Ocak 2022'de ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) ile Ulusal Park Servisi'nden bir ekip, New Mexico'daki White Sands Ulusal Parkı'nda iki yıl önce açtığı hendeğe geri döndü. 11 metrelik hendeği 25 metreye uzattılar ve 1,3 metre yerine yaklaşık 2,7 metrelik bir tortu duvarını açığa çıkardılar. O duvarda insan ayak izi taşıyan 20 ayrı katman var. İlk kazıda yedi katman bulunmuştu.1

Sonuçlar 2026'da Science Advances dergisinde yayımlandı. İzler yaklaşık 23.500 ile 21.700 yıl öncesine, son buzul çağının en soğuk evresine düşüyor. Ekip bu kez yalnızca tarih vermiyor. Aynı çamurdan, o insanların yürüdüğü göl kıyısının iklimini ortalama 50 yıllık adımlarla çıkarıyor.1

Bu yazıda neler var?

Tartışmalı bir tarih, daha keskin bir saat

Bu izler ilk kez 2021'de Science dergisinde yayımlandı. Matthew Bennett ve ekibi onları, araya karışan su bitkisi Ruppia cirrhosa'nın tohumlarıyla tarihlemiş ve 23.000 ile 21.000 yıl arası bir sonuca varmıştı.3 Bu, Amerika'da genel kabul gören en eski yerleşimlerden binlerce yıl önceye düşüyordu. İtiraz da tohumdan geldi. Göl suyunda çözünmüş eski kireç, su bitkisine gerçek yaşından büyük görünen bir karbon imzası verebilir. Uzmanlar buna sert su etkisi diyor. 2023'te ekip kozalaklı ağaç poleniyle ve optik uyarmalı lüminesansla, yani kum tanelerinin en son ne zaman güneş gördüğünü ölçen yöntemle, bağımsız tarihler verdi. Sonuç değişmedi.4 İzlerin genetik verilerle çelişen yanını Amerika'ya ilk insanların ne zaman geldiğini anlatan yazımızda ele almıştık.

Yeni çalışmada polen yaşlarının hata payı beş kat daraldı. Laboratuvarın örneğe kattığı yabancı karbonu ölçmek için Colorado'daki Ziegler Rezervuarı'ndan 110.000 yıldan yaşlı polen kullanıldı. Her örnekten 75.000'e kadar polen tanesi lazerli bir ayıklama cihazıyla tek tek ayrıldı. Aynı katmanda polen ile tohum arasında 1.330 radyokarbon yılına varan fark çıktı. Demek ki tohumlar sert sudan gerçekten etkilenmişti. Düzeltme yapıldığında da izler 23.500 ile 21.700 yıl arasında kalıyor.1

Gölün çekildiği iki bin yıl

İklimi okumak için ekip tortudaki üç ayrı kanıta baktı. Polen, çevredeki dağlarda hangi ağaçların büyüdüğünü gösteriyor. Bitki yapraklarının mumundan kalan moleküller yağmur suyunun kimyasını taşıyor. Bakterilerin ve tek hücreli arkelerin zarından kalan yağlar da havanın sıcaklığını ve suyun tuzluluğunu veriyor.1

Kayıt başladığında, yaklaşık 24.200 yıl önce, kazı yeri Otero Gölü'nün altındaydı. Yamaçlarda çam ağırlıklı karışık kozalaklı ormanlar vardı ve polenlerin yüzde 40'ı bu ormandan geliyordu. Yıllık ortalama sıcaklık 12 derece civarındaydı, bugünkünden yaklaşık 4 derece düşük. 23.600 yıl önce göl çekilmeye başladı. Isınan havada buharlaşma arttı, orman yerini meşeye ve pelin çalısına bıraktı. 22.400 yıl önce ısınma hızlandı ve havza kurumaya yüz tuttu.1

Buzul çağında bir göl kıyısı: suyun içinde ve çevresinde mamutlar, develer, yer tembeli ve kurtlar, arkada karlı dağlar
Ulusal Park Servisi'nin buzul çağındaki White Sands canlandırması. Resim bir yeniden kurgudur; kazıda hortumluların, yer tembellerinin ve köpekgillerin izleri bulundu. Görsel: NPS, kamu malı.

Bu ısınma kuzey yarımkürenin genel gidişine uymuyor. Yarımkürenin ortalaması 23.000 ile 18.000 yıl önce arasında daha da soğudu. Ekip White Sands'teki ılık eğilimi Kaliforniya açıklarındaki deniz suyu sıcaklığı kayıtlarına benzetiyor ve Kuzey Amerika'yı örten buz kalkanının rüzgâr düzenini değiştirmiş olabileceğini yazıyor.1

Rakamlarla
20
White Sands'te insan ayak izi taşıyan katman sayısı; 2020'deki ilk kazıda yedi katman bulunmuştu.Springer ve ark., Science Advances, 2026
152
Ölçülen insan izi; bunların 92'si on iki yaş ve altındaki çocuklara ait.Springer ve ark., Science Advances, 2026
23.200 yıl
Otero Gölü'nü tuzlandıran sert kuraklığın tarihi, artı eksi 300 yıl.Springer ve ark., Science Advances, 2026
4 °C
Kayıt başında yıllık ortalama sıcaklığın bugünkünden ne kadar düşük olduğu.Springer ve ark., Science Advances, 2026
Bilim · Derin Geçmiş yazıları e-postana gelsin mi?
Haftada bir, böyle yazıları tek e-postada gönderiyoruz. Reklam yok, istediğin an tek tıkla ayrılırsın.

Grönland'daki sıçrama, New Mexico'daki kuraklık

Uzun ısınmanın üstüne daha keskin salınımlar biniyor. En serti yaklaşık 23.200 yıl önce geldi: yağmur azaldı, göl tuzlandı, kuraklığa dayanıklı pinyon çamı ve ardıç ormanları yayıldı. Aynı tarihte Grönland buz çekirdeklerinde Dansgaard-Oeschger 2 adlı bir olay kayıtlı.1 Bu olaylarda Grönland'ın havası birkaç on yıl içinde belirgin biçimde ısınıyor.6 Makaleye göre aynı sıçrama Amerika'nın güneybatısına ulaşan kış yağmurlarını azalttı.1

Göl tortusu bu olayı buzdan daha kesin tarihliyor. White Sands kaydının hata payı ortalama 250 yıl, Grönland buz takviminin bu dönemdeki sayım hatası ise 500-600 yıla çıkıyor.1

İnsanlar da oradaydı. En alttaki iz katmanı bu kuraklığın içine düşüyor. Kuraklık gölü kalıcı olarak değiştirdi; derin su çekildi, yerinde ıslak ve kuru zeminlerin karıştığı bir kıyı düzlüğü kaldı. İnsanlar ve hayvanlar yeni açılan bu çamurda yürüdü ve izler neredeyse iki bin yıl boyunca aralıklarla birikti. 22.700 yıl civarında kısa bir göllenme daha oldu, ardından tuzluluk yine yükseldi.1

24.500 ile 21.500 yıl öncesini gösteren zaman çizelgesi: Otero Gölü evresi, 23.200 yıl önceki kuraklık, gölün çekilmesi ve 23.500 ile 21.700 yıl arasındaki 20 iz katmanı
İz taşıyan katmanlar kuraklıkla başlıyor ve göl çekilirken sürüyor. Grafik: kafa1milyon, veri: Springer ve ark. 2026.

Çamurda kimin izi kaldı

Ayak izinin boyu, onu bırakanın yaşını kabaca veriyor. Ölçülen 152 izin 8'i dört yaşından küçük çocuklara, 72'si altı yaş civarındaki çocuklara, 12'si on iki yaş civarındakilere ait. Kalan 60 iz ergenlerden ya da yetişkinlerden. Aynı katmanlarda hortumluların, yer tembellerinin ve köpekgillerin izleri de var. Bazı uzun çizgiler, insanların yük taşımak için sürüklediği sırık kızaklarının izi olarak yorumlanıyor.1

Elenen toprakta tek bir taş alet çıkmadı. Ocak ya da barınak izi de yok. Ekip bu yüzden burayı insanların konakladığı bir yer saymıyor; izler bir geçiş güzergâhına işaret ediyor.1

Beyaz alçı taşı zeminde iki dizi fosil insan ayak izi, yanında siyah beyaz ölçek cetveli
Bir çocuğun ve bir ergenin yan yana yürüdüğü düşünülen izler, Ocak 2020. Ölçülen izlerin yüzde 60'ı çocuk boyunda. Fotoğraf: NPS, kamu malı.

İz olmayan yıllar

Akla gelen ilk yorum, kuraklık bastıkça insanların küçülen göle toplandığı. Bennett ile Sally Reynolds bunu ayrı bir çalışmada sınadı. Fossil Studies dergisinde 10 Ağustos 2026'da yayımlanan makalede, basit kurallarla hareket eden sanal insanların inip çıkan bir gölün kıyısında dolaştığı bir bilgisayar modeli kurdular. Sanal insanlar çamura bastıkça iz bırakıyor. İz ancak su yükselip üstünü tortuyla örterse kalıyor, yoksa siliniyor.2

Modelde kıyıda çok insan dolaştığı halde hiç iz kalmayan dönemler çıktı. Birkaç kişi ise uygun anda yumuşak zemine basınca yüzlerce iz bırakabildi. Nüfusun büyüklüğü sonucu sınırlı ölçüde etkiledi. Asıl belirleyen, insanların geçtiği anla zeminin ıslanıp örtüldüğü anın çakışmasıydı. White Sands'teki iz katmanları da modelin beklediği gibi düzensiz atımlar halinde, iklimin değiştiği dönemlerin çevresinde toplanıyor.2 Bu, aletlerin neden bulunmadığına da bir açıklama getiriyor. Aletler zamanla birikiyor, izler ise yalnızca kısa korunma pencerelerinde kalıyor; iki kaydın birlikte artıp azalması beklenmiyor.2

Yazarlar Ekim 2026'da The Conversation'da yayımlanan değerlendirmelerinde dikkatli olunmasını istiyor: izler arasındaki boşluklar insanların gittiğini kanıtlamıyor, kalabalık bir iz yüzeyi de nüfus artışı anlamına gelmiyor.5 İnsanların bu iklime nasıl uyum sağladığını izler söylemiyor; ne yediklerini ve nerede kaldıklarını gösterecek bir kamp yeri havzada henüz bulunmadı. Kesin olan, 23.200 yıl önceki kuraklık sırasında Otero Gölü'nün kıyısında insanların yürüdüğü ve yaklaşık 21.700 yıl öncesine kadar aynı kıyıya dönmeye devam ettikleri.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Springer, K. B., Pigati, J. S., Tierney, J. E., Honke, J. S., Jiménez-Moreno, G., Bustos, D. ve ark. (2026). "Humans experienced abrupt environmental changes at White Sands during the Last Glacial Maximum". Science Advances 12: eaeh0707. doi:10.1126/sciadv.aeh0707 ↩
  2. Bennett, M. R. ve Reynolds, S. C. (2026). "Tracks of Coincidence: How Climate and Human Presence Shape the Fossil Footprint Record". Fossil Studies 4(3): 22. doi:10.3390/fossils4030022 ↩
  3. Bennett, M. R., Bustos, D., Pigati, J. S., Springer, K. B. ve ark. (2021). "Evidence of humans in North America during the Last Glacial Maximum". Science 373(6562): 1528-1531. doi:10.1126/science.abg7586 ↩
  4. Pigati, J. S., Springer, K. B., Honke, J. S. ve ark. (2023). "Independent age estimates resolve the controversy of ancient human footprints at White Sands". Science 382(6666): 73-75. doi:10.1126/science.adh5007 ↩
  5. Bennett, M. R. ve Reynolds, S. C. (Ekim 2026). "Early humans in America endured climate chaos: new research". The Conversation; Phys.org, 18 Ekim 2026. phys.org ↩
  6. Rasmussen, S. O., Bigler, M., Blockley, S. P. ve ark. (2014). "A stratigraphic framework for abrupt climatic changes during the Last Glacial period based on three synchronized Greenland ice-core records". Quaternary Science Reviews 106: 14-28. doi:10.1016/j.quascirev.2014.09.007 ↩

Görseller: kapak fotoğrafı USGS, çocuk izleri ve buzul çağı canlandırması ABD Ulusal Park Servisi (NPS) kaynaklı, kamu malı (Wikimedia Commons). Zaman çizelgesi: kafa1milyon.com. Yaş grupları ayak izi boyundan yapılan kaba tahminlerdir.

Kategoriler ve Etiketler
Derin Geçmiş arkeoloji white sands buzul çağı ayak izi iklim değişimi amerika
Bu yazıyı paylaş
kafa1milyon

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.