Vikipedi'de 8 Bin Madde Yapay Zekâ Şüphesiyle Temizlik Bekliyor

2 Ocak 2023'te İngilizce Vikipedi'ye Trabzon'daki bir Osmanlı kalesini anlatan yeni bir madde eklendi. Metne göre Amberlihisar'ı 1466'da Fatih Sultan Mehmet, Akkoyunlulara karşı bir savunma noktası olarak yaptırmıştı. 2.000 kelimeyi aşan madde kalenin adını, inşaatını, geçirdiği kuşatmaları ve Birinci Dünya Savaşı'nda Rus bombardımanından sonra gördüğü onarımı anlatıyordu. İddiaların yanında düzgün biçimlenmiş dipnotlar vardı. Madde, yeni yazılara bakan gönüllülerin inceleme sürecinden de geçti.¹²

Böyle bir kale yok. 4 Aralık 2023'te madde "apaçık aldatmaca" gerekçesiyle silindi: metnin tamamı ChatGPT'yle yazılmıştı, kaynakların hiçbiri gerçek değildi.¹ Aynı gün bir grup editör, Vikipedi'deki yapay zekâ metinlerini bulup ayıklamak için WikiProject AI Cleanup adlı gönüllü projeyi kurdu.³

Makine metni neyden tanınıyor

Projenin kurucularından Ellia Lebleu, Fransa'daki Inria'nın Rennes merkezinde yapay zekâ üzerine doktora yapıyor. IEEE Spectrum'a anlattığına göre 2023'teki ilk şüpheli maddeler aynı süslü kalıpları tekrarlıyordu. Bir köprü ya da kasaba "zengin kültürel mirasın kanıtı" diye anılıyor, ansiklopedi maddesinde hiç bulunmayan sonuç bölümleri açılıyordu.⁴ Bu metinleri ayırmak kolaydı.

2025'e gelindiğinde işaretler kelimeden yapıya kaydı. Modeller artık her paragrafta üçlü sıralama kuran, olumsuzlamayla karşıtlık cümlesi dizen bir ritimle ele veriyordu. Bunların hiçbiri tek başına kanıt sayılmıyor; ancak aynı metinde üst üste birikince şüphe güçleniyor. Gönüllüler metnin dışına da bakıyor. Beş dakika içinde her biri binlerce kelimelik beş madde açan bir hesap, yazdıklarının dilinden bağımsız olarak incelemeye alınıyor.⁴

Dipnotlar daha zor bir sorun çıkarıyor. Amberlihisar'daki gibi tamamen uydurma kaynaklar, modeller internette arama yapabilir hâle geldikçe seyrekleşti. Bugün daha sık görülen şey, gerçek bir kaynağın onu hiç söylemeyen bir iddiaya bağlanması.⁴ Projenin kendi sayfasındaki örneklerden biri Estola albosignata adlı böcek türünün maddesi. Yapay zekâyla yazılan paragraflar gerçek Almanca ve Fransızca yayınlara dayanıyordu, ama Fransızca kaynak bambaşka bir canlıyı anlatıyordu.³ Okur dipnotu açıp makaleyi okumadıkça bunu fark edemez. Hızlı silme kuralı da bu yüzden kaynağa bakıyor: açılmayan bağlantı, kontrol hanesi tutmayan ISBN numarası, konuyla ilgisiz bir DOI ya da kazadan önce yayımlanmış görünen bir kaza haberi, sayfanın incelenmeden yapıştırıldığına işaret sayılıyor.⁵

Kurallar iki yılda nasıl sertleşti

Temmuz 2025'te açılan topluluk tartışması, Ağustos'ta G15 adlı hızlı silme ölçütüyle sonuçlandı. "İşte Vikipedi maddeniz" diye okura seslenen, modelin bilgi kesim tarihinden söz eden, doğum tarihi yerine "[Doğum Tarihi]" boşluğunu doldurulmadan bırakan ya da var olmayan kaynaklara dayanan sayfayı bir yönetici artık silme tartışması açmadan kaldırabiliyor.⁵⁶

Mart 2026'da daha geniş bir adım atıldı. Yeni yönergeye göre dil modeliyle madde yazmak ya da var olan metni ona yeniden yazdırmak yasak. İki istisna kaldı: çeviri ve kişinin kendi yazdığı metinde yazım, noktalama gibi basit düzeltmeler. Bir paragrafı "iyileştirmek" bu istisnaya girmiyor.⁷ Aynı ay, dil modelini ısrarla kullanmak engellenme gerekçeleri arasına yazıldı. Mayıs'ta da temizlik ekibindeki birikmiş iş gerekçe gösterilerek yapay zekâ ürünü katkıların tek tek kusur kanıtlanmadan geri alınabileceği kabul edildi.⁶

Wikimedia Vakfı da tartışmanın içine girdi. Vakıf Haziran 2025'te maddelerin tepesine makineyle üretilmiş kısa özetler koymayı denemek istedi, editörlerin itirazı üzerine projeyi askıya aldı.⁶

Etiket bekleyen 8 bin madde

Kurallar, şüpheli metnin gelişini durdurmadı. 26 Ekim 2026 itibarıyla İngilizce Vikipedi'de yapay zekâ metni içerdiğinden şüphelenilen 8.092 madde etiketli duruyor. Yalnızca Ekim'in ilk 25 gününde 1.191 madde bu etiketi aldı; etiketin aylara göre tutulduğu dönemin en yüksek sayısı bu.⁸ Bu yazının kapağındaki Samsung Galaxy Glasses maddesi de onlardan biri. Etiket, maddenin tepesinde turuncu kenarlı bir kutu olarak görünüyor ve dil modeli metninin yasak olduğunu, gerekçesini anlatan tartışmanın bağlantısıyla birlikte yazıyor. Kutu durdukça metindeki iddiaların kaynağı henüz kimse tarafından doğrulanmamış demektir.

Grafik yeni gelen metnin hızını doğrudan ölçmüyor, çünkü temizlenen madde etiketten düşüyor. Ayrıca 467 sayfa, yapay zekâ ürünü olduğu gerekçesiyle silinmek üzere ayrı bir listede bekliyor.⁸

Oranı ölçmeye çalışan iki çalışma var. Princeton'dan Creston Brooks, Samuel Eggert ve Denis Peskoff, Ağustos 2024'te açılan 2.909 İngilizce maddeyi iki ayrı yapay zekâ dedektöründen geçirdi. Dedektörleri, ChatGPT'den önce yazılmış maddelerde en çok yüzde 1 yanlış alarm verecek şekilde ayarladılar. Bu ayarla yeni maddelerin yüzde 4,36'sında ciddi miktarda yapay zekâ metni çıktı. İşaretlenen maddeler daha az kaynak gösteriyordu ve çoğu bir kişiyi ya da şirketi öne çıkaran tanıtım metnine benziyordu.⁹ Lebleu'nun Pangram şirketinin dedektörüyle yaptığı ölçüm daha yüksek bir tablo veriyor: 2025 sonunda yeni madde ve taslakların yaklaşık yüzde 20'si, 2026 başında yüzde 15-16'sı işaretlendi. Lebleu, düşüşün yasaktan mı yoksa dedektörün yeni modellere yetişememesinden mi kaynaklandığını henüz bilmediklerini söylüyor.⁴

Temizlikte artık yapay zekâ da kullanılıyor. Bir editör, maddedeki kaynakları açıp iddiayla karşılaştıran bir doğrulayıcı yazdı; Vakıf da bazı sohbet botlarından doğrudan yapıştırılan metni işaretleyecek Paste Check adlı bir araç üzerinde çalışıyor.⁴

Türkçe Vikipedi'de bağlayıcı kural yok

Türkçe Vikipedi'de konu hâlâ teklif aşamasında. "Büyük dil modelleriyle madde yazma" sayfası 3 Ocak 2026'da açıldı ve tek bir kural cümlesi taşıyor: dil modelleri sıfırdan yeni madde oluşturmak için kullanılmamalı. Sayfanın tepesindeki not, metnin onaylanana kadar uyulması gereken bir politika sayılamayacağını söylüyor. Genel "Büyük dil modelleri" sayfası ise bir deneme yazısı.¹⁰ Türkçe maddelerde dil modeli kullanımını yasaklayan, onu silme ya da engelleme gerekçesi sayan yürürlükte bir metin yok.

Bu boşluk yalnızca Vikipedi okurunu ilgilendirmiyor. Wikimedia Vakfı'na göre neredeyse bütün büyük dil modelleri Vikipedi verisiyle eğitiliyor, arama motorları da sorulara verdikleri cevapları sıklıkla Vikipedi içeriğine dayandırıyor. Vakıf, Ekim 2025'te bot trafiğini ayıkladıktan sonra insan kaynaklı sayfa görüntülemelerinin bir önceki yılın aynı aylarına göre yaklaşık yüzde 8 düştüğünü açıkladı.¹¹ Vikipedi'ye giren yanlış bir bilgi bir yapay zekâ cevabına kolayca taşınıyor, o cevabı okuyan kişi ise maddeyi açıp hatayı düzeltecek gönüllülerle hiç karşılaşmıyor. Princeton ekibi de bu tür metnin yaygınlaşmasının, interneti tarayarak eğitilen modellerin geleceği için ayrı bir soru işareti olduğunu yazıyor.⁹

Amberlihisar bugün İngilizce Vikipedi'nin aldatmacalar listesinde, 2 Ocak ile 4 Aralık 2023 arasında yayında kalmış sahte bir Osmanlı kalesi olarak duruyor.¹ Türkçe Vikipedi'deki teklif sayfası ise 3 Ocak 2026'dan bu yana onay bekliyor.

Kerem

İstanbul'da yaşıyor. Teknoloji yazıyor.