19 Ekim akşamı Türkiye saatiyle 22.41'de Japonya'nın Tanegaşima Uzay Merkezi'nden bir H3 roketi kalktı. Adada saat 20 Ekim sabahının 04.41'iydi. Roket 71 dakika 13 saniye sonra yükünü bıraktı ve Japonya Uzay Ajansı JAXA, MMX adlı aracın planlanan yörüngeye girdiğini duyurdu.1 Yomiuri gazetesinin aktardığına göre ayrılma yaklaşık 592 kilometre yükseklikte gerçekleşti, araçtan gelen ilk sinyal de yer istasyonlarına sorunsuz ulaştı.2
Tarih rastgele seçilmedi. NASA Glenn Araştırma Merkezi'nin hesabına göre 2026'da Mars'a en az yakıtla gidilen kalkış günü 31 Ekim. O gün yola çıkan bir araç Mars'a 292 gün sonra, 19 Ağustos 2027'de ulaşıyor.3 Bu fırsatı kullanacak yalnızca iki görev var ve ikincisi bir yıldır uzayda sırasını bekliyor.
- Mars'a giden ucuz yolun neden yaklaşık 26 ayda bir açıldığını iki gezegenin dizilişiyle gösterdik.
- Japonya'nın Phobos aracının örnek kapsülünü hangi yıl, nereye indirmeyi planladığını yazdık.
- NASA'nın ikiz araçlarının Mars'a gitmek için neden bir yıl Dünya'nın yakınında beklediğini anlattık.
- Bu pencerede Mars'a Starship göndermeyi hedefleyen SpaceX'in bugünkü takvimini aktardık.
Mars yolu neden 26 ayda bir açılıyor
Dünya Güneş'in çevresini 365 günde, Mars 687 günde dolanıyor. Dünya daha hızlı olduğu için Mars'ı belirli aralıklarla yakalayıp geçiyor ve iki gezegen aynı dizilişe 779,94 günde bir, yani yaklaşık 26 ayda bir dönüyor.4 Mars'a giden ucuz yol yalnızca bu dizilişin çevresinde açık.
Yakıtı en az harcayan rota, Güneş'in çevresinde bir ucu Dünya'nın yörüngesine, öbür ucu Mars'ınkine değen yarım bir elipstir. Alman mühendis Walter Hohmann bu yolu 1925'te tarif etti ve rota onun adıyla anılıyor. NASA Jet İtki Laboratuvarı'nın (JPL) öğrenciler için hazırladığı hesapta Hohmann yolu 259 gün sürüyor. Araç vardığında Mars'ın tam orada olması için kalkış anında Mars'ın Dünya'nın yaklaşık 44 derece önünde durması gerekiyor.5 Bu hesap yörüngeleri kusursuz daire sayıyor. Gerçek yörüngeler biraz basık ve aynı düzlemde durmuyor, o yüzden ayrıntılı hesap birkaç hafta kayıyor. JPL'in yaklaşık gezegen konumlarıyla yaptığımız hesapta 31 Ekim'de Mars, Dünya'nın 63 derece önünde. NASA'nın el kitabı daha hızlı bir seçenek de veriyor: 14 Kasım'da kalkan araç Mars'a 9 Ağustos 2027'de varıyor.3
Phobos'tan toprak getirecek araç
MMX, Martian Moons eXploration'ın kısaltması. Hedefi Mars'ın iki küçük uydusundan büyüğü olan Phobos. Uydunun nereden geldiği hâlâ bilinmiyor. Mars'ın çekimine yakalanmış bir asteroit olabilir ya da çok eskiden Mars'a çarpan dev bir cismin yörüngeye fırlattığı enkazdan toplanmış olabilir. Avrupa Uzay Ajansı ESA'nın görev tanıtımına göre iki ihtimali ayırmak için yüzeyden örnek gerekiyor.6
Görevi JAXA yönetiyor ama araçta dört ortağın payı var. Fransa ve Almanya'nın uzay ajansları 25 kilogramlık Idefix gezginini birlikte yaptı, ESA derin uzay haberleşme donanımını ve yer istasyonu desteğini verdi, NASA da bir ölçüm aleti ekledi.7 Araçta toplam 11 bilim aleti var, yedisi ana gövdede, dördü gezginde. Phobos'un çekimi o kadar zayıf ki Idefix'in yüzeydeki ağırlığı Dünya'daki 15 gramlık bir cisminkine denk geliyor.6
Takvim uzun. MMX Ağustos 2027'de Mars yörüngesine, Eylül 2027'de Phobos'un çevresindeki yörüngeye girecek. Gezgin 2029 başında bırakılacak, ardından ana araç da Phobos'a inip yüzeyden en az 10 gram örnek alacak.6 Yomiuri'nin JAXA'dan aktardığı plana göre araç Kasım 2030'da Mars'ın çevresinden ayrılacak, örnek kapsülü Temmuz 2031'de Avustralya'daki çöle inecek. Bu başarılırsa Mars sisteminden Dünya'ya getirilen ilk örnek olacak. Fırlatma H3 roketi için de önemliydi. On uçuşun sekizi başarılı oldu, son üçü art arda.2
- 292 gün
- 31 Ekim 2026'da en az yakıtla kalkan bir aracın Mars'a varış süresi.Burke ve ark., NASA Glenn, 2010
- 779,94 gün
- Dünya ile Mars'ın aynı dizilişe dönme aralığı. Mars pencereleri bu yüzden yaklaşık 26 ayda bir açılıyor.NASA NSSDCA, Mars Fact Sheet
- 10 gram
- MMX'in Phobos'tan Dünya'ya getirmeyi hedeflediği en az örnek miktarı.ESA, 13 Ekim 2026
- 71 dk 13 sn
- H3 roketinin kalkıştan MMX'i ayırmasına kadar geçen süre.JAXA, 20 Ekim 2026
Bir yıldır Dünya'nın yakınında bekleyen ikizler
Pencereyi kullanacak ikinci görev NASA'nın ESCAPADE'i. Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'in yönettiği, Rocket Lab'in ürettiği Blue ve Gold adlı iki küçük araç, Güneş rüzgârının Mars'ın manyetik ortamıyla nasıl etkileştiğini ve bu etkileşimin atmosferi uzaya nasıl taşıdığını ölçecek.8
İkizler aslında bir önceki pencereye hazırlanmıştı. Ekim 2024'te Blue Origin'in yeni New Glenn roketinin ilk uçuşuyla kalkacaklardı. Roketin zamanında hazır olacağından emin olamayan NASA, 6 Eylül 2024'te araçlara yakıt doldurmaktan vazgeçti, çünkü yakıt yüklendikten sonra fırlatma ertelenirse yakıtı geri boşaltmak pahalı ve riskli bir işti.9 Ekip bunun üzerine fırlatmayı gezegenlerin dizilişinden ayıran bir rota çizdi. Araçlar 13 Kasım 2025'te New Glenn'in ikinci uçuşuyla kalktı ve Dünya'nın yakınında, böbrek biçimli geniş bir döngüye girdi.10 Bir yıl boyunca orada Güneş rüzgârını ölçtüler. Araçlardan biri 3 Temmuz 2026'da 584.600 kilometre öteden Dünya ile Ay'ı aynı karede fotoğrafladı.8
Mars'a gidiş kasımdaki iki ateşlemeye bağlı. Görevin baş araştırmacısı Rob Lillis'in Space.com'a anlattığına göre Blue 7 Kasım'da, Gold 9 Kasım'da Dünya'ya alçaktan yaklaşıp motorunu ateşleyecek. Araç en hızlı anındayken yapılan yanma daha çok enerji kazandırdığı için ateşleme yörüngenin en alçak noktasında yapılıyor. Lillis'e göre motorlar o anda çalışmazsa ikizler pencereyi kaçıracak ve iki yıl daha bekleyecek.11 Bekleyiş de pürüzsüz geçmedi. Aralık 2025'teki bir rota düzeltmesinde araçlardan birinin motoru beklenenden az itki verdi ve manevra ertelendi; NASA uzun vadeli bir etkisi olmadığını açıkladı.11 Her şey plana uyarsa ikizler Eylül 2027'de Mars'a varacak, bilim ölçümleri 2028 baharında başlayacak.8
Pencerede boş kalan yerler
CNN'in aktardığına göre Elon Musk Mayıs 2025'te, SpaceX'in ilk insansız Starship'i 2026 sonunda Mars'a indirmek için çalıştığını söylüyordu. 8 Şubat 2026'da X'te şirketin önceliğini Ay'da kendi kendine büyüyen bir şehre çevirdiğini yazdı. Gerekçe olarak Mars'a yalnızca 26 ayda bir gidilebildiğini, Ay'a ise 10 günde bir fırlatma yapılabildiğini gösterdi ve Mars'taki şehir işine yaklaşık beş ila yedi yıl içinde başlanacağını ekledi.12 SpaceX'in Mars sayfası bugün kargo uçuşlarının en erken 2028'de, ton başına 100 milyon dolar fiyatla başlayacağını yazıyor.13
Pencerenin seyrek kalması yeni değil. 2020'de üç araç aynı ay içinde Mars'a kalkmıştı: NASA'nın Perseverance'ı, Çin'in Tianwen-1'i ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin Hope'u. 2022'de kalkması gereken Avrupa'nın Rosalind Franklin gezgini, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden sonra ertelendi.14 2024'te ESCAPADE yerde kalınca Mars'a doğru yola çıkan hiçbir araç olmadı.
Bir sonraki pencere daha kalabalık görünüyor. NASA, nükleer reaktörle beslenen elektrikli motorlarla uçacak ilk gezegenler arası aracı SR-1 Freedom'ı Aralık 2028'de fırlatmayı planlıyor. Araç Mars'a Ingenuity'nin tasarımından geliştirilmiş üç helikopter bırakacak.15 Rosalind Franklin da aynı pencerede NASA'nın sağladığı bir Falcon Heavy ile kalkacak ve 2030'da Oxia Planum'a inecek.16 Bu turda sırada tek iş kaldı: ESCAPADE'in ikizleri motorlarını 7 ve 9 Kasım 2026'da ateşleyecek.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- JAXA (20 Ekim 2026). "Launch result of the Martian Moons eXploration (MMX) spacecraft aboard H3 Launch Vehicle flight No.10". Basın bülteni. global.jaxa.jp ↩
- Yomiuri Shimbun (20 Ekim 2026). "火星衛星探査機ＭＭＸ打ち上げ成功". yomiuri.co.jp ↩
- Burke, L. M., Falck, R. D. ve McGuire, M. L. (2010). Interplanetary Mission Design Handbook: Earth-to-Mars Mission Opportunities 2026 to 2045. NASA/TM-2010-216764, NASA Glenn Research Center. ntrs.nasa.gov ↩
- NASA NSSDCA. "Mars Fact Sheet" (sinodik dönem: 779,94 gün). nssdc.gsfc.nasa.gov ↩
- NASA JPL Education. "Let's Go to Mars! Calculating Launch Windows". jpl.nasa.gov ↩
- ESA (13 Ekim 2026). "Mars moon lander set to launch on 19 October". esa.int ↩
- ESA (20 Ekim 2026). "MMX lifts off to Mars's moon Phobos". esa.int ↩
- NASA Science. "ESCAPADE" görev sayfası ve görev blogu (2025-2026). science.nasa.gov ↩
- NASA (6 Eylül 2024). "NASA Stands Down from October Launch for ESCAPADE to Mars". science.nasa.gov ↩
- UC Berkeley Space Sciences Laboratory. "Mission Design". ESCAPADE. escapade.ssl.berkeley.edu ↩
- Space.com (Aralık 2025). "Live long and loiter: Why NASA's ESCAPADE probes will wait a year in space before heading to Mars". space.com ↩
- CNN (8 Şubat 2026). "Elon Musk says SpaceX prioritizing the moon, pivots away from his Mars settlement ambition". cnn.com ↩
- SpaceX. "Mars & Beyond" (Ekim 2026'da erişildi). spacex.com ↩
- ESA. "ExoMars Rosalind Franklin rover will have a European landing platform". esa.int ↩
- NASA. "Space Reactor-1 Freedom" görev sayfası. nasa.gov ↩
- NASA Science (16 Nisan 2026). "NASA Begins Implementation for ESA's Rosalind Franklin Mission to Mars". science.nasa.gov ↩
Kapak görseli: Phobos, NASA'nın Mars Reconnaissance Orbiter aracındaki HiRISE kamerasıyla 23 Mart 2008'de çekildi. Fotoğraf: NASA / JPL-Caltech / Arizona Üniversitesi, kamu malı (Wikimedia Commons).
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
