13. Cuma Efsanesinin Köklerine Giden Crystal Lake Dizisi

1979 yazında senarist Victor Miller, yönetmen Sean S. Cunningham için bir yaz kampında geçen korku filmi yazdı. İlk taslağın adı The Long Night at Camp Blood, yani Kan Kampında Uzun Gece'ydi. Sözleşmeye göre Miller'ın ön metin ve senaryo için alacağı toplam ücret 9.282 dolardı.¹ Film 9 Mayıs 1980'de Friday the 13th adıyla vizyona girdi ve yalnızca ABD sinemalarında 39,7 milyon dolar topladı. Bütçesi, kaynağa göre, 550 ile 650 bin dolar arasında gösteriliyor.²

Bu senaryonun katili gölde boğulan bir çocuğun annesi Pamela Voorhees'ti. 15 Ekim 2026'da Peacock ile A24'ün sekiz bölümlük dizisi Crystal Lake bu kadını anlatmaya başladı ve dizinin yolunu bir telif davası açtı.

Senaryoda Jason yoktu

1980 filminde kampın genç danışmanları birer birer öldürülür ve katil son bölüme kadar görünmez. Sonunda ortaya çıkan kişi kampta aşçılık yapmış bir kadındır. Oğlu Jason 1957'de, onu izlemesi gereken danışmanlar başka işlerle meşgulken gölde boğulmuştur.³ Annenin intikamı kampı yeniden açmaya çalışanlara yönelir. Rolü 1950'lerin televizyon yüzü Betsy Palmer oynadı.⁴

Jason'ın gölden fırlayıp hayatta kalan kızı suya çektiği final sahnesi Miller'dan çıkmadı. Temyiz mahkemesinin kararında anlatıldığına göre Miller'ın bütün taslaklarında Jason küçük yaşta ölür ve bir kez bile görünmez. O sahneyi filmin yatırımcısı Phil Scuderi istedi; Miller buna şiddetle karşı çıktı. Filmin adını koyan da Cunningham'dı. Miller yalnızca metne "13. Cuma" göndermelerini ekledi.¹ Jason 1981'deki ikinci filmde yetişkin bir katil olarak geri döndü, hokey maskesini ise 1982'deki üçüncü filmde taktı.⁵

Otuz beş yıl sonra geri alınan senaryo

ABD'nin 1976 tarihli Telif Yasası, yazarlara bir eserin haklarını devrettikten 35 yıl sonra bu devri feshetme imkânı tanıyor. Miller bu hakkı 2016'da kullandı ve filmin yapımcı şirketlerine fesih bildirimi gönderdi. Cunningham'ın şirketleri Manny ve Horror Inc. aynı yıl dava açtı. Şirketlere göre Miller, Amerika Yazarlar Birliği'nin standart sözleşmesiyle çalışan bir çalışandı ve senaryo işveren adına yazılmış bir işti; böyle bir işte yazarın fesih hakkı doğmaz.⁶

Connecticut Bölge Mahkemesi Eylül 2018'de Miller'ı haklı buldu. 2. Daire Temyiz Mahkemesi de 30 Eylül 2021'de kararı onadı: sendika üyeliği Miller'ı şirketin çalışanı yapmıyordu, senaryoyu bağımsız yüklenici olarak yazmıştı.¹ İlk filmin senaryosu böylece ABD sınırları içinde Miller'a döndü. Horror Inc. ise ilk filmin yurt dışı haklarını ve devam filmlerinde kurulan maskeli Jason'ı elinde tuttuğunu açıkladı.⁵ Bölge hakimi Stefan Underhill yetişkin Jason'ın telifine hiç girmedi. Bu karakter üzerindeki hakkın ancak ayrı bir davada çözülebileceğini yazdı.⁷

Crystal Lake bu çizginin Miller tarafında duruyor. Miller ve davada onu temsil eden avukat Marc Toberoff dizinin yürütücü yapımcıları arasında.⁸ Dizide hokey maskesi yok.³

İki yaratıcı, bir anne

Peacock diziyi Ekim 2022'de doğrudan sezon siparişiyle duyurdu; başında Hannibal dizisinin yaratıcısı Bryan Fuller vardı. Fuller Mayıs 2024'te projeden ayrıldığını açıkladı ve A24'ün malzemeyle başka bir yola girmeyi seçtiğini yazdı.⁹ Ağustos 2024'te yerine It: Welcome to Derry dizisinin ortak yöneticisi Brad Caleb Kane geldi.¹⁰ Linda Cardellini 2025'te Pamela rolüne seçildi.³

Dizi Jason'ın boğulduğu günle açılıyor, ama olayı 1957'den 1970'lerin başına taşıyor. Pam burada okulun ve kampın yemekhanesinde çalışan, hasta oğluna tek başına bakan bir anne. Jason'ın cesedi gölden çıkmadığı için oğlunun yaşadığına inanıyor. Ormanda ceset parçaları bulunmaya başlayınca polis şefi Levon Brooks (William Catlett) ile gazeteci kız kardeşi Briana, Pam'in geçmişini kurcalamaya başlıyor.¹¹ Yedinci bölüm 1959'a dönüp Pam'in gençliğini anlatıyor. Sekiz bölümün hepsi aynı gün yayına girdi ve her biri yaklaşık bir saat sürüyor.¹²

Aynı kasaba, yeniden kurulan kayıkhane

1980 filmi New Jersey'nin kuzeybatısında, Blairstown ve Hardwick çevresinde çekildi. Filmdeki Crystal Lake kampı aslında Hardwick'teki Camp No-Be-Bo-Sco adlı izci kampıydı. İzci yöneticileri kampı yapımcılara 25 bin dolara kiralamıştı ve filmin yüzde 80'inden fazlası orada çekildi.¹³ Kane diziyi yine Blairstown'da çekti. Deadline'a verdiği röportajda kasabanın 45 yılda neredeyse hiç değişmediğini, binaların aynı durduğunu anlattı.¹⁴

İzci kampı ise çekime açılmadı. Yapım tasarımcısı Lester Cohen kampın kayıkhanesini, dizi için kullanılan Camp Ocawasin'de birebir ölçüleriyle yeniden inşa etti. Beşinci bölümde 1980 filminin açılış cinayeti bu kayıkhanede kare kare yeniden çekildi. Danışman Annie'nin otostopla kasabaya geldiği sahnedeki Trudy'nin lokantası da stüdyoda kuruldu.¹⁴

Eleştirmenler ve izleyici

Rotten Tomatoes'ta 71 eleştiriden yüzde 76'sı olumlu, izleyici puanı yüzde 88.¹⁵ Metacritic'te 22 eleştirinin ortalaması 61.¹⁶ Variety'den Aramide Tinubu diziyi korkudan çok psikolojik gerilim olarak okudu ve fazla uzun bulduğunu yazdı; ona göre ağır tempo, slasher türünün sürprizini törpülüyor.¹¹ Polygon'dan Jake Kleinman Jason'ın geçmişine getirilen açıklamaların zaman zaman hayran kurgusuna benzediğini söylüyor, yine de diziyi keyifli buluyor.³

Dizi yayının ertesi günü Peacock'ta ABD'nin en çok izlenen dizisi oldu ve 21 Ekim itibarıyla altı gündür ilk 10 listesinde, birinci sırada.¹⁷ Peacock Türkiye'de hizmet vermiyor; dizi HBO Max'in Türkiye Ekim takviminde 15 Ekim tarihiyle yer aldı.¹⁸

Kane aynı röportajda ikinci sezon için fikirleri olduğunu, ama hikâyenin 1980 filminin olaylarına ikinci sezonda ulaşmayacağını söyledi. Cardellini de Pam'i kasabadaki herkesi öldürene kadar oynamaya hazır olduğunu söyleyerek şakalaştı.¹⁴ Peacock'un ikinci sezon kararı 22 Ekim 2026 itibarıyla açıklanmadı.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.