2026 (hakem değerlendirmesinden geçmemiştir). DOI: 10.64898/2026.06.05.730225. ↩
- Homeros. İlyada, 6. Kitap: Bellerofon'un Likya'da Khimaira'yı öldürmesi. ↩
- Chan WFN, Gurnot C, Montine TJ, Sonnen JA, Guthrie KA, Nelson JL. Male Microchimerism in the Human Female Brain. PLoS ONE 7(9), 2012: e45592. DOI: 10.1371/journal.pone.0045592. ↩
- Herring CA ve ark. Human prefrontal cortex gene regulatory dynamics from gestation to adulthood at single-cell resolution. Cell 185, 2022: 4428-4447. DOI: 10.1016/j.cell.2022.09.039. Diğer iki veri kümesi: Lau ve ark. 2020, PNAS 117: 25800-25809; Feng ve ark. 2025, Immunity 58: 2989-3005. ↩
- Schepanski S, Chini M, Sternemann V ve ark., Hanganu-Opatz IL, Arck PC. Pregnancy-induced maternal microchimerism shapes neurodevelopment and behavior in mice. Nature Communications 13, 2022: 4571. DOI: 10.1038/s41467-022-32230-2. ↩
- Aydın MŞ, Yiğit EN, Vatandaşlar E, Erdoğan E, Öztürk G. Transfer and Integration of Breast Milk Stem Cells to the Brain of Suckling Pups. Scientific Reports 8, 2018: 14289. DOI: 10.1038/s41598-018-32715-5. ↩
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir. Yazıdaki yeni çalışma hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir ön baskıdır, sonuçları değişebilir. Kapak: 20 haftalık bir bebeğin ultrason görüntüsü. Fotoğraf: Goleisureintl, CC BY 4.0 / Wikimedia Commons.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
